Ocena brak

PROBLEMATYKA FILOZOFII PRZYRODY

Autor /KiLLbiLL Dodano /07.07.2011

Podstawowy w filozofii przyrody jest problem istoty bytu materialnego (fizycznego, cielesnego). Ujawnia się ona w istnieniu wielu jednostek tego samego gatunku (struktura jednostkowo-gatunkowa), w zachodzeniu rozmaitego rodzaju zmian (zmiany nieistotne, czyli przypadłościowe, i istotne, czyli substancjalne), w podleganiu określonego typu uwarunkowaniom i prawidłowościom, we wchodzeniu w skład większych zespołów i układów (systemów), aż do wszechświata włącznie, w byciu członem związków i całości. W ten sposób badanie istoty i uwarunkowań ciał przechodzi w badanie świata. Nasuwa się tu szereg szczegółowych kwestii, które moŜna zgrupować następująco:

1. Sprawa ilości bytów materialnych. Zachodzi zasadnicza opozycja między monizmem (głoszącym, iŜ istnieje tylko jedna substancja materialna lub - inaczej formułując -  Ŝe cały  świat materialny stanowi jeden byt substancjalny) a róŜnymi pluralizmami.

2. Sprawa wewnętrznej struktury ciał. Chodzi o to, czy i jak byty materialne są złoŜone i podzielne. Czy zachodzą w nich złoŜenia: substancja - przypadłość, podmiot cech - cechy, materia - forma, części - całość (z tym Ŝe owe części mogą być pojęte jako jednorodne i równorzędne albo jako niejednorodne i nierównorzędne)? Mamy tu do czynienia z rozmaitymi wersjami hylemorfizmu, atomizmu, dynamizmu i innymi stanowiskami.

3. Sprawa najogólniejszych cech - właściwości - ciał (rozciągłość, prze-strzenność, zmienność, czasowość, takŜe złożoność i podzielność). Rozważa się tu, czy ciała mają tylko cechy ilościowe, czy takŜe jakościowe, w jaki sposób przysługują im przestrzenność i czasowość, czy istnieje próŜnia. Na temat sposobu istnienia przestrzeni i czasu mamy stanowiska realizmu skrajnego (przestrzeń i czas istnieją substancjalnie jako samodzielne byty), realizmu umiarkowanego (przestrzeń i czas istnieją jako ujęcia czy intencjonalne korelaty ujęć pewnych własności ciał, mają jednak w tych własnościach przedmiotową pod-stawę: przestrzeń w tym, Ŝe ciała znajdują się w pewnych miejscach i połoŜeniu, w pewnej odległości od innych ciał; czas w tym, iż ciała podlegają zmianom w pewnym następstwie), idealizmu (przestrzeń i czas są tworami czysto intencjonalnymi, zaleŜnymi wyłącznie od  świadomości poznającej, ewentualnie wyznaczonymi przez strukturę podmiotu tej świadomości).

4. Sprawa zasady jednostkowienia. Jak to jest moŜliwe, Ŝe poszczególne byty są pod pewnymi względami takie same, iŜ istnieje wiele jednostek tego samego gatunku?

5. Sprawa charakteru prawidłowości i uwarunkowań bytów materialnych. Zagadnienie determinizmu, kauzalizmu, finalizmu, formułowane teŜ jako zagad-nienie praw przyrody. Arystoteles przyjmował, iŜ kaŜde ciało ukonstytuowane jest przez cztery przyczyny (czynniki) - materialną, formalną, sprawczą i celową - oraz uwaŜał, że natura (tzn. istota wzięta jako zasada działania, ukonstytuowana przez materię i formę) - stała i niezmienna dla danego gatunku -wyznacza właściwy ciału sposób zachowania się wśród innych ciał. NowoŜytne przyrodoznawstwo zrezygnowało z arystotelesowskiej aparatury pojęciowej, a takŜe z przyjmowania przyczyny celowej (najdłuŜej uŜyteczność tego pojęcia dyskutowano na terenie biologii).

Pod wpływem pozytywizmu i neokantyzmu próbowano i kauzalizm (przyjmowanie przyczynowości) wyrugować na rzecz funkcjonalizmu, a zasadę determinizmu potraktować tylko jako dogodny schemat porządkowania obserwacji, formułowania twierdzeń naukowych.

Wreszcie - w związku z mechaniką kwantową - bierze się pod uwagę moŜliwości indeterministycznych (nieuwarunkowanych przyczynowo) aspektów (mikro)rzeczywistości. Niektórzy powszechny determinizm kauzalny zastępują determinizmami innego typu.

6. Sprawa istoty i typów Ŝycia oraz relacji między Ŝyciem a cielesnością. Czy Ŝycie jest szczególnym sposobem organizacji bytu materialnego? Czy to, co Ŝywe, podlega swoistym prawidłowościom? Czy prawidłowości te moŜna sprowadzić do praw przyrody martwej? Jaka jest geneza  Ŝycia? Jakie są zasadnicze stadia jego rozwoju? Czy moŜna mówić o kierunkowej ewolucji biosfery?

7. Sprawa struktury i sposobu istnienia  świata jako pewnej nadrzędnej całości bytowej. Co to jest (wszech)świat? Czy jest jeden świat, czy wiele światów? Czy świat jest ograniczony i skończony w czasie i przestrzeni, czy ma początek i koniec? Czy jest wielorodny co do swych składników, (pod)struktur? Czy i jak jest uporządkowany? Czy dopuszcza występowanie w nim wolności działania?

Czy jest w swym istnieniu pierwotny, konieczny, absolutny, czy nie? W jaki sposób zaistniał i trwa? Czy ma cel? W tych ostatnich kwestiach wchodzą w grę - między innymi - takie stanowiska, jak kreacjonizm (teistyczny i deistyczny), panteizm (róŜnego typu), naturalizm i ewolucjonizm (filozoficzny) Zresztą w każdej z wyróżnionych spraw historia filozofii odnotowuje wiele róŜnych poglądów.

Podobne prace

Do góry