Ocena brak

Proces dekolonizacji

Autor /adas Dodano /28.03.2011

Kolonializm jako polityka podboju i przejmowania obcych terytoriów oraz podporządkowywania zamieszkałej tam ludności przez państwa europejskie sięga do przełomu XV i XVI wieku. Ma nierozerwalny związek z odkryciami geograficznymi i dokonanym później podziałem globu ziemskiego miedzy mocarstwa kolonialne. Pierwszym aktem międzynarodowym sankcjonującym ten podział był traktat z Tordesillas z1494r. celem kolonizacji było zdobycie i wprowadzenie różnych form eksploatacji terytoriów zamorskich, wzbogacenie się metropolii, poszerzenie strefy wpływów w świecie i wzmocnienie siły państwa kolonizującego.

Tworzenie imperiów kolonialnych służyło zarówno celom ekonomicznym, jak i politycznym oraz strategicznym.W rezultacie kolonizacji na poczatku XXw. rozległe terytoria Afryki, Azji, Ameryki, prawie w całości zostały podzielone i podporządkowane kilku państwom europejskim. Utworzono ogromne imperia kolonialne zajmujące ponad 73 mln kw. Km, tj. około 55% pow. Globu.Kolonie stanowiły zaplecze surowcowe i rynki zbytu dla państw europejskich. Kolonializm sprzyjał utrzymaniu zacofania gospodarki krajów uzależnionych. Eksploatacja zasobów surowcowych, grabież ziemi i tworzenie gospodarki plantacyjnej, często monokulturowej, nastawionej na zaspokajanie potrzeb metropolii było często przyczyną klęsk głodu i masowego wymierania miejscowej ludności. Mocarstwa europejskie czerpały z kolonii ogromne zyski.

Nie godząc się ze statutem kolonialnej zależności ludność zagarniętych krajów wielokrotnie wzniecała powstania zbrojne. Przykładem jest powstanie Sipajów w Indiach (1557-1558), Mahadiego w Sudanie (1881-1884), czy Zulusów przeciwko Brytyjczykom (1906r.)

Również po 1945r. w wielu regionach wybuchały walki narodowowyzwoleńcze. Tą drogą spod panowania Francji wyzwoliły się Indochiny (1946-1954) oraz w wyniku wyniszczającej, wyjątkowo okrutnej i bezwzględnie prowadzonej wojny kolonialnej, która pochłonęła około 1 mln ofiar, niepodległość uzyskała Algieria (1954-1962).Narastanie procesów, które doprowadziły do załamania się systemu kolonialnego, odbywało się przez wiele lat. Najpierw objęły one Azję, a następnie Afrykę. Tam gdzie warunki polityczne i społeczne sprzyjały prowadzeniu walki zbrojnej, wybuchały powstania antykolonialne (np. Indochiny, Kenia, Algieria). Jednak w większości przypadków do dekolonizacji dochodziło drogą pokojową. W ciągu 45 powojennych lat system kolonialny został praktycznie zlikwidowany i powstało ponad 130 nowych niepodległych państw.

O szybkim tempie dekolonizacji decydował splot czynników zewnętrznych i wewnętrznych. Jednym z nich była II wojna światowa, która przyczyniła się do wzrostu świadomości społecznej i narodowej ludności w koloniach. Wojna była szkołą życia i politycznego myślenia. Zdobyta wiedza i doświadczenie w sferze organizowania walki i jej prowadzenia okazały się przydatne w działalności ruchów niepodległościowych. Wojna przyczyniła się również do rozwoju ekonomicznego krajów kolonialnych. Wiązało się to ze zwiększonym zapotrzebowaniem na surowce strategiczne i żywność, koniecznością budowy zakładów przemysłowych i linii komunikacyjnych poza Europą oraz przeniesieniem tam części zaplecza logistycznego.

Ponadto wpływ na przyspieszenie dekolonizacji wywarła powojenna rywalizacja między mocarstwami zachodnimi, a następnie współzawodnictwo między wschodem i zachodem oraz działalność ONZ Pierwszy etap likwidacji systemu kolonialnego objął dekadę 1945-1955. w tym czasie niepodległość uzyskało 11 państw azjatyckich i 1 afrykańskie: Indonezja, Wietnam, Korea, Filipiny, Jordania, Indie, Pakistan, Cejlon, Birma, Libia, Kambodża, Laos. Pierwszy etap dekolonizacji podsumowała konferencja solidarnościowa 29 państw azjatyckich i afrykańskich w Bandungu (Indonezja) w 1955r., na której zdecydowanie opowiedziano się za szybką i całkowitą likwidacją kolonializmu oraz poparto walkę wyzwoleńczą narodów krajów kolonialnych i zależnych.Od połowy lat 50-tych do połowy lat 60-tych trwał drugi etap dekolonizacji. Nowe niepodległe państwa to min: Maroko, Sudan, Tunezja, Cypr, Kuwejt, Rwanda itd.

Istotna rolę na etapie procesu dekolonizacji odegrała deklaracja w sprawie przyznania niepodległości krajom i narodom kolonialnym uchwalona przez Zgromadzenie Ogólne ONZ 14 XII 1960r.Trzeci etap dekolonizacji rozpoczął się w połowie lat 60-tych i trwał do 1975r. rozpadły się pozostałości imperium brytyjskiego na Bliskim Wschodzie oraz imperium kolonialne Portugalii w Afryce. Niepodległość uzyskały min: Barbados, Botswana, Gujana, Tonga, Fidżi, Katar, Bangladesz, itd.

W czwartym etapie dekolonizacji rozpoczętym w 1976r. najważniejsze znaczenie miał problem wyzwolenia Namibii, bezprawnie zaanektowanej przez unię Południowej Afryki obecną RPA oraz ostatecznej dekolonizacji terytoriów zależnych Wielkiej Brytanii, Francji, Hiszpanii i Holandii w Afryce, Ameryce Łacińskiej i Azji. Dotyczyło to również oceanicznych peryferiów – wysp i archipelagów Oceanu Indyjskiego. Na tym etapie dekolonizacji, który trwa do chwili obecnej, niepodległość uzyskały min: Seszele, Wyspy Salomona, Dżibuti, Dominika, Zimbabwe itd. Ostatnim wielkim terytorium kolonialnym, które uzyskało niepodległość w latach 90-tych była Afryka Południowo-Zachodnia

Podobne prace

Do góry