Ocena brak

Prawo rzeczowe

Autor /alexis Dodano /25.03.2011

Wymagany Adobe Flash Player wesja 10.0.0 lub nowsza.

praca w formacie txt Prawo rzeczowe

Transkrypt

OGÓLNE WIADOMOŚCI O PRAWIE RZECZOWYM
POJĘCIE PRAWA RZECZOWEGO W ZNACZENIU PRZEDMIOTOWYM I PRAW RZECZOWYCH W 
ZNACZENIU PODMIOTWYM



prawo   rzeczowe   w   znaczeniu   przedmiotowym  to   zespół   przepisów   prawa   cywilnego,   które   normują 
powstanie,   treść,   zmianę   i   ustanie   prawa   własności   oraz   innych   form   korzystania   z   rzeczy,   czyli   praw 
rzeczowych w znaczeniu podmiotowym;



prawo rzeczowe w znaczeniu podmiotowym to takie prawo cywilne, które ma dwie łącznie cechy:

* dotyczy rzeczy;
* jest prawem bezwzględnym;
→ np. nie są prawami rzeczowymi prawa na dobrach niematerialnych (nie dotyczą rzeczy) oraz prawo 
najmu czy dzierżawy (nie są bezwzględne);



prawa   rzeczowe  i  prawa   obligacyjne  to  2   podstawowe   grupy   praw   podmiotowych   w   systemie   prawa 
cywilnego;

* prawo obligacyjne  →  wierzytelność – wierzyciel może żądać od dłużnika określonego świadczenia (art. 
353)    dotyczą korzystania z wszelkich dóbr i usług i są prawami względnymi, a prawa wynikające ze 
stosunków   zobowiązaniowych   choć   z   reguły   mają   byt   samodzielny,   czasem   uzupełniają   rolę   praw 
rzeczowych (np. umowa sprzedaży, zawiera zobowiązanie do przeniesienia rzeczy);



terminologia w prawie rzeczowym  →  prawa obligacyjne określane jako prawa osobiste lub prawa osobiste i  
roszczenia (od łac. ius in rem – rzeczowe i ius in personam – obligacyjne; np. art. 306 kc);



też inne cechy praw rzeczowych, poza dwoma w/w (patrz dalej);
RZECZY JAKO PRZEDMIOTY PRAW RZECZOWYCH



przedmiotem praw rzeczowych  są  RZECZY  (z nielicznymi wyjątkami, art. 265, 327 k.c, art. 65 ust. o ks. 
wiecz. i hip.);
*



nie zawsze jest to korzystanie z rzeczy (np. hipotekazastaw), ale zawsze dotyczą rzeczy;

WĄSKA DEFINICJA POJĘCIA RZECZ – wyłącznie rzeczy w techniczno­prawnym znaczeniu tego słowa

* rzeczami są tylko przedmioty materialne (art. 45) → muszą spełniać łącznie 2 wymogi:
→ są  materialnymi  częściami   przyrody   →   NIE:   dobra   niematerialne,   prawa   oraz   różnego   rodzaju  
energie;

→ mają  charakter samoistny, tzn. są wyodrębnione  →  NIE: części składowe rzeczy, złoża minerałów,  
tzw. res omnium communes (woda płynąca, woda w morzu, powietrze);
 nie ma znaczenia, czy stanowi cześć przyrody w stanie pierwotnym, czy przetworzonym;
*

NIE: zwierzęta, bo tak ustawa, ale stosuje się odpowiednio przepisy dot. rzeczy;

*

TAK:  pieniądze  (banknoty  i bilon)   →  są rzeczami  sui  generis,  a wartość  ich wynika  nie z nich,  ale z  
gwarancji jakie udziela im państwo;

* NIE: zwłoki ludzkie i ich części, CHYBA ŻE preparaty przygotowane do celów badawczych;
*

TAK: rzecz już istniejąca i zindywidualizowana (odmiennie niż w obligacyjnych)  →  NIE: rzecz przyszła  
lub niewydzielona jak 100kg zboża w 1T zboża;

*

TAK   poszczególne   przedmioty   →   NIE:   masa   majątkowa   oraz   NIE   rzeczy   zbiorowe,   np.   stado   owiec,  
biblioteka;



NIERUCHOMOŚCI (rzeczy nieruchome) i RUCHOMOŚCI (rzeczy ruchome);

* art. 46 → nieruchomości to:
→ części   powierzchni   ziemskiej   stanowiące   odrębny   przedmiot   własności  (grunty,   nieruchomości 
gruntowe); 2 warunki łącznie:
 stanowi wyodrębnioną całość (oznaczona granicami);

1

 jest odrębnym przedmiotem własności;

→ budynki   trwale   z   gruntem   związane  (nieruchomości   budynkowe)   lub  części   takich   budynków 
(nieruchomości   lokalowe),   jeżeli   na   mocy   przepisów   szczególnych   stanowią   odrębny   od   gruntu 
przedmiot własności  inaczej część składowa gruntu; np:

 budynki wzniesione na gruncie Skarbu Państwa lub gruncie należącym do jednostek samorządu 
terytorialnego   bądź   ich   związków   przez   wieczystego   użytkownika;   stanowią   one   własność 
użytkownika wieczystego (art. 235 k.c.);
 budynki wzniesione na gruncie użytkowanym przez rolniczą spółdzielnię produkcyjną, należącym 
do jej członka lub do Skarbu Państwa; mogą one stanowić własność spółdzielni (art. 272 i 279 
k.c.);
 budynki,   jakie   zatrzymali   rolnicy,   którzy   przekazali   państwu   w   zamian   za   rentę   swoje 
nieruchomości rolne (do 1983 r.);
 lokale wyodrębnione jako samodzielne przedmioty własności;
 urządzenia   pracowniczego   ogrodu   działkowego   przeznaczone   do   wspólnego   korzystania   przez 
użytkowników   działek   są   własnością   Polskiego   Związku   Działkowców,   natomiast   nasadzenia, 
urządzenia   i obiekty  znajdujące  się  na działce  wykonane   lub  nabyte  ze  środków   finansowych 
użytkownika działki stanowią jego własność (ustawa pracowniczych ogrodach działkowych);

* rzeczy ruchome (def. negatywna) – to co nie jest nieruchomością (brak def. w kodeksie);


rzeczy   oznaczone  CO  DO  TOŻSAMOŚCI  (cechy   indywidualne)   i  CO  DO  GATUNKU  (cechy   rodzajowe)   →   podział 
subiektywny, gdyż o przynależności rzeczy do danej kategorii decyduje wola stron;



CZĘŚĆ SKŁADOWA (art. 47) → 3 łącznie przesłanki:

* połączenie przede wszystkim w sensie fizycznym;
* odłączenie spowodowałoby zasadnicze zmiany bądź całości, bądź przedmiotu odłączonego;
* połączenie z rzeczą musi być trwałe, a nie dokonane tylko dla przemijającego użytku;
→  
wg orzecz
 . użytek przemijający  →  to nie użytek krótkotrwały, lecz taki, który według zamiaru tego,  
kto   dokonuje   połączenia,   ma   trwać   pewien,   choćby   nawet   długi   czas   (w   doktrynie   też   pogląd 
obiektywny);

→  
wyjątek → art. 49 urządzenia doprowadzające wodę, pary, gaz, prąd nie stanowią części składowych, 
  
jeśli stanowią część przedsiębiorstwa lub zakładu;

→  
wyjątek → art. 50 prawa związane z własnością nieruchomości uważa się za części składowe;
  
skutek → nie może być odrębnym przedmiotem własności i innych praw rzeczowych;
* części składowe nieruchomości  →  art. 48 i 191  →  zasada  superficies solo cedit – wszystko co zostało z 
gruntem połączone w sposób naturalny lub sztuczny dzieli los prawny gruntu;
→ wyjątki → patrz wyżej oraz art. 272 i 279;

→ zasada ta ma charakter normy iuris cogentis;


PRZYNALEŻNOŚCI (art. 51) → spełnione łącznie przesłanki:

*
*
*
*
*

tylko rzecz ruchoma;
rzecz odrębna;
charakter rzeczy pomocniczej (podporządkowanie gospodarcze w stosunku do rzeczy głównej);
potrzebna do korzystania z rzeczy głównej zgodnie z jej przeznaczeniem;
faktyczny związek z rzeczą główną, ale nie traci sojego charakteru przez przemijające pozbawienie jej tego 
związku;

* tylko jeśli jest to własność właściciela rzeczy głównej;
→ np. klucz do szafy; maszyna rolnicza dla nieruchomości rolnej, pokrowce na siedzenia dla samochodu;

2

→ skutek (art. 52) → czynność prawna mająca za przedmiot rzecz główną odnosi skutek także względem  
przynależności, chyba że co innego wynika z treści czynności albo z przepisów szczególnych;



POŻYTKI (art. 53, 54) → jedna z form korzystania z rzeczy;

*

2 kategorie:

→ pożytki rzeczy → to dochody, jakie przynosi rzecz:
 pożytki naturalne to płody rzeczy oraz odłączone od niej części składowe, jeżeli według zasad 
prawidłowej gospodarki stanowią one normalny przychód z rzeczy;

 pożytki cywilne  – dochody,  jakie rzecz przynosi na podstawie stosunku  prawnego,  np. czynsz 
dzierżawny.
→ pożytki  prawa   →  to dochody,  które  prawo  to przynosi  zgodnie  ze swym społeczno­gospodarczym  
przeznaczeniem, np. odsetki;

