Ocena brak

PROCES POLITYCZNY - Ujęcie polityki jako procesu wymaga przyjęcia kilku założeń

Autor /Edi Dodano /13.06.2011

  1. istnienie wyodrębnionego obszaru zjawisk, który można objąć terminem polityki

  2. istnienie wzajemnych relacji między tymi zjawiskami

  3. występowanie różnych stanów istnienia zjawisk politycznych

  4. występowanie między nimi związków

  5. poszczególne zjawiska osiągają różne stany

W części prac nauki o polityce pojawia się ujęcie procesu jako transformacji przyczyn w rezultaty zjawisk politycznych, jest to najprostsze ujęcie tego zjawiska. Np. behawioralizm – postać bodziec-reakcja; ujęcie systemowe – transformacja wejść i wyjść systemu politycznego.

Proces oznacza powodowane przez zjawiska, zarówno polityczne jak też pozapolityczne, określonych skutków, wyrażających się w pojawieniu się nowej sytuacji politycznej lub nowego elementu sytuacji już istniejącej. Np. rozpisanie przedterminowych wyborów w skutek kryzysu politycznego lub dymisja urzędnika publicznego.

Stanowiska autorów co do procesu politycznego różnią się w kilku kwestiach. Po pierwsze różnice terminologiczne odnoszą się do określania tego co stanowi przyczynę lub przesłankę zmian. Jedni, odnosząc się do cybernetyki , operują uogólnionymi kategoriami jak : energia, informacje, kontrola. Inni jak Talcot Parsons sięgają do strefy wartości przybierających postać przedmiotów dążeń czyli celów. Jeszcze inni korzystają z pojęć socjologicznej bądź psychologicznej proweniencji : potrzeb, interesów, żądań itp.

Różnice dotyczą także poziomu złożoności związku między przyczynami i skutkami zjawisk politycznych. Jedni tę relację traktują jako jednoczłonową całość, określając ją jako wewnątrzsystemowe sprzężenie zwrotne lub po prostu przekształcenie bodźca w reakcję. Inni jak np. Gabriel Almond, wyodrębniają fazy (określane jako funkcje procesu) : artykulacji interesów, agregacji interesów, kształtowania polityki oraz jej realizacji i oceny.

Po trzecie, u poszczególnych autorów stadia procesu politycznego albo wynikają z siebie w pewnym logicznym ciągu, połączone relacjami determinowania i tworzą liniowy jego model, albo wpływają na siebie, przybierając postać warunkowania, czyli słabszych zależności przyczynowo-skutkowych.

Ważną kwestią przy pojęciu procesu jest termin równowaga. Na ogół towarzyszy temu twierdzeniu założenie, że niezbędnym warunkiem do pojawienia się stanu równowagi jest integracja. Oprócz kontroli, przywództwa i władzy, jest ona uznawana za jeden z najważniejszych czynników utrzymywania lub odzyskiwania równowagi. Samo pojęcie równowagi jest pojmowane następująco:

    1. Stan który musi permanentnie cechować system polityczny, aby ten mógł normalnie funkcjonować. Jest właściwością stałą, niezmienną. Takie pojęcie występuje przede wszystkim w statycznych pojęciach polityki Charakterystyczne jest również dla tych modeli dynamiki politycznej, w których reakcje na bodźce nie zakłócają zrównoważonego funkcjonowania polityki. Założenie to często pojawia się w modelach systemu politycznego, w których wpływ wejść na wyjście określa się jako konwersję wewnątrzsystemową.

    2. Stan, do którego odzyskania dąży system. Ujęcie to dopuszcza możliwość utraty równowagi przez system polityczny, ale wyłącznie przejściowo, na skutek pojawienia się silnego bodźca powodującego zmiany stanów zjawisk politycznych lub struktury polityki. Stanem nie tylko preferowanym, ale też koniecznym do dalszego prawidłowego przebiegu życia politycznego jest właśnie równowaga. Jej utrata na dłuższy okres prowadzi do zaburzeń politycznych bądź dezintegracji czy rozpadu państwa.

