Ocena brak

Prawosławie i unia w Polsce

Autor /NaumxD Dodano /25.04.2013

Polityczna sytuacja Polski w drugiej połowie XVII wieku (najazd szwedzki i wojny kozackie) miała duży wpływ na sprawy wyznaniowe.

Bunt Kozaków pod wodzą Bohdana Chmielnickiego nie zapowiadał początkowo łączenia ich dążnościpolitycznych ze sprawą prawosławia w Polsce. Chmielnicki wszakże rychło dostrzegł przydatność motywówwyznaniowych w mobilizowaniu Kozaków do walki, głosił się więc obrońcą ludności prawosławnejprzed łacinnikami i unitami. Wpływ na określenie takiego nastawienia do sprawy prawosławia miałoniewątpliwie entuzjastyczne przyjęcie go w Kijowie (1648), gdzie był witany jako bohater i drugi mesjasz.Program walki o polityczną niezależność Ukrainy i przywrócenie w niej dominacji prawosławiamusiał pociągnąć za sobą zwiększenie istniejącej już wrogości do unii.

Ofiarą tej wrogości padł jezuita, Andrzej Bobola (1591-1657, beatyfikacja 1853, kanonizacja 1938),działający na rzecz unii. Po wstąpieniu do zakonu, pracował kolejno w Nieświeżu, Wilnie, Bobrujsku,Połocku, Łomży, a od 1642 roku był rektorem kolegium w Pińsku. Wymowny i żarliwy w pracy apostolskiej,pozyskał wielu ortodoksów do unii. Po wybuchu powstania kozackiego zwolennicy Chmielnickiegonapadli na Janów Podlaski, a gdy inni pochwycili Andrzeja Bobolę w sąsiednim Peredile, przywiezionogo do tego miasta i umęczono, podobnie jak zadano śmierć znacznej liczbie katolików i Żydów. Urzędowebadania do procesu beatyfikacyjnego rozpoczął (1711) greckokatolicki biskup piński, PorfiriuszKulczycki.

Zniesienie unii w województwach: bracławskim, czernihowskim i kijowskim, postulowane w układziezborowskim Chmielnickiego z Polską, przyjęto w ugodzie hadziackiej (1658), lecz jej postanowień niespełniono. Według tego układu, prawosławnym zapewniono swobodę wznoszenia cerkwi w całej Polsce,uznano prawne istnienie tylko wyznania prawosławnego i łacińskiego (lecz nie unickiego), zapewnionoprawosławnej hierarchii miejsce w senacie, a dostęp do godności senatorskich w tych trzech województwachwyłącznie prawosławnym, ustalono zrównanie Akademii Kijowskiej z Akademią Krakowską wewszystkich prawach oraz zniesienie kolegium jezuickiego w Kijowie.

Tolerancję religijną dla wszystkich prawosławnych ogłosił (1650) król Jan Kazimierz już po zawarciuukładu zborowskiego.

Sojusz z carem przyniósł Chmielnickiemu pomoc wojskową, ale także postanowienia synodu moskiewskiego(1653) i perejasławskiego (1654) o połączeniu Cerkwi kijowskiej z Cerkwią moskiewską. W rozejmieandruszowskim (1667), potwierdzonym pokojem wieczystym moskiewskim (1686), Polska byłazmuszona oddać carowi Ukrainę zadnieprzańską z Kijowem.

Po tych wydarzeniach na ziemiach Rzeczypospolitej prawosławie podupadło. Jego biskupstwa (Lwów,Łuck, Przemyśl) przystąpiły do unii, jedynie silne kościelnie były monastery w Połocku, Mohylewie,Szkłowie i Słucku. Dominacja polityczna Piotra Wielkiego, zwycięzcy pod Połtawą (1709) sprawiła, żesejm polski, ratyfikując pokój Grzymułtowskiego z 1686 roku, uznał roszczenia cara do interwencji narzecz prawosławia w Polsce. Prawosławni stąd zwracali się też do Synodu Cerkwi rosyjskiej w sprawachkościelnych.

Prawosławne biskupstwo w Mohylewie nad Dnieprem wznowił (1720) król August II Sas. Swoim zwierzchnikiem kościelnym uznawało ono metropolitę kijowskiego. Jeden z biskupów mohylewskich,Józef Wólczański (1732-1744), został następnie metropolitą moskiewskim.

Podobne prace

Do góry