* pożytki   przypadają  w   zależności   od   stosunku   prawnego   łączącego   strony   lub   od   szczegółowych 
uregulowań – albo właścicielowi (art. 140) – albo innym osobom (np. art. 233, 252, 693 § 1), a art. 55 
określa następujące zasady:

→  
pożytki naturalne
 , które zostały odłączone w czasie trwania uprawnienia przypadają uprawnionemu;
→  
pożytki cywilne
  przypadają uprawnionemu w stosunku do czasu trwania tego uprawnienia;
→ za  nakłady  w celu uzyskania pożytków,  które przypadły innej osobie należy się wynagrodzenie, do 
wysokości pożytków;
BEZWZGLĘDNY CHARAKTER PRAW RZECZOWYCH



prawo rzymskie  →  ius in re (prawo wynikające ze stosunku do rzeczy) i ius in personam (prawo wynikające 
ze stosunku między osobami) → obecnie koncepcja odrzucona, gdyż prawa i obowiązki mogą dot. tylko osoby  
 obecnie → krąg osób względem, których prawo jest skuteczne – prawa względne i bezwzględne;



o   zaliczeniu   do   kategorii   praw   bezwzględnych   decyduje   ustawodawca,   kierując   się   względami 
ekonomicznymi i celowościowymi, a strony mogą jedynie wybrać formę stosunku prawnego, który zawrą;



KATEGORIA  POŚREDNIA  →  prawo czasem nadaje niektórym prawom względnym pewne cechy właściwe prawom 

bezwzględnym (głównie skuteczność erga omnes); są to np:

* niektóre prawa względne mogą uzyskać  skuteczność  erga omnes  na skutek ujawnienia ich w księdze 
wieczystej (art. 16 ust. o ks. wiecz. i hip.);

* zobowiązania realne (actio in rem scripta) – sprzężone są z pewną sytuacją prawnorzeczową (własność 
albo posiadanie), a skutkiem tego sprzężenia jest to, że są one, niezależnie od tego, w stosunku do kogo 
powstały, skierowane przeciwko aktualnemu właścicielowi albo aktualnemu posiadaczowi rzeczy, której 
roszczenie dotyczy, np. roszczenie posiadacza o wykup gruntu, na którym wzniósł budynek;

* gdy przepisy szczególne tak stanowią, np. najem lokalu czy spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu 
mieszkalnego   czy   każdego   typu   prawo   do   lokalu   mieszkalnego   (odpowiednio   stosuje   się   przepisy   o 
ochronie własności); 

→ podobnie dożywocie (odpowiednio przepisy o prawach rzeczowych ograniczonych);
*

wierzytelność  może być  chroniona  na  podstawie  przepisów  o odpowiedzialności  za szkodę  wyrządzoną  
poza istniejącym stosunkiem zobowiązaniowym (tzw. odpowiedzialność z czynu niedozwolonego art. 415 i  
n. k.c);

* tzw. roszczenia pauliańskie – ochrona wierzycieli przed czynnościami prawnymi dłużników dokonanymi 
z  ich   szkodą  poprzez   uznanie   przez   sąd  za   bezskuteczną   względem   wierzyciela  czynności  dłużnika   w 
wyniku, której określone przedmioty wyszły z jego majątku lub do tego majątku nie weszły, dzięki czemu 
wierzyciel zaspokaja się z przedmiotu, który do dłużnika nie należy (art. 527 kc);

* tzw. prawa do rzeczy (ius ad rem) – art. 59 kc;
3



łączność między prawami rzeczowymi a obligacyjnymi to nie tylko przyznanie zobowiązaniom skuteczności 
względem   osób   trzecich,  ale  też  gdy   prawo   przewiduje   zobowiązania,  które   stanowią   element   treści   praw 
rzeczowych (choć z reguły mają one charakter uboczny, a rzadko strony mogą inaczej ułożyć zobowiązania, 
jakie wynikają z praw rzeczowych);
*

np.  obowiązki  między  współwłaścicielami;  obowiązek  użytkownika  ponoszenia  ciężarów  związanych  z 
prowadzeniem prawidłowej gospodarki; obowiązek użytkownika dokonywania napraw i innych nakładów 
związanych ze zwykłym korzystaniem z rzeczy, obowiązek zastawnika czuwania nad zachowaniem rzeczy 
oddanej mu w zastaw;
BLIŻSZA CHARAKTERYSTYKA ORAZ PODZIAŁ PRAW RZECZOWYCH

Inne cechy praw rzeczowych:



należą do kategorii praw majątkowych (tzn. z reguły służą zaspokojeniu potrzeb gospodarczych) i polegają 
one  na korzystaniu  z rzeczy w szerokim  ekonomicznym  znaczeniu  tego słowa  (prawo  używania,  prawo 
pobierania pożytków oraz inne korzyści, jak hipoteka i zastaw);



bezpośrednia władza uprawnionego nad rzeczą  →  ale cecha ta jest kwestionowana,  gdyż  pokrywa  się z 
bezwzględnym  charakterem  praw  rzeczowych,  a gdyby  miała  polegać  na  władaniu  rzeczą,  to nie  każde 
prawa polegają na władztwie nad rzeczą;;



nie polegają  (w odróżnieniu od zobowiązań)  na obowiązku czynnych świadczeń na rzecz  uprawnionego, 
ale   jedynie   na   obowiązku   biernego   nienaruszania   prawa,   tym   bardziej,   że   chodzi   o   osoby   trzecie,   nie 
powiązane z uprawnionym żadnym szczególnym stosunkiem;
*

dotyczy też obowiązku właściciela względem osoby, której przysługuje inne prawo do jego rzeczy 

niż prawo własności  (np.  służebność),  choć sytuacja właściciela może niekiedy  odbiegać od sytuacji 
innych osób, gdyż:
→ obowiązek nienaruszania polega na znoszeniu tego, że ktoś inny korzysta z jego rzeczy;
→ niektóre przepisy nakładają na właściciela pewne uboczne obowiązki pozytywne, a strony czasem 
mogą te obowiązki rozszerzyć;
→ przepisy prawa mogą nakładać na właściciela obowiązki  pozytywne  jako obowiązki  podstawowe 
(kiedyś ciężary realne);



stosunek prawnorzeczowy łączy wszystkie strony występujące w obrocie cywilnoprawnym, a obligacyjny 
jedynie  określone osoby  –  koncepcja  obligacji generalnej  →  zarzucono  jej sztuczność, gdyż zakłada ona 
istnienie   stosunku   prawnego   między  uprawnionym  a  wszystkimi   innymi   podmiotami,  czyli   też  osobami 
wzajemnie się nie znającymi. W związku z tym powstały 2 koncepcje:



należy odróżnić od konkretnego (zindywidualizowanego, obligacyjnego) stosunku prawnego 
stosunek   prawny   potencjalny  (pewien   wzorzec   stosunku   prawnego,   niezależny   od   tego,   czy   w 
konkretnej sytuacji ktoś stał się adresatem tego stosunku);



odrzucenie   założenia   (stanowiącego   podstawę   dla   konstrukcji   stosunku   prawnego   z 
nieokreśloną liczbą podmiotów), że prawa podmiotowe wynikają jedynie ze stosunków prawnych. 
Wg   tej   koncepcji  prawa   podmiotowe   wynikają   albo   ze   stosunków   prawnych  (w   przypadku 
zobowiązań),  albo wprost z nakazów i zakazów z norm prawnych, skierowanych bezpośrednio do 
adresatów;



korzystają z zasady pierwszeństwa (inaczej zobowiązania) w 2 aspektach:
*

pierwszeństwo przed prawami i roszczeniami osobistymi;

*

w razie kolizji między prawami rzeczowymi podlegają realizacji w kolejności odpowiadającej ich 

pierwszeństwu, a nie według zasady proporcjonalności (jak w przypadku zobowiązań);



prawo rzeczowe „idzie za rzeczą”,  tzn. mogą być realizowane bez względu na to, w czyim ręku rzecz się 
znajduje (są związane z rzeczą);

4



w istnieniu i wykonywaniu prawa rzeczowego zainteresowany jest tylko ten, komu prawo to przysługuje, więc 
może on  jednostronnie zrzec się swojego prawa  (a ewentualne przepisy mówiące o tym, nie dają tego 
prawa, a jedynie regulują sposób i skutki zrzeczenia się). Zobowiązania by wygasły musi istnieć nie tylko 
zwolnienie z długu dokonane przez wierzyciela, ale także przyjęcie tego zwolnienia przez dłużnika;



trwałość praw rzeczowych (gdyż chronią interes prawny polegający na korzystaniu z rzeczy, co jest procesem 
w miarę trwałym/długim), a prawa obligacyjne z reguły są realizowane jednorazowo;



prawo rzeczowe obciąża zawsze całą rzecz, choćby nawet jego wykonywanie było ograniczone do oznaczonej 
jej części (wynika z zasady, że część składowa rzeczy nie może być odrębnym przedmiotem własności lub 
innych praw rzeczowych);



jawność  praw   rzeczowych   (ze   względu   na   skuteczność  erga   omnes),   a   w   przypadku   ruchomości   istnieje 
domniemanie istnienia prawa, tak gdzie istnieje posiadanie;