    3. Model stanu idealnego. Zwollenicy traktowania równowagi jako zmiennej są zdania, że systemy mogą co najwyżej dążyć do odzyskania równowagi, która stanowi wartość graniczną lub jest stanem idealnym, niewystępującym w rzeczywistości. Jej pełne osiągnięcie jest niemożliwe. Ośrodki władzy dążące do równowagi zmagają się bowiem z wciąż nowymi zakłóceniami, powodującymi obniżenie jej poziomu.

    4. Jeden ze składników charakterystyki polityki, opisujący niektóre jej aspekty, na przykład stany cząstkowe, relacje pomiędzy poszczególnymi uczestnikami życia politycznego. Nie jest on jednak niezbędny w opisie i wyjaśnieniu całościowych procesów, gdyż brak stanu równowagi jest równie normalny jak jej istnienie.

Zwolennicy 2 podejścia uważają, że podmioty polityki, zwłaszcza ośrodki władzy dysponują mechanizmami pozwalającymi przeciwdziałać odchyleniom od stanu równowagi lub jej utracie, a w przypadku pojawienia się owych stanów zjawisk politycznych – zrównoważyć ich rezultaty. To np. mechanizmy kulturalne , jak systemy wartości i norm politycznych, a także motywacyjne, informacyjne, przymus, przemoc. Dążenie do stanu poprzednio istniejącej równowagi stanowi pierwszy przypadek danego ujęcia. system może w sytuacji pojawienia się groźby dezintegracji usiłować zintegrować lub zneutralizować źródło zakłóceń. Wariant ten wymaga kontrowersyjnego założenia, że zmiany polityczne są odwracalne. Częściej wobec tego rozpatrywany jest przypadek uzyskiwania przez życie polityczne nowej równowagi. Podstawowym mechanizmem tutaj jest integracja, proces kształtujący się na podstawie różnych przesłanej. Philip E. Jacob wymienia 10 czynników wpływających integrująco na ludzi:

  1. Bliskość geograficzna

  2. Homogeniczność struktury społecznej

  3. Współoddziaływanie jednostek i grup

  4. Wiedzę o innych składnikach systemu

  5. Zbieżność interesów funkcjonalnych, czyli tych, na których realizację ludzie kierują największy wysiłek

  6. Wzór grupy, a więc motywy, które towarzyszą jej istnieniu

  7. Kształt strukturalny lub system władzy

  8. Status suwerenności lub zależności wspólnoty

  9. Skuteczność rządzenia

  10. Poprzednie doświadczenie integracji

Najprostsza forma integracji, to integracja horyzontalna, łącząca się z kontrolą jednego ośrodka władczego nad określonym terytorium i zamieszkującą je ludnością. Jej rezultatem jest tworzenie się jednolitego organizmy państwowo-administracyjnego.

Bardziej trwałe ślady pozostawia integracja zachodząca na poziomie komunikacji społecznej (więzi, kontakty społeczne). W sferze polityki objawia się to w powstaniu ogólnokrajowych struktur politycznych, w wynikach głosowanie nie odzwierciedlających dokładnie linii podziałów etnicznych, religijnych, to poziome zintegrowanie społeczeństwa. Wymiar pionowy pojawia się wraz z integracją wertykalną, która usuwa występujące w społeczeństwie podziały społeczne i polityczne odnoszące się do poglądów czy poziomu aktywności politycznej.

Pełna integracja staje się możliwa, gdy proces integracyjny osiąga poziom norm i wartości akceptowanych przez społeczeństwa. Na tym poziomie społeczeństwo przekształca się we wspólnotę polityczną, a więc zbiorowość powiązaną trwałymi, kompleksowymi stosunkami politycznymi.

spośród politycznych instrumentów poczynań integracyjnych najistotniejszą rolę odgrywają : system przywództwa, układ władzy, układ wpływu, polityczne normy, symbole identyfikacji i tożsamości.

Badacz, optujący jak Parsons za 3 ujęciem stanu równowagi, uważają, że równowaga nie jest niczym innym niż koncepcją regularności, która przejawia się w specyficznych warunkach. Równowaga jest zjawiskiem dynamicznym i stopniowalnym. Model idealnej równowagi służy jako wzór umożliwiający określenie poziomu równowagi rzeczywiście w polityce osiągalnej.

W procesie politycznym dążenie do osiągnięcia wyższego poziomu równowagi przeplata się z procesami obniżającymi go. Zjawisko to jest charakteryzowane jako:

1. Odzyskiwanie równowagi lub osiągnięcie nowego jej poziomu jest reakcją podmiotów polityki na procesy zakłóceń. Są to procesy zachowawcze i mające kompensacyjny charakter.

2. Kontrdziałanie lub opór polityki przeciw czynnikom zmianotwórczym. Proces równoważenia pojawia się automatycznie.

3. Proces równoważenia jest częścią homeostatycznych mechanizmów polityki, ma charakter samoczynny.

Charakterystyka procesu równowagi występuje u autorów, którzy pojmują politykę jako dziedzinę trwałych, stabilnych form życia. W koncepcji adaptacyjnej kwestia równowagi bywa eksponowana w mniejszym stopniu. Występuje tu założenie bogatego i zróżnicowanego repertuaru mechanizmów polityki, gdzie proces polityczny, który cechują właściwości adaptacyjne, może zachodzić także w warunkach nierównowagi. Adaptacja nie jest właściwością jakiegoś konkretnego układu elementów, zjawisk, mechanizmów, przyczyniają się do niej działania sprzyjające zarówno utrzymaniu jaki zmianie istniejącego układu stosunków politycznych. Te ostatnie mogą być również próbą dostosowania polityki do zmienionej sytuacji politycznej.

Funkcje adaptacyjne uzyskują odmienną postać na poszczególnych poziomach istnienia polityki. Na poziomie wspólnoty politycznej jest to kształtowanie więzi między uczestnikami życia politycznego, umożliwiające im podejmowanie zbiorowych działań politycznych. Poziom instytucjonalny pełni rolę adaptacyjną poprzez kształtowanie i utrzymywanie względnie trwałych, zinstytucjonalizowanych stosunków politycznych. Adaptacyjne możliwości układu operacyjnego wyrażają się w procesie podziału publicznych dóbr i usług oraz mobilizacji zasobów niezbędnych do osiągnięcia celów.

W koncepcji adaptacyjnej ważne są 2 problemy : włączanie nowych zjawisk do polityki, regulacja ich roli w procesie politycznym.

Podstawową tendencją historycznych zmian polityki jest systematyczny wzrost jej zasięgu i obszaru oddziaływania. Uczestnikami życia politycznego stają się coraz nowe grupy i jednostki, rodzą się nowe ruchy i partie, powstają nowe ideologie, pojawiają się wcześniej nieznane formy zachowań politycznych. Miarą efektywności adaptacji jest zdolność absorbowania przez politykę tych nowych elementów, bez zmiany jej podstawowych zasad i mechanizmów.

Kooptacja to objęcie zjawiska zakresem polityczności, czyli zwiększenie liczby składników życia politycznego.

Włączenie zakłada pojawienie się związków nowego składnika z pozostałymi elementami systemu a zatem rozszerzenie układu strukturalnego bądź funkcjonalnego.

Kierunkowa koncepcja procesu politycznego – kluczowym pojęciem jest cel. Cel, do którego dąży podmiot polityki, jest wobec niego zewnętrzny. Cel jest zmienny. Cel może zostać osiągnięty przy spełnieniu odpowiednich warunków : adekwatnego zdefiniowania, podjęcia właściwych działań, zmobilizowania odpowiednich środków, uruchomienia najskuteczniejszych mechanizmów politycznych. Istnieje wiele dróg wiodących do celu. Proces osiągania celu zachodzi w sytuacji stałych oddziaływań z otoczeniem, które nań wpływają. Nawet częściowe osiągnięcie celu tworzy sytuację polityczną. Jedni uważają ,że przyczyny procesu politycznego znajdują się w procesach zachodzących w otoczeniu polityki i wpływają na zycie polityczne.

W ujęciu tym proces ma charakter egzogenny i przebiega wg schematu : uwarunkowania pozapolityczne – zmiany otoczenia polityki – stymulacja przeobrażeń politycznych – proces polityczny – cel polityczny – nowa sytuacja polityczna. Inni badacze uważają, że przyczyn procesu politycznego należy poszukiwać w polityce. To ośrodki władzy decydują o tym ku jakim celom zmierza system jako całość. Musi tu wystąpić : zdolność do świadomych działań, umiejętność przystosowania się do nowych sytuacji politycznych, autonomia polityki, skuteczność sprawowania władzy.

Podobne prace

Do góry