Ocena brak

Problemy ekonomiki transportu samochodowego

Autor /karol Dodano /23.06.2011

Problematyka zaspokajania potrzeb przewozowych przez transport samochodowy była i jest obecnie jednym z najbardziej złożonych zagadnień funkcjonalnych występujących w transporcie jako dziedzinie gospodarki narodowej. Wynika to z jednej strony z przedstawionych już odrębności działania sfer przewozów, z drugiej zaś z:

· dużej różnorodności form organizacyjnych podażowej strony usług transportowych

· specyfik rozwiązań ekonomicznych, które towarzyszą działalności przewoźników pasażerskich i ładunkowych,

· transportu miejskiego i podmiejskiego, regionalnego i międzymiastowego, których dominującą formą realizacyjną są przewozy nieregularne z tendencją do ich kwantyfikacji do ram rozkładowych

· transportu rekreacyjno-turystycznego, w którym dominują przewozy incydentalne

Regularne przewozy wykonywane są przez:

- duże przedsiębiorstwa i zakłady przewozowe

- średnie i małe jednostki gospodarcze, występujące, występujące w postaci firm prywatnych, spółek cywilnych handlowych, spółdzielni, które swoją pracą uzupełniają działalność dużych przedsiębiorstw, nierzadko pełniąc rolę podwykonawcy.

Z punktu widzenia form własności środków transportu oraz rodzaju przedsiębiorstw występujących na rynku należy stwierdzić, że przewozy pasażerskie wykonywane są głównie przez organizacje państwowe i komunalne, a przewozy ładunków przez firmy ściśle prywatne działające w formie spółek. struktury te ukształtowały się w wyniku istniejących uwarunkowań systemowych i ekonomicznych, a swoim funkcjonowaniem specyfikę te pogłębiają.Podstawowym uwarunkowaniem systemowo ekonomicznym różnicującym struktury transportu samochodowego jest cenotwórstwo.

W przewozach pasażerskich obowiązują dwie podstawowe strategie.

Pierwszą z nich stanowią rozwiązania taryfowe, obowiązujące zarówno w komunikacji miejskiej jak i międzyregionalnej. Druga strategia to ceny najmu środków transportu autobusowego.Rozwiązania taryfowe regulują całość cen przewozów regularnych i niektórych nieregularnych. Taryfy zatwierdzane są przez odpowiednie jednostki władzy administracji państwowej i samorządowej. Wynika to z faktu, że przewozy osób wykonywane w ramach komunikacji uznawane są za działalność o charakterze użyteczności publicznej i w związku z tym są dotowane.

Ceny usług przewozowych nie pokrywają zazwyczaj kosztów ich wytworzenia i sprzedaży zatem mają poziomy preferencyjne, korzystne dla społeczeństwa.W przewozach turystycznych organizowanych przez biura podróży, ceny produkcji przewozowej wkalkulowuje się w cenę całościowo sprzedawanej usługi niematerialnej.

W przewozach ładunków obowiązują obecnie wyłącznie ceny umowne świadczenia usług transportowych. Przewoźnicy mają co prawda obowiązek ogłaszania cenników, jednak w rzeczywistości jest to praktyka rzadka. Wynika to z faktu preferowania przez przedsiębiorstwa formy najmu taboru ciężarowego jako sposobu świadczenia usługi, nie zaś sprzedaży pracy przewozowej, która wymagałaby opublikowania cen.

Ta właśnie zasada funkcjonowania ma również swoje rynkowe uzasadnienie. Jest nim decentralizacja i dekoncentracja potencjału produkcyjnego. W warunkach dominacji wielu małych firm transportowych jedynie forma najmu i negocjacji cenowych umożliwia utrzymanie zderegulowanego mechanizmu rynkowego.

Cechą charakterystyczną działalności praktycznie wszystkich organizacji transportu samochodowego jest fakt, że 60-70% kosztów wynika tylko z trzech grup rodzajowych:

- amortyzacji środków transportowych-10%, która kształtuje się obecnie na poziomie 6,5-20% wartości taboru,

- zużycia paliw, olejów i smarów-15-20%

- wynagrodzeń, które w transporcie występują w postaci czasowej, akordowej, prowizyjnej, jak i ryczałtowanej, mają stosunkowo dynamiczny wymiar i wymagają zaangażowania 45% środków finansowych.Układ rodzajowy kosztów pozwala obliczyć całkowity koszt wytworzenia i sprzedaży usług, stając się równocześnie bazą dla ujmowania wydatków w układzie kalkulacyjnym. Układ ten umożliwia obliczenia jednostkowego kosztu prowadzonej działalności. Także dane analityczne pozwalają badać zmienność kosztów, a więc wyłaniać czynniki decydujące o kosztochłonności prowadzonej działalności.

Duże i średnie przedsiębiorstwa prowadzą ewidencję i rozliczanie kosztów własnych w tzw. układzie funkcjonalnym. Pozwala on grupować koszty w zależności od miejsc ich ponoszenia i stąd też orientować się o poziomie kosztochłonności przewozów i działań pomocniczych.Prowadzone w przedsiębiorstwach rachunki cen i rachunki kosztów doprowadzają do ustalenia wyników ekonomicznych i możliwości oceny efektywności przedsiębiorstwa. Wyniki w transporcie samochodowym agregowana są w trzech poziomach:

- wyniki ze sprzedaży (operacyjny), Ws = Ps + Dprzed - Kcw

- wyniki przedsiębiorstwa (finansowy), Wf = Ws + Zn –Sn + Dpodm

- wynik do podziału (netto). Wp = Wf - Pd

Wynik ze sprzedaży obliczamy jako różnicę między przychodami ze sprzedaży usług a całkowitymi kosztami własnymi. Uogólniając można przyjąć że wynik ze sprzedaży zależny jest od przychodów ze sprzedaży powiększonej o kwotę dotacji podmiotowych i kosztów własnych.Wynik finansowy przedsiębiorstwa transportowego uwzględnia wynik ze sprzedaży, kwotę zysków nadzwyczajnych, kwotę strat nadzwyczajnych oraz kwotę dotacji podmiotowych.Dotacje podmiotowe występują wyłącznie w przypadku przetrzymywania dopłat budżetowych na rzecz przedsiębiorstwa jako całości, a nie na rzecz jego produkcji.W transporcie samochodowym występuję w postaci dotacji inwestycyjnych i eksploatacyjnych.Wynik do podziału może powstać wyłącznie pod warunkiem istnienie dochodu przedsiębiorstwa. Wynika to z konieczności opłacenia podatku dla budżetu centralnego (dla przedsiębiorstw państwowych) i podatku dochodowego dla osób prawnych.Wynik do podziału jest zyskiem przedsiębiorstwa. Może on być podzielony na cele rozwojowe, zadania rozwojowe, nagrody i dywidendy.

Jednostki gospodarcze z branży transportowej osiągające kolejno – dochód ze sprzedaży, dochód przedsiębiorstwa i zysk do podziału określane są mianem – rentownych na sprzedaży, rentownych na wyniku i zyskownych.

Podobne prace

Do góry