Podziały praw rzeczowych:
bezterminowe (dawniej wieczyste)
terminowe (czasowe)
– ich czas trwania z góry nie jest określony;
– ich czas trwania jest z góry oznaczony;
niektóre mogą być tylko bezterminowe (np. własność nieruchomości), inne tylko jako terminowe (użytkowanie 
wieczyste), jeszcze inne zależą od woli stron (np. służebności gruntowe);
niezwiązane (wolne)
związane
– mają byt niezależny;
– mogą przysługiwać tylko podmiotowi  innego prawa 
(głównego)   i   dzielą   jego   los   prawny,   np.   służebność 
gruntowa;
samodzielne (samoistne)
niesamodzielne (niesamoistne, akcesoryjne)
–   do   swego   istnienia   nie   potrzebują   istnienia   innego  – są uzależnione od innego prawa i nie mogą powstać 
prawa;

ani istnieć bez niego, np. hipoteka i zastaw względem 

zbywalne
– można przenieść na inną osobę

wierzytelności, którą zabezpieczają;
niezbywalne
–   ze   względu   na   ich   cele   jakim   jest   zaspokajanie 
potrzeb   określonej   osoby;   np.   użytkowanie   (z 
wyjątkiem time­sharingu) oraz służebności osobiste;
nieodpłatne

odpłatne
– niektóre z definicji swojej wymagają tego elementu 
(np.   użytkowanie   wieczyste,   spółdzielcze   prawo   do 
lokalu,   time­sharing),  a  inne  mogą  być   albo   odpłatne 

albo nie
podzielne
niepodzielne
mogą należeć do kilku osób w ten sposób, że każdej z  nawet  jeśli mogą  należeć do kilku  osób,  to nie mogą 
nich   przysługuje   część   ułamkowa   prawa,   którą   może  one   samodzielnie   rozporządzać   tymi   ułamkami,   np. 
ona   samodzielnie   rozporządzać,   np.   własność,  hipoteka, służebność;
użytkowanie wieczyste, użytkowanie;
Trójpodział praw rzeczowych (wcześniej dwójpodział)




własność;
użytkowanie wieczyste  → ze względu na szczególną doniosłość zostało ono wyodrębnione w oddzielną grupę 
i usytuowane między własnością a prawami rzeczowymi ograniczonymi, chociaż mogłoby być zaliczone do 
ograniczonych praw rzeczowych; w kc potraktowane jako prawo pośrednie;



prawa rzeczowe ograniczone;

5

*



to prawa rzeczowego należą też przepisy o posiadaniu;

tzw.  zasada   zamkniętej   listy   praw   rzeczowych  (numerus   clausus  tych   praw)   –   w   odróżnieniu   od 
zobowiązań   (swoboda   umów,   ograniczana   jedynie   wyjątkowo,   więc   strony   mogą   powołać   do   życia   taki 
stosunek, jakiego ustawa w ogóle nie przewiduje – stosunek nienazwany, bądź też zmodyfikować stosunek w 
ustawie unormowany według swego uznania);

*  
powód –   ich  skuteczność   erga   omnes  oraz   konieczność   dla   ich   utworzenia   istnienia   pewnych   zasad 
  
organizacyjnych, których stworzenie przekracza możliwości zainteresowanych osób (np. ujawnianie praw 
rzeczowych w księdze wieczystej);

*  
tylko w ustawie
 , ale albo na sposób wyraźny, albo w taki sposób, że suma cech składa się na istotę prawa 
rzeczowego;
OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA PRAWA RZECZOWEGO W ZNACZENIU PRZEDMIOTOWYM



historia  →   unifikacja   prawa   rzeczowego   w  1946  roku   na   bazie   prac  międzywojennych   (prawo   rzeczowe;  
prawo o księgach wieczystych; przepisy wprowadzające prawo rzeczowe i prawo o księgach wieczystych) 
zmiana w 1964 księga II kc    zmiany  w latach 90’tych,  w tym główna  z 28.07.1990  r., która zerwała z 
marksistowską koncepcją różnych form własności, 

* ustawa  o hipotece i księgach wieczystych  w systemie PRL nie została włączona  do kc, ze względu  na 
dążenie do pełnej nacjonalizacji  obecnie ustawa z 1982 r.;



główne źródła obecnie obowiązującego prawa rzeczowego to:

* art. 21, 64 oraz 20, 23, 165 ust. 1 zd. 2 i art. 216 ust. 2 Konstytucji;
* kodeks cywilny (art. 44­55 i 140­352) oraz przepisy wprowadzające kodeks cywilny;
* ustawa   z   1982   r.   o   księgach   wieczystych   i   hipotece   wraz   z   rozporządzeniem   wykonawczym   Ministra 
Sprawiedliwości z 2001 r.; ustawa z 1994 r. o własności lokali; ustawa z 1996 r. o zastawie rejestrowym i 
rejestrze   zastawów;   prawo   spółdzielcze   z   1982   r.   (art.   141­151);   ustawa   z   2000   r.   o   spółdzielniach 
mieszkaniowych;

* inne   ustawy,   a   w   szczególności:   ustawa   z   1963   r.   o   zagospodarowaniu   wspólnot   gruntowych,   prawo 
geodezyjne i kartograficzne z 1989 r.; ustawa z 1991 r. o lasach, prawo geologiczne i górnicze z 1994 r., 
ustawa z 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych, ustawa z 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, 
prawo ochrony środowiska z 2001 r., prawo wodne z 2001 r., kodeks morski z 2001 r., ustawa z 2003 r. o 
planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, ustawa z 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego;



zajmują szczególną pozycję, gdyż regulują stosunki własności, a poprzez to wpływają na ustrój państwa i na 
inne dziedziny prawa → z tego powodu w większości są to normy iuris cogentis;



rola orzecznictwa → choć nie ma mocy prawotwórczej, to odgrywa znaczną rolę dla zrozumienia i stosowania  
prawa cywilnego – wyjaśnia niejednoznaczności, precyzuje bliżej przesłanki ustawowe, zapełnia występujące 
luki (analogia),  nadaje właściwą treść elastycznym przepisom  →  szczególnie widoczne w dziedzinie prawa  
rzeczowego, ze względu na skomplikowany charakter tych stosunków;

* w toku prac nad projektem kc korzystano z dorobku orzecznictwa;


rola doktryny;

6

TREŚĆ, ZAKRES I WYKONYWANIE WŁASNOŚCI
TREŚĆ PRAWA WŁASNOŚCI



niezależnie od teorii skąd wynika prawo własności to właściciel jest osoba uprawnioną, a zobowiązanym do 
nienaruszania jest każdy inny podmiot → wyróżnienie strony:

* pozytywnej – uprawnienia (atrybuty), jakie składają się na prawo własności jako prawo podmiotowe; była 
(i   czasem   nadal   jest)   określana   przez  tzw.   triadę   uprawnień  (ius   possidendi,   ius   utendi   fruendi,   ius  
abutendi), które wyczerpują ten zakres  →  inaczej kc, który nie wymienia wyczerpująco tego katalogu, a 
jedynie określa podstawowe uprawnienia właściciela (stanowiące trzon własności):

uprawnienie do korzystania z rzeczy, które tradycyjnie składa się z:
 do posiadania rzeczy (ius possidendi);
 do używania rzeczy (ius utendi);
 do pobierania pożytków i innych przychodów z rzeczy (ius fruendi);
 do dyspozycji faktycznych, czyli przetworzenia, zużycia, zniszczenia rzeczy (ius abutendi);
→ uprawnienie do rozporządzania rzeczą (ius disponendi):
 uprawnienie do wyzbycia się własności rzeczy;
 uprawnienie do obciążenia rzeczy albo przez prawo rzeczowe albo obligacyjne;

* negatywnej – w art. 140 kc wskazuje na nią sformułowanie „z wyłączeniem innych osób”, które oznacza 
obowiązek innych podmiotów do nieingerowania, a wkroczenie w tą sferę może się odbywać jedynie za 
zgodą właściciela, albo wyjątkowo ex lege;



granice   prawa   własności  określane   są   czasem   jako   „ustawowe   granice”,   ale   w   rzeczywistości   jedynymi 
ograniczeniami prawa własności są prawa podmiotowe innych osób, a ograniczenia wynikające z przepisów 
ustawy określają zakres treści prawa własności, czyli stanowią element  ustawowej  definicji tego prawa,  co 
znajduje wyraz w sformułowaniu art. 140 kc, że właściciel może korzystać z rzeczy „w granicach określonych 
przez ustawy”; 

* charakter ograniczeń – z reguły negatywny (zakazujący czynić coś), ale czasem pozytywny (nakazujący 
czynić coś), ale przeważa pogląd, że pozytywne obowiązki nie należą do prawa własności, a są jedynie z 
nim skorelowane, gdyż prawo podmiotowe nie może zobowiązywać właściciela w sensie cywilistycznym;



z art. 140 kc wynikają 3 wyznaczniki granic treści prawa własności:

* przepisy  ustaw  – brak  wskazania   konkretnych  przepisów,  więc chodzi  o  całokształt  obowiązującego 
ustawodawstwa;

→ w   dziale   II   kc   poza   art.   140,   kolejne   artykuły   określają   granice   treści   prawa   własności,   do 
najważniejszych z nich należy art. 142 określający sytuację działania w stanie wyższej konieczności; 
kolejne art. 144­154 uwzględniają uzasadnione interesy właścicieli nieruchomości sąsiednich, też np. 
art. 231 kc – możliwość utraty własności na rzecz posiadacza;

→ ustawy szczególne – patrz ogólna charakterystyka prawa rzeczowego w znaczeniu przedmiotowym → 
ważne by ograniczenia te były zgodne z art. 64 i 31 Konstytucji;

* zasady współżycia społecznego – kwestia sporna – wzajemny stosunek tego pojęcia z art. 5 i art. 140 → 
pogląd   dominujący   uznaje,   że   art.   te   spełniają   inne   funkcje   –   art.   5   dot.   wykonywania   prawa 
podmiotowego, w tym własności, a art. 140 uznaje te zasady za element treści tego prawa, np.:

→ art. 140 – niedopuszczalność korzystania z prawa własności tylko w celu szykany;
→ art.   5   –   żądanie   właściciela,   aby   osoba   władająca   jego   nieruchomością   wydała   mu   ją   w   sytuacji 
szczególnie dla niej niedogodnej (np. podczas choroby);

 istnieje   też   wątpliwość   czy   te   klauzule   powinny   być   ze   względu   na   wymóg   ustanawiania 
ograniczeń   prawa   własności   tylko   w   drodze   ustawy,   ale   zasada   ta   nie   odnosi   się   do   zakazu 

7

posługiwania   się   klauzulami   generalnymi   przez   ustawodawcę;   dodatkowo   TK   potwierdził 
konstytucyjność art. 5; patrz też wewnętrzna teoria nadużycia prawa;

* społeczno­gospodarcze przeznaczenie prawa  własności  – podobnie jak w/w zasada stanowi kategorię, 
która zarówno określa sposób wykonywania prawa (art. 5), jak i kształtuje jego treść (art. 140), ale chodzi 
o przeznaczenie konkretnego prawa własności a nie własności w ogóle;

→ w kc tendencja do bardziej społecznego traktowania własności (głównie nieruchomości) – patrz. art. 
143, 144, 146, 214);

→ ważne orzecz. SN z 1993  →  nie wolno sztywno podchodzić do nadrzędności interesu ogólnego nad  
interesem   indywidualnym,   z  czego   wynika  obowiązek   organu  wskazania  o   jaki   konkretnie   interes 
ogółu chodzi i udowodnić, dlaczego jest on ważniejszy;



NEGATYWNA  DEFINICJA  WŁASNOŚCI – treść własności polega na tym, że właścicielowi wolno robić wszystko, z 

wyjątkiem tego, co jest mu zakazane  → definicja te wynika z braku wyczerpującego pozytywnego podejścia  
do katalogu uprawnień właściciela, nawet jeśli dwa podstawowe uprawnienia zostaną ograniczone, nadal ma 
inne, np. prawo do ochrony własności;
PODMIOT I PRZEDMIOT ORAZ PRZESTRZENNE I CZASOWE GRANICE WŁASNOŚCI



podmiot → ze względu na pełną zdolność prawną każdego podmiotu, każdy może być właścicielem, a wyjątki  
są nieliczne;



przedmiot  →   rzecz   (przedmiot   materialny),   ale   nie   zawsze   konsekwentnie   jest   termin   ten   określany,   np.  
własność patentu, własność przemysłowa, tzw. własność intelektualna, własność przedsiębiorstwa itp.;



przestrzenne granice prawa własności → w przypadku rzeczy ruchomych (też nieruchomości budynkowych i 
lokalowych)  z  reguły  nie  ma  kontrowersji  na  tle wyznaczania  ich  granic,   gdyż  wynika  to  z ich  fizycznej 
samoistności; kontrowersje pojawiają się dopiero w przypadku nieruchomości gruntowych, gdyż ich granice są 
jedynie kategorią prawną;

* historia  →   z   czasów   rzymskich   koncepcja   wg,   której   własność   nieruchomości   sięga   bez   żadnych  
ograniczeń   zarówno  w   głąb   ziemi,   jak   i  nad   jej   powierzchnię   →   pod   tym  wpływem   pierwsze   wielkie  
kodyfikacje europejskie → od KCN własność nieruchomości obejmuje także przestrzeń nad powierzchnią i 
pod nią, ale z zastrzeżeniem, że właściciel nie może sprzeciwiać się działaniom dokonywanym na takiej 
wysokości lub w takiej głębokości, które nie zagrażają jego uzasadnionym interesom;

* art.   143   kc  →   uzależnia   sięgnięcie   pod   i   nad   od   społeczno­gospodarczego   przeznaczenia   gruntu,   z 
zaznaczeniem, że przepis ten nie uchybia prawu do wód (też prawo górnicze, lotnicze);

* prawo   wodne   →   wody   powierzchniowe/stojące   to   części   skłądowe   gruntu,   a   „wody   w   rowach”,   tzn.  
płynące i podziemne – ich własność to prawo nadrzędne w stosunku do prawa własności i przysługuje SP:
→ wody podziemne – tzw. zwykłe korzystanie z nich przez właściciela gruntu;
→ wody płynące – tzw. powszechne korzystanie z wody (też z wód powierzchniowych na gruntach SP);

* prawo górnicze → 2 rodzaje: kopaliny poniżej dolnej granicy z art. 143 należą do SP, która może ustanowić  
użytkowanie górnicze (tzw. własność górnicza nie jest jest prawem rzeczowym) a kopaliny leżące powyżej 
granicy należą do gruntu;



czasowe granice prawa własności:

* kiedyś  →   tzw.  własność  czasowa   (pr.   rzecz.   z  1946)   –   przeniesiona   własność   z  państwa   lub  związku  
samorządu terytorialnego po pewnym czasie sama z siebie przechodziła z powrotem na nie; 

* obecnie własność jest bezterminowa, chyba że wola osób zainteresowanych o tym zdecyduje, ale wtedy w 
ograniczonym zakresie, tzn. nie może dot. gruntów, gdyż nie mogą one być przenoszone z zastrzeżeniem 
warunku ani terminu (art. 157);

8

→ swoista   własność   terminowa   dot.   budynków   stanowiących   odrębne   od   gruntu   własności,   których 
własność wygasa wraz z wygaśnięciem użytkowania wieczystego (art. 235, 241);

→ dopuszczalne w stosunku do ruchomości → własność terminowa to tzw. własność podzielona w czasie 
(należy niejako do 2 właścicieli: aktualnego i przyszłego);
STOSUNKI SĄSIEDZKIE




sąsiedztwo w szerokim znaczeniu → nie tylko bezpośrednie, ale i pewne oddalenie nieruchomości;
prawo sąsiedzkie  (art. 144­154 kc) – w prawie francuskim określane jako służebności ustawowe,  w prawie 
polskim należą do ustawowej treści własności;
*

dot. przede wszystkim gruntów, ale też budynków czy lokali;

*

dot.   nie   tylko   właścicieli,   ale   i   w   ograniczonym   zakresie   innych   użytkowników,   czy   uprawnionych   z 
innych tytułów (zarówno rzeczowych jak i obligacyjnych);

*

mogą być kształtowane też w drodze czynności prawnej;

*

wyróżniamy:

1

przepisy ograniczające oddziaływanie na nieruchomości sąsiednie (art. 144 i 147 k.c);

2

przepisy określające sposób korzystania przez sąsiadów z przygranicznych pasów ziemi (art. 148­150 
k.c);

3

przepisy przewidujące możność ustanowienia pewnych służebności (art. 145, 146 i 151 k.c);

4

przepisy normujące problemy związane z granicami (art. 152­154 k.c).

ad 1. właściciel   korzystający   ze   swojej   nieruchomości   może   oddziaływać   na   grunt   sąsiedni   –  immisje  →   to 
działanie na gruncie własnym, którego skutki odczuwa grunt sąsiada;
dzieli się je na:





bezpośrednie – polegają na skierowaniu pewnych substancji na grunt sąsiedni za pomocą specjalnych 
urządzeń i są zbliżone do fizycznej ingerencji  zakazane;



pośrednie – dzieli się je na materialne – polegają na przenikaniu na nieruchomość sąsiednią cząstek 
materii   lub   pewnych   sił   (pyły,   hałasy)   oraz  niematerialne  –   oddziałują   tylko   na   sferę   psychiki 
właściciela tej nieruchomości  (innej  osoby  uprawnionej),  poczucie  bezpieczeństwa  czy estetyki  
niezakazane, ale ograniczenie w art. 144 kc;



art. 144 kc → zakres dopuszczalnych immisji jest różny w zależności od rodzaju nieruchomości;



do immisji należą: wytwarzanie cieczy, pary, dymu, pyłu, gazów, ciepła, hałasów, spalin, zapachów, 
wstrząsów,   hodowanie   pszczół,   utrudnianie   nasłonecznienia   przez   dopuszczenie   do   nadmiernego 
wzrostu na granicy drzew i krzewów lub przez wadliwe usytuowanie budynków i innych urządzeń 
(kontrowersyjne), uniemożliwianie lub utrudnianie odbioru programu telewizyjnego (wg. SN);



środki prawne → roszczenie negatoryjne p­ko właścicielowi o przywrócenie stanu zgodnego z prawem 
i o zaniechanie naruszeń (art. 222 § 2 k.c) oraz roszczenie o odszkodowanie na zasadach ogólnych dot. 
czynów niedozwolonych o ile działanie było zawinione; też może dojść do zbiegu roszczeń z art. 144 i 
24 § 1 k.c.;



art. 147 kc → dot. robót ziemnych na gruncie, które mogłyby zagrozić nieruchomościom sąsiada;



też ograniczenia w Prawie o ochronie środowiska;

ad 2. sposób korzystania z nieruchomości – art. 149 i 150 kc:

owoce i gałęzie zwieszające się na grunt sąsiada  mogą zostać zabrane przez właściciela, do czasu aż 
nie opadną na grunt sąsiedni, gdyż wtedy stanowią pożytek tego gruntu (art. 148, z wyjątkiem dot. 
gruntów publicznych); właściciel gruntu sąsiedniego może żądać naprawienia szkody jaka wynikła z 
zabierania tych gałęzi i owoców;

9



dot.   sytuacji   gdy   drzewo   czy   krzewy   przerosną   przez   granicę,   właściciel   może   wtedy   obciąć   ich 
korzenie, gałęzie i owoce (i zostawić je sobie), ale jeśli dot. to gałęzi czy owoców powinien wyznaczyć 
sąsiadowi termin do ich usunięcia;

ad 3. możliwości ustanowienia służebności – art. 145, 146, 151 

art.   145,   146  –   właściciel   lub   posiadacz   samoistny   mogą   żądać   od   właściciela   gruntu   sąsiedniego 
ustanowienia   potrzebnej  służebności   drogowej  jeśli   nie   ma   dojazdu   do   drogi   publicznej,   albo 
budynków gospodarskich;



art.   151  –   reguluje   kwestie  tzw.   służebności   budynkowej,   tj.   sytuacji   w   której  budowa   budynku 
przekroczyła  granice   gruntu,   a  właściciel   gruntu   częściowo   zajętego   może   żądać   przywrócenia   do 
stanu poprzedniego jedynie wyjątkowo, gdy:

→ przekroczenie granicy było wynikiem winy umyślnej;
→ istniał sprzeciw wobec budowy zgłoszony bez nieuzasadnionej zwłoki;
→ utrzymanie budowli grozi właścicielowi gruntu zajętego niewspółmiernie wielką szkodą;


jeśli   nie   zachodzi   żadna   z   w/w   okoliczności   albo   jeśli   właściciel   gruntu   zajętego   zrezygnuje   z 
możliwości w/w żądania może żądać albo:

→ wynagrodzenia   w   zamian   za   ustanowienie   odpowiedniej   służebności   gruntowej   (tzw. 
budynkowej);

→ wykupienia zajętej części gruntu, jak również tej, która straciła dla niego znaczenie gospodarcze;
ad 4. stosunki graniczne → związane z nimi 3 zagadnienia:

utrzymanie   granic   w   należytym   stanie  →  art.   152   k.c.  –   obowiązek   współdziałania   przy 
rozgraniczeniu gruntów oraz przy utrzymywaniu stałych znaków granicznych, a koszty po połowie;
własność i korzystanie z urządzeń granicznych (np. płoty, mury, miedze):




własność → nie uregulowana w kc, wynika z założeń ogólnych, tzn. jeśli urządzenie to część składowa  
jednego z gruntów,  właścicielem jest właściciel danego  gruntu,  ale kwestia sporna  czy urządzenia, 
które   znajdują   się   częściowo   na   jednym,   a  częściowo   na   drugim   gruncie   są   współwłasnością   czy 
należą w odpowiednich częściach do każdego z właścicieli;



korzystanie → art. 154 – domniemanie, że urządzenia te służą do wspólnego użytku, tak samo drzewa  
i  krzewy   na   granicy,  a  koszty  utrzymania   (ale   nie   wybudowania  nowego   urządzenia)   ponoszą   po 
połowie;
rozgraniczenie → to określenie, jak na gruncie przebiega linia graniczna i jak mają być rozmieszczone  



punkty graniczne umożliwiające wytyczenie tej linii; 3 sposoby:




w drodze umowy zainteresowanych właścicieli;



na podstawie decyzji organu administracyjnego.

na mocy orzeczenia sądowego;

TRYB ROZGRANICZENIA  (prawo  geodezyjne  i kartograficzne):  POSTĘPOWANIE  ADMINISTRACYJNE:  na wniosek 
lub   z   urzędu   na   podstawie   czynności   dokonanych   przez   upoważnionego   geodetę   (tzw.   władza   miernicza) 
wójt/burmistrz/prezydent   miasta   wydaje   decyzję   o   rozgraniczeniu   tylko   wtedy,   gdy:   są   pewne   dowodu   co   do 
granicy lub strony zawarły ugodę  →  jeśli brak jest przesłanek lub zgody albo strona nie zgadza się z decyzją (i w  
terminie zawitym 14 dni od doręczenia decyzji wystąpi z wnioskiem do wójta) wójt przekazuje sprawę do sądu 
POSTĘPOWANIE SĄDOWE: art. 153 kc ustala kolejność kryteriów branych pod uwagę przez sąd:



według stanu prawnego;



gdy nie można ustalić stanu prawnego i nie ma ugody między stronami → według ostatniego spokojnego stanu  
posiadania;



gdy   i   w/w   kryterium   nie   zachodzi   →   według   wszelkich   okoliczności   (celowość,   czyli   tak   by   było   to   jak 
najbardziej sensowne) i może przyznać odpowiednią dopłatę pieniężną;

10

NABYCIE I UTRATA WŁASNOŚCI
NABYCIE I UTRATA WŁASNOŚCI — CHARAKTERYSTYKA OGÓLNA



nie tylko cywilnoprawne, ale i administracyjnoprawne (np. wywłaszczenie i nacjonalizacja) oraz karne (np. 
orzeczenie środka karnego jakim jest przepadek narzędzi, służących do popełnienia przestępstwa);



sposoby cywilnoprawne nabycia własności:

*
*
*
*
*

na podstawie umowy;
zasiedzenie,
przemilczenie;
zrzeczenie się własności;
w toku egzekucji sądowej, którego podstawą jest:
→ co do ruchomości: swoista czynność prawna;
→ co do nieruchomości: orzeczenie sądowe zwane przysądzeniem własności;

*




konstytutywne orzeczenie sądowe;

nabycie pochodne – prawo pozostaje to samo, a jedynie zmienia się podmiot (następstwo prawne);
nabycie pierwotne – nabywca nie uzyskuje prawa od dotychczasowego właściciela, gdyż ten ostatni traci je, a 
nabywca uzyskuje je niezależnie od niego;

*  
konsekwencje  
  prawne 
 :
→  
nabycie   pierwotne –   bez   ograniczających   je   praw   (z   wyjątkami),   a   nabycie   pochodne   –   wraz   ze 
  
wszystkimi obciążającymi je prawami;

→  
nabycie pierwotne
  – nemo plus iuris in alium transferre potest quam ipse habet  →  zasada ta nie jest 
nigdzie   zapisana,   ale   znajduje   potwierdzenie   w   licznych   wyjątkach   przewidzianych   w   kc   czy   w 
ustawach szczególnych  →  te wyjątki to m.in.: (1) art. 83 kc; (2) art. 169 i 170 kc; (3) rękojmia ks. 
wiecz.; (4) czek i weksel;
PRZENIESIENIE WŁASNOŚCI
I. umowy zobowiązująco­rozporządzające


teoria – przeniesienie własności w drodze umowy = dwie umowy: zobowiązująca i rozporządzająca;
*

system niemiecki → umowa zobowiązująca nie wystarcza do przeniesienia własności;

*

system francuski → umowa zobowiązująca przenosi własność, tzn. wywiera podwójny skutek: obligacyjny 
i rzeczowy;



art. 155 kc →  umowa zobowiązująca przenosi własność →  wyjątki:

* przepis szczególny, np. art. 157 § 2, gdy umowa zawarta jest z warunkiem lub terminem; też w przypadku 
prawa pierwokupu;

* wola stron;
!

konieczna umowa rozporządzająca, gdy podstawą przeniesienia jest inne zobowiązanie niż umowa;

II. konsensualność umowy



art.   155   kc  →  charakter   konsensualny   umowy,   tj.   do   przeniesienia   własności   nie   są   potrzebne   żadne 
dodatkowe przesłanki jak wydane rzeczy czy wpis do księgi wieczystej; 



wyjątki → ruchomości:
*
*

gdy chodzi o rzeczy przyszłe;

*



gdy rzeczy są oznaczone co do gatunku;
gdy zbywcą jest osoba nieuprawniona, a nabywca działa w dobrej wierze;

nieruchomości  –  też  konsensualne, więc wpis do księgi wieczystej ma jedynie charakter deklaratywny, 

11

ale sytuacja  właściciela, który  nie postarał  się o wpis jest  ułomna  (patrz:  rękojmia wiary  publicznej  ksiąg 
wieczystych; brak hipoteki)  →  ustawa wpis traktuje jak obowiązkowy i przewiduje pewne środki mające na  
celu respektowanie tego nakazu;

* wyjątki w przepisach szczególnych:
→ wpis   ma   charakter   konstytutywny  w   wypadku   przeniesienia   odrębnej   własności   budynków 
stojących na gruncie oddanym w użytkowanie wieczyste;

→ wpis jest konieczną przesłanką do ustanowienia odrębnej własności lokali;
III. kauzalność




(system niemiecki → umowa abstrakcyjna) a (system francuski → umowa kauzalna);
art.   156  kc  →  kauzalność/zasada   przyczynowości   w   znaczeniu   materialnym,  a  przyczyny   wymienione 
przykładowo  (inne   to   np.   wybudowanie   budynku   na   czyimś   gruncie,   co   rodzi   roszczenie   o   przeniesienie 
własności);



dominujący   pogląd   →  zasada   przyczynowości   dot.   ogółu   czynności,   więc   wyjątki   muszą   wynikać   z 
przepisów szczególnych;
*

ostatnio poglądy  kwestionujące w/w pogląd (min.  Zaradkiewicz);  też że przeniesienie  własności  rzeczy 
ruchomej jest czynnością „dyspozytywnie abstrakcyjną);



zasada   przyczynowości   w   znaczeniu   formalnym  →  art.   158   kc  –   zobowiązanie,   będące   podstawą 
przeniesienia nieruchomości musi być w akcie notarialnym wymienione  nie dot. ruchomości;

IV. warunek i termin w przeniesieniu własności



art.   157  –  zabrania   przenoszenia   pod   warunkiem   lub   z   zastrzeżeniem   terminu   nieruchomości,   ale 
możliwe   jest   zawarcie   warunku/terminu   w   umowie   zobowiązującej   do   przeniesienia   własności.   W   takim 
przypadku   konieczne   jest   do   przeniesienia   własności   dodatkowe   porozumienie   stron   (=umowa   rozpo­
rządzająca) obejmujące ich bezwarunkową zgodę na niezwłoczne przejście własności;



można w przypadku ruchomości;

V. forma przeniesienia własności



nieruchomości  →  ad   solemnitatem   forma   aktu   notarialnego   jest   wymagana   tak   dla   umowy   przenoszącej 
własność, jak i dla umowy  zobowiązującej do tego  (art. 158)  →  wyjątek w art. 159  gdy wniesione grunty 
stanowią wkład do rolniczej spółdzielni produkcyjnej i stają się współwłasnością dotychczasowych właścicieli;

* z   orzecznictwa   wykształciła   się   dopuszczalność   przeniesienia   własności   nieruchomości  w   formie 
„sądowej” → ugoda przed sądem lub sądem polubownym;
*

często nie przestrzegane, szczególnie w warunkach wiejskich (tzw. nieformalny obrót nieruchomościami) 
→ patrz posiadanie;



ruchomości  →  brak   ograniczeń  co   do   formy,  choć   czasem   one   występują   (np.   kodeks   morski   co   do  tzw. 
statków rejestrowych);

VI. czy skutecznie można nabyć własność tylko od właściciela?



zasadą jest nemo plus iuris ... w odniesieniu do przeniesienia własności rzeczy → ale wyjątki ze względu na 
dobrą   wiarę   (brak   zasady   generalnej   ochrony   działających   w   dobrej   wierze,   a   jedynie   we   wskazanych 
przypadkach):

* inne działy prawa cywilnego (np. art. 83 § 2, art. 92 § 2, art. 1028);
* prawo rzeczowe:
→ tzw.   zasada   rękojmi   wiary   publicznej   ksiąg   wieczystych  →  elementy   konieczne:  istnienie 
12

założonej   księgi   wieczystej,   wpisana   do   niej   niezgodnie   ze   stanem   rzeczywistym   osoba 
nieuprawniona/niewłaściciel, dobra wiara nabywcy, odpłatność czynności;

→ art. 169 k.c. – dot. nabycia ruchomości od osoby nieuprawnionej  → warunki: dobra wiara nabywcy,  
przekazanie posiadania przez zbywcę nabywcy (realna czynność prawna);

 ograniczenie  w przypadku  rzeczy   skradzionych,  zgubionych  lub  utraconych  w inny  sposób   → 
własność przechodzi dopiero po 3 latach od utraty (nie dot. pieniędzy i dokumentów na okaziciela 
ani rzeczy nabytych na urzędowej licytacji publicznej lub w toku postępowania egzekucyjnego);


2 ważne orzeczenia SN dot. nabycia kradzionego samochodu:
*

uchwała   7   SN   z   30.03.1992   →   „nabywca   używanego   samochodu   powinien   zachować   stosownie   do  
okoliczności,   zwłaszcza,   gdy   zbywcą   nie   jest   osoba   zajmująca   się   obrotem   samochodami,   szczególną 
ostrożność w celu upewnienia się, czy samochód nie pochodzi z kradzieży” → aprobowane przez doktrynę

* orz. z 10.10.1997  →  SN zaostrzył kryteria wynikające z art. 169 kc, dodając, że jeśli w okresie 3­letnim 
nastąpiło kilkakrotnie zbycie, to własność przechodzi po tym okresie, tylko wtedy, gdy dobrą wiarę mieli 
też wszyscy poprzednicy w tym 3­letnim okresie → krytykowane przez doktrynę;
VII. ustawowe ograniczenia


stosunkowo  niewielkie   znaczenie   tych   ograniczeń  w  stosunku  do  ruchomości,  większe  dot.  nieruchomości 
(patrz dalej);

VIII. zlecenie



zlecenie dla zleceniobiorcy  by kupił  nieruchomość  na swoje  nazwisko,  a potem na żądanie zleceniodawcy 
przeniósł   jej   własność   na   niego,   a   gdy   zleceniobiorca   uchyla   się   od   tego  może   zostać   przymuszony  do 
przeniesienia   własności   przez   sąd,   którego  orzeczenie   zastępuje   to   przeniesienie  (art.   64   kc)    wg 
utrwalonego orzecznictwa takie umowy zlecenia są dopuszczalne, a obowiązek przeniesienia własności przez 
zleceniobiorcę istnieje ex lege  (nawet jak nie zostanie on wyraźnie przez strony wyrażony),  a forma takiej 
umowy zlecenia może być dowolna;

13

OGRANICZENIA OBROTU NIERUCHOMOŚCIAMI
I. Historia ograniczeń



punkt kulminacyjny – po II­giej wojnie światowej ze względu na przepisy powojenne, międzywojenne, a nawet 
zaborcze   →   w   praktyce   zahamowało   to   obrót   nieruchomościami   w   latach   50’tych   →   ustawa   o   obrocie 
nieruchomościami rolnymi z 1957 r. zniosła wszystkie ograniczenia w obrocie gruntami rolnymi → ze względu  
na ujemne efekty  ustawa o ograniczeniu podziału gospodarstw rolnych z 1963 r.  wprowadziła szczegółową 
reglamentację   →  kc   z   1964   r.  przejął   te   rozwiązania   (art.   160,   161   i   163­167)   i   wraz   z   przepisami   dot. 
współwłasności (art. 214­218 kc) oraz dot. dziedziczenia gospodarstw rolnych (art. 1058­1087 kc) zmierzały 
do 3 celów:
*
*

zapobiegania nadmiernemu rozdrobnieniu ziemi;

*


oddania ziemi w ręce ludzi o kwalifikacjach rolniczych („ziemia dla rolników”);
oddłużenia rolnictwa;

ograniczenia te można podzielić na:

*
*
*
*

podmiotowe – własność rolna tylko dla rolników;
podziału – zapobieganie rozdrobnieniu;
obszarowe – zapobieganie powstawaniu zbyt dużych gospodarstw;
dot. przenoszenia udziału we własności gospodarstwa rolnego – prawo pierwokupu;

–  
nowela   z  1982   r.   która   miała   na   celu   uelastycznić   te   przepisy   i   dostosować   je  do   potrzeb   życia,   ale   po 
 ,
wprowadzeniu gospodarki wolnorynkowej okazały się nieefektywne  nowela z 1990 r. utrzymała jedynie art. 
166 kc (prawo pierwokupu), przepisy dot. dziedziczenia zakwestionował TK, a o współwłasności utrzymane;

–  
ustawa z 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego wprowadziła szczególnego rodzaju ograniczenia, nadające 
  
Agencji Nieruchomości Rolnych prawo pierwokupu i wykupu;
II. Prawo pierwokupu.



art.   166   kc  –   sprzedaż   udziału   lub   części   udziału   we  współwłasności  nieruchomości   (z   zastrzeżeniem 
pewnych wyjątków) — uprawnionymi z tego prawa są pozostali współwłaściciele prowadzący gospodarstwo 
rolne na wspólnym gruncie;



art. 109­111 ugn – dla gminy w przypadku gdy dot.:
*

niezabudowanej nieruchomości, uprzednio nabytej od SP lub samorządu;

*

prawa użytkowania wieczystego w/w nieruchomości, niezależnie od formy nabycia przez zbywcę;

*

sprzedaż nieruchomości/użytkowania wieczystego nieruchomości przeznaczonej w planie miejscowym na 
cele publiczne;

*

sprzedaż nieruchomości/użytkowania wieczystego nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków;
→ ma 1 miesiąc → kwestia sporna – czy prawo to gmina nabywa gdy jej oświadczenie dojdzie do zbywcy  
czy w samym momencie złożenia oświadczenia?;



art.   29   ust.   4   ustawy   o   gospodarowaniu   nieruchomościami   rolnymi   Skarbu   Państwa  –   sprzedaż 
nieruchomości nabytej od Agencji Nieruchomości Rolnych przed upływem 5 lat od nabycia – dla Agencji;

14



ustawa o kształtowaniu ustroju rolnego:

*

PRAWO PIERWOKUPU – nie przysługuje p­ko osobom bliskim właściciela (art. 4 pkt. 13 ugn);

Dzierżawca 
• umowa dzierżawy na piśmie z datą pewną;



Agencja
• nie przysługuje, gdy nabywca powiększa swoje 



wykonywana przez min. 3 lata;

gospodarstwo rodzinne w tej samej gminie albo 



gdy   nieruchomość   wchodzi   w   skład 

sąsiedniej;

gospodarstwa rodzinnego dzierżawcy;
→  realizacja prawa pierwokupu:



umowa zobowiązująca po warunkiem, inaczej nieważna (art. 9 ustawy, art. 599 § 2 kc);



termin   –   1   miesiąc   na   wykonanie   tego   prawa,   a   dla   Agencji   zaczyna   biec   albo   po   miesiącu   od 
zawiadomienia dzierżawcy, albo od dnia oświadczenia dzierżawcy o nie wykonaniu tego prawa;
* PRAWO WYKUPU (art. 4 ustawy)
• inny tytuł niż sprzedaż;


wykonywanie prawa – odpowiednie stosowanie 
przepisów   dot.   prawa   pierwokupu   → 
dyskusyjne   czy   umowa   musi   być 
zobowiązująca warunkowa?

III. Ograniczenie podziału nieruchomości.



ugn  →  nieruchomości inne niż rolne mogą być przedmiotem obrotu w całości, a podział tylko o ile jest 
zgodny   z   miejscowym   planem   zagospodarowania   przestrzennego   oraz   przepisami   szczególnymi, 
nieruchomości w ten sposób utworzone mają dostęp do drogi publicznej (bezpośrednio lub służebność) → 
podział bez uwzględnienia w/w planu może nastąpić, gdy:
*

zniesienie   współwłasności   nieruchomości   zabudowanej   legalnie   min.   2   budynkami,   gdy   podział   ma 
polegać   na   wydzieleniu   poszczególnym   współwłaścicielom   budynków   wraz   z   działkami   gruntu 
niezbędnymi do prawidłowego korzystania z tych budynków;

*

wydzielenie działki gruntu, na której samoistny posiadacz wzniósł budynek;

*

wydzielenie   części   nieruchomości,   której   własność   lub   użytkowanie   wieczyste   zostały   nabyte   z   mocy 
prawa lub co do której przysługuje z mocy ustawy roszczenie ojej nabycie;

*

realizacja przepisów dot. przekształceń własnościowych albo likwidacji przedsiębiorstw państwowych lub 
samorządowych;

*



„wyznaczenie” tzw. nieruchomości wspólnych w związku z ustanowieniem odrębnej własności lokali;

podział na podstawie decyzji adm, która stanowi przesłankę prawnego podziału nieruchomości w umowie, 
chyba, że dokonuje go sąd;

IV. Cudzoziemcy.



ustawa o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców  →  konieczne zezwolenie MSW, za zgodą MON, a 
gdy dot. rolnych też MR, inaczej umowa nieważna;



dot.   nabycia  własności/użytkowania,  udziałów  w   spółce,   będącej   właścicielem/użytkownikiem   wieczystym 
nieruchomości, jeśli w wyniku tego spółka ta stanie się cudzoziemcem lub jeżeli nabywcą udziałów w takiej 
już kontrolowanej spółce jest cudzoziemiec niebędący dotychczas jej wspólnikiem czy akcjonariuszem;
*

cudzoziemiec to:
→ osoba nieposiadąjąca obywatelstwa polskiego;
→ osoba prawna mająca siedzibę za granicą;
→ nieposiadąjąca   osobowości   prawnej   spółka   osób   wymienionych   w   pkt   1   i   2,   mająca   siedzibę   za 

15

granicą, utworzona zgodnie z ustawodawstwem państw obcych;
→ osoba prawna mająca siedzibę w RP, ale kontrolowana przez cudzoziemców;



wyjątki (rozszerzane w drodze rozp. RM):

* gdy   zamieszkuje   min.   5   lat   od   udzielenia   zezwolenia   na   osiedlenie/lub   2   lata,   gdy   małżonek   jest 
obywatelem;
*

nabycie   własności   lokalu   mieszkalnego,   a   zwłaszcza   nabycie   na   cele   statutowe   przez   spółkę   mającą 
siedzibę w Polsce, kontrolowaną przez cudzoziemców, nieruchomości (użytkowania wieczystego) o łącz­
nej powierzchni w kraju do 0,4 ha, położonych na terenie miast;

V. Nieruchomości SP lub samorządu terytorialnego. 


ugn → różne ograniczenia, min. wymagana zgoda wojewody/sejmiku na sprzedaż lub użytkowanie wieczyste;

ZASIEDZENIE I PRZEMILCZENIE
I. Zasiedzenie a przemilczenie

–  
cecha wspólna
  – nabycie własności na skutek upływu czasu (wraz ze spełnieniem innych przesłanek);
–  
różnica – zasiedzenie to  długotrwałe wykonywanie  prawa przez osobę nieuprawnioną, a przemilczenie to 
  
brak wykonywania przez właściciela swojego prawa:
*

różne funkcje:
→ zasiedzenie – usuwa rozbieżność między stanem prawnym a stanem posiadania;
→ przemilczenie   –   ma   na   celu   likwidację   stanu   polegającego   na   tym,   że   właściciel   nie   wykazuje 
zainteresowania swoją rzeczą;



zasiedzenie uregulowane generalnie w art. 172­177 kc, a przemilczenie nie zostało ogólnie uregulowane;

II. Przedmiot zasiedzenia



tylko   prawa   rzeczowe,   a   głównie   własność;   ze   względu   na   konieczność   posiadania,   muszą   być   to  prawa 
związane z władaniem rzeczą:
*

własność – ruchomości i nieruchomości (nawet jak ma księgę wieczystą);
→ każdą nieruchomość: gruntową, lokalową, budynkową (wraz z prawem głównym);
→ w przypadku gruntu można zasiedzieć tylko część, ale lokal trzeba w całości;

*
*


też udział we współwłasności (wg. orzecznictwa i doktryny);
niektóre służebności gruntowe oraz użytkowanie wieczyste;

wg. orzecznictwa do zasiedzenia nie mają zastosowania ograniczenia obrotu nieruchomościami rolnymi;

III. Przesłanki zasiedzenia 



nieruchomości → art. 172 – 2 przesłanki:

* posiadanie;
* upływ czasu (20 lub 30 lat, w zależności od dobrej wiary) → w 1990 r. przedłużono te okresy z 10/20 lat,  
co zostało skrytykowane ze względu na tendencję do skracania terminów;



ruchomości → art. 174 – 3 przesłanki:

* posiadanie;
* 3 lata;
* dobra wiara;
IV. Posiadanie samoistne

16



do zasiedzenia prowadzi tylko posiadanie samoistne (odpowiadające treści prawa własności), a posiadacz nie 
może być jednocześnie właścicielem rzeczy;



konieczna ciągłość posiadania → ważne zasady:
*
*



art. 340 kc – domniemanie ciągłości posiadania, a przemijające przerwy nie mają wpływu;
art. 345 kc – przywrócone posiadanie poczytuje się za nieprzerwane;

odesłanie   do   przepisów   o   przedawnieniu,   więc   odpowiednio   stosuje   się  przepisy   dot.   przerwy   i 
zawieszenia;



ochrona małoletniego (art. 173) – bieg zasiedzenia nie może się skończyć przed upływem 2 lat od uzyskania 
pełnoletniości przez właściciela;



art. 176  →  doliczenie posiadania poprzednika  →  możliwe tylko wtedy gdy poprzednik  posiadał  w dobrej  
wierze, a jeśli nie, to posiadanie dolicza się tylko,  o ile razem z posiadaniem następcy wynosiłoby 30 lat; 
ważne: musi być poprzednik, tzn. musiało dojść do przejścia posiadania albo dziedziczenia posiadania, a nie 
np. zawładnięcia;

V. Dobra wiara



DOBRA  WIARA występuje, gdy  z przyczyn usprawiedliwionych (ale nie z niedbalstwa) nie wie on o tym, że nie 

przysługuje mu prawo własności → np.:

* TAK:  osoby,   które   kupiły   rzecz   od   osoby   nieuprawnionej   lub   nie   mającej   zdolności   do   czynności 
prawnych oraz gdy akt notarialny był dotknięty brakiem powodującym jego nieważność;

* NIE: gdy aktu notarialnego w ogóle nie było, gdyż wtedy wie, że nie jest właścicielem (wg SN);



nieruchomość – dobra wiara musi być w chwili uzyskania posiadania;



art. 7 kc – domniemanie dobrej wiary;

ruchomość – dobra wiara musi być cały czas;

VI. Skutek zasiedzenia



skutek  →  nabycie własności przez posiadacza ex lege w dacie upływu terminu; zasada ogólna to nabycie bez 
obciążeń, ale istnieją wyjątki, wynikające z przekonania,  że wykonywanie posiadania nie jest skierowane 
przeciwko osobom trzecim, a przeciwko właścicielowi;




w czasie zasiedzenia posiadaczowi nie przysługuje żadne prawo do rzeczy;
po   upływie   terminu,   posiadacz   może   żądać   by   sąd  w   postępowaniu   nieprocesowym   stwierdził   nabycie 
własności w drodze zasiedzenia; konieczny udział poprzedniego właściciela, albo odpowiednie ogłoszenia, 
jeśli jest nie znany; postanowienie to jest podstawą do wpisu do księgi wieczystej;

VII. Przemilczenie


podstawą nabycia jest bezczynność właściciela → 2 elementy:

* niewykonywanie przez właściciela swego prawa;
* upływ określonego w ustawie czasu;



przykład: rzeczy znalezione – albo znalazca albo SP;
przykład:  dekret z 8.03.1946  r. o  majątkach  opuszczonych i  poniemieckich  →   majątki  te miały  zarząd 
państwowy   a   osoby   przez   ten   dekret   uprawnione   mogły   w   określonym   terminie   żądać   przywrócenia 
posiadania. Jeśli do tego nie doszło w określonym terminie (ruchomości do 1950, nieruchomości do 1955) to 
własność nabywał SP. W razie uzyskania posiadania w tej drodze, osoba ta własność uzyskiwała po 10 latach 
→  ten   sposób   nabycia   został   zaliczony   przez   orzecznictwo   do   przemilczenia,   gdyż   przesłanką   nabycia 
własności nie było posiadanie;

17

VIII.   ustawa   z   1971   r.   o   uregulowaniu   własności   gospodarstw   rolnych   (tzw.   ustawa   o   uwłaszczeniu 
posiadaczy)



2 elementy: posiadanie i upływ czasu;



przewidywała nabycie własności nieruchomości:

*  
znajdujących   się   w   samoistnym   posiadaniu   w   dniu   wejścia   w   życie  przez   tych,   którzy   to   posiadanie 
 
uzyskali na podstawie umowy o przeniesienie własności zawartej bez zachowania formy aktu notarialnego 
 nabycie ex lege;

* także przez tych, którzy w dniu wejścia w życie byli samoistnymi posiadaczami, nawet jeśli nie mieli w/w 
umowy, o ile posiadanie to do dnia wejścia w życie ustawy trwało co najmniej 5 lat (zła wiara – 10 lat) 
nabycie ex lege;

* przez   posiadaczy   zależnych  (głównie   dzierżawców)   gruntów   rolnych,  jeśli   ich   właściciele   nie 
gospodarowali na nich od 5 lat do dnia wejścia w życie ustawy  nabycie na podstawie orzeczenia organu;


uchylona   w   1982   r.   przez   nowelę   kc,   ale   z  zaznaczeniem,   że  pozostaje   w  mocy   nabyta   na   jej   podstawie 
własność  →  tzn. że w przypadku 1 i 2 nawet jeśli nie mieli odpowiedniego orzeczenia organu, to mogli go 
dostać,   ale   już   od   sądu,   ale   w   3   przypadku   posiadacze   zależni,   nie   mogli   już   uzyskać   na   tej   podstawie 
własności;

INNE, PRZEWIDZIANE W KODEKSIE CYWILNYM, WYPADKI NABYCIA I UTRATY WŁASNOŚCI
I. Zrzeczenie się własności (art. 179­180)


wynika z prawa do rozporządzania rzeczą (art. 140 kc);

NIERUCHOMOŚCI



uregulowania  prawne:  art. 179  kc (uregulowania  ogólne;  nowela  z 2003  r.) i art.  16 ustawy  o gospodarce 
nieruchomościami   (dot.   zrzeczenia   się   własności   oraz   użytkowania   wieczystego   przez   państwowe   i 
samorządowe osoby prawne;



akt   jednostronny,   w   formie   aktu   notarialnego,   wyrażający   taką   wolę   →  czynność   prawna   jednostronna, 
konsensualna;



nieruchomość   ta  nie   staje   się   rzeczą   niczyją,   a   własnością   gminy,   chyba   że  przepis   szczególny   stanowi 
inaczej:
*
*



gdy państwowa osoba prawna → SP;
samorządowa osoba prawna → jednostka samorządu terytorialnego („macierzysta”);

części   składowe,   jakimi   są   min.   służebności   czy   udział   w   tzw.   części   wspólnej  dzielą   los   prawny 
nieruchomości;



odpowiedzialność z nieruchomości  →  nabycie pierwotne, ale gmina odpowiada za obciążenia nieruchomości 
do wysokości jej wartości, wg stanu w chwili nabycia, a wg cen rynkowych w chwili zaspokojenia wierzyciela;



kwestia sporna → możliwość zrzeczenia się przez SP lub jednostki samorządu terytorialnego – ze względu na 
brak uregulowania tych rozporządzeń, przy jednoczesnym uregulowaniu innych, oraz ze względu na charakter 
tych podmiotów nie jest to możliwe wg. Ignatowicz, Stefaniuk;
*



gmina nie może zrzec się własności gruntu położonego na jej terenie;

wcześniej  w   art.   179   kc   był  wymóg   uzyskania   zgody   na   zrzeczenie  u   starosty,   a   w   u.g.n.   u   jednostki 
samorządu terytorialnego – po noweli z 2003 wykreślono to z art. 179 kc, ale art. 16 w u.g.n. pozostał bez 
zmian, jednak uregulowanie z u.g.n. zmieniało jedynie organ, który miał kompetencję do jej udzielenia, więc z 
tego wynika (wykładania systemowa), że uregulowanie to straciło doniosłość normatywną, tym bardziej, że w 
stosunku do państwowych osób prawnych uregulowanie to przestało istnieć;

RUCHOMOŚCI



art. 180: 1) porzucenie rzeczy; 2) z zamiarem wyzbycia się własności  →  czynność prawna jednostronna, 

18

realna;


ruchomość staje się rzeczą niczyją;

II. Zawłaszczenie (pierwotne nabycie) art. 181­182 kc



art. 181 kc – 2 elementy:

* objęcie rzeczy w posiadanie samoistne;
*

w intencji stania się jej właścicielem → co wynika z istoty posiadania, dla powstania którego konieczna jest 
wola wykonywania prawa dla siebie;
→ czynność prawna jednostronna, realna;



art. 182 kc – reguluje sytuację, gdy rój pszczół opuści rój, a właściciel odnajdzie go w ciągu 3 dni, wtedy:

* jeśli rój osiadł dziko – może zabrać go jako swoją własność;
* jeśli rój osiadł w pustym ulu – może żądać wydania roju za zwrotem kosztów;
* jeśłi rój osiadł w zajętym ulu – rój staje się własnością właściciela ula, a dotychczasowemu właścicielowi 
nie przysługuje roszczenie z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia;
III. Znalezienie rzeczy (art. 183­189 kc)



dot.  rzeczy   zgubionych,  porzuconych   bez   zamiaru   wyzbycia   się   własności  oraz  zwierząt,   które   się 
zabłąkały lub uciekły;



obowiązki znalazcy:

* powiadomienie osoby uprawnionej, a jeśli nie wie kto to, albo gdzie mieszka, tzw. organ przechowujący 
(starosta – zadanie zlecone z adm. rząd.);
*

pieniądze, papiery wartościowe, kosztowności oraz rzeczy mające wartość naukową lub artystyczną – w 
organie przechowującym, inne – tylko na żądanie organu przechowującego musi wydać;




termin na odzyskanie – 1 rok od wezwania, albo 2 lata od zgubienia;
po w/w terminie – rzeczy w/w stają się własnością SP, a inne znalazcy, jeśli wypełnił swoje obowiązki → 
przemilczenie;



znaleźne – 1/10 wartości, jeśli zgłosi swoje żądanie w chwili wydania rzeczy osobie uprawnionej i dopełnił 
obowiązków znalazcy;



wyłączenia:

* znalezienie   w  budynku  lub  innym  pomieszczeniu  otwartym  dla  publiczności  albo   w  środku  transportu 
publicznego – musi oddać zarządcy w/w obiektów;

* tzw. skarbu (rzecz mająca znaczną wartość materialną, naukową, artystyczną, a poszukiwanie właściciela 
byłoby oczywiście bezcelowe → własność SP, a dla znalazcy odpowiednie wynagrodzenie;
IV. Nabycie pożytków naturalnych z rzeczy (art. 190 kc)



art. 53 kc – pożytki naturalne to płody rzeczy i inne odłączone od niej części składowe, jeżeli według zasad 
prawidłowej gospodarki stanowią normalny dochód z rzeczy →  art. 190 kc – uprawniony do tych pożytków 
nabywa ich własność przez odłączenie ich od rzeczy, