Ocena brak

Problematyka utworów Naborowskiego i Morsztyna

Autor /Stuart Dodano /16.04.2011

JAN ANDRZEJ MORSZTYN:

Twórczość Jana Andrzeja Morsztyna była inspirowana nurtem marinizmu. Jego twórca, poeta włoski Marino, twierdził, że poezja powinna przede wszystkim zadziwiać czytelnika, zaskakiwać go niezwykłością operacji językowych, metafor, szokujących paradoksów, oryginalnych epitetów i śmiałych porównań. Poezja Morsztyna zawiera wszystkie te elementy. Poeta bawi się w wierszach konceptem, grą słów, zaskakując wyszukanym , pozornie absurdalnym pomysłem.

Jego poezja jest zarówno intelektualna jak i zmysłowa, nie odzwierciedla rzeczywistości, ale zbiera zróżnicowane wrażenia świata. Przykładem kunsztownie sformułowanego, ujętego w ramy barokowego konceptu wiersza jest "Niestatek" pełen lekkości, galanterii i nie pozbawiony ciągłego humory i delikatnej ironii. W wierszu "Do trupa" zastosował Morsztyn koncept w połączeniu z paradoksem zaskakując i olśniewając czytelnika przedstawiając mu całkowicie nowe spojrzenie na problem miłości. Paradoks występujący w wierszu polega na nasuwającym się wniosku, że człowiek nieżywy czuje się lepiej od zakochanego.

Natomiast w wierszu "Cuda miłości" wykorzystany został szereg antytez ukazany poprzez szereg pytań retorycznych podmiotu lirycznego wskazujących na jego paradoksalną sytuacje.  Jan Andrzej Morsztyn pochodził z rodziny związanej z arianizmem, ale po przejściu  na  katolicyzm  zachował  tylko powierzchowne cechy dawnej ideologii.  Dzięki zręczności dworaka i sprzyjającym okolicznościom piął się szybko po szczeblach kariery politycznej. "Dwór królewski Jana Kazimierza", z którym był związany, stanowił ośrodek nie tyle życia umysłowego, co towarzyskiego. W atmosferze salonów i flirtów mógł powstać tylko taki styl, który wyrażał błyskotliwość, elegancję i kunszt artystyczny, a pomijał ważne zagadnienia życia. W twórczości Morsztyna przejawiło się to w błahości treści, przy równoczesnym przeroście nagromadzonych przenośni, porównań i innych figur poetyckich (wyliczenia, stopniowania, powtórzenia, kontrasty i paradoksy). 

Zebrał swe wiersze w zbiorach "Kanikuła albo psia gwiazda" i "Lutnia". Znaczna większość utworów była o tematyce miłosnej. Nie chodzi w nich jednakże o proste wypowiedzenie uczuć do ukochanej.  Są to wiersze będące wyrazem flirtu, który odznacza się dworską elegancją i salonowym dowcipem. W "Bierzmowaniu" liczne, coraz ciekawsze wyliczenia wdzięków i czarów pięknej Jagnieszki prowadzą do konkluzji, że jest ona nie tyle dziewczyną, co raczej ogniskiem, które spala swym żarem zakochanego w niej mężczyznę. "Na kwiatki" - to urocze cacko poetyckie, gdzie autor zazdrości zerwanym kwiatom, gdyż wplecione we włosy jego ukochanej będą mogły być bliżej z nią niż on sam. "Do trupa" - najgłośniejszy sonet Morsztyna. Samym  zaskoczeniem  dla czytelnika może być niecodzienny tytuł. Wiersz  jest  zbudowany na zasadzie konceptu, czyli porównania cech człowieka zmarłego,  a  zakochanego  platonicznie. 

W  pierwszych  dwóch zwrotkach jest porównanie   cech  trupa i zakochanego (autor stosuje skruty myślowe i porównania: trup zabity strzałą śmierci, a zakochany strzałą miłości, trup blady i zakochany też, trup zabity i zakochany zabity miłością, trupowi świece  świecą, zakochanemu miłość, trup ubrany na czarno, zakochanego myśli błądzą, trup ma ręce związane a zakochany umysł).  Dwie  końcowe  zwrotki  są trzynastowersowe, zbudowane na zasadzie kontrastu: trup  milczy,  a zakochany się żali, trup nic nie czuje, zakochany ból czuje, trup  zimny  jak  lód,  zakochany  jest  bardzo gorący.

Trup się "rozsypie", a zakochany nie (autor użył tutaj anafory)  W "Niestatku" znajdziemy ironiczną uwagę na temat rozsądku i powagi kobiet. Poeta wylicza szereg zjawisk, które nigdy nie miały miejsca, ale  podejrzewa, że prędzej stać się one mogą rzeczywistością "niźli będzie  stateczna która białogłowa". Inny charakter ma "Pieśń w obozie pod Żwańcem".  Widać w niej pewien przebłysk patriotyzmu, rzadko dochodzący do głosu pod  piórem typowego poety dworskiego. 

Do ogółu szlacheckiego odnosił się poeta  raczej z pogardą, wyraźnie dającą się tu odczuć, bo do szlachty silniej przemawia "natocz albo nalej" niż głos wodza wzywającego do walki z wrogiem. Morsztyn tłumaczył także tragedie francuskie Piotra Corneille'a. J. A. Morsztyn, choć nie wniósł wielu wartości ideowych na miarę potrzeb ówczesnej Polski, dbał jednak o piękno form poetyckich, wzbogacał je, podnosił na wysoki poziom artyzmu i stąd jego wiersze są cenną zdobyczą literatury polskiej.

DANIEL NABOROWSKI:

Twórczość Daniela Naborowskiego jest przejawem sprzeczności, jakie zauważał człowiek w filozofii epoki baroku. Z jednej strony poczucie śmiertelności ludzkiego ciała, z drugiej nieśmiertelności duszy. Przemijalność życia - duchowy głód wieczności. Istnienie człowieka w świecie pełnym marności - potrzeba zachowania własnej odrębności. Właśnie pojęcie marności oraz przemijania czasu pojawiało się w poezji Naborowskiego najczęściej. Nawet w erotyku "Do Anny" pojawia się anafora "z czasem" i przedstawiane są niszczycielskie skutki upływającego  czasu. Pojęcie marności wiązało się ściśle z fascynacją upływającym czasem, śmiercią i nicością. Człowiek ówczesny był świadom swojej nietrwałości i poszukiwał jakiejś postawy wobec przemijania.

Marność wszelkich dóbr ziemskich i zarazem nieustanna chęć ich zdobycia, niepojęty bieg czasu i wieczna niestałość bytu - to motywy składające się na jeden z wielkich światopoglądowych tematów poezji sztuki i baroku. Podmiot liryczny wiersza "Marność" zauważa, że w świecie, w którym wszystko przemija jedyną wartością trwałą i niezmienną jest Bóg. Proponuje on znalezienie złotego środka, który pozwoliłby człowiekowi żyć zgodnie z wolą Boga aż do śmierci, która dla człowieka wierzącego nie jest wcale straszna.

Natomiast w wierszu "Krótkość żywota" pojawia się pesymistyczna wizja człowieka skazanego na śmierć już w chwili urodzenia, którego życie jest tylko "czwartą częścią mgnienia". W wierszu "Cnota grunt wszystkiemu" podmiot liryczny zauważa, że wszystko przeminie a pozostanie jedynie cnota, która nadaje sens życia człowiekowi, pozwala mu osiągnąć wewnętrzny spokój i harmonię.  

Podobne prace

Do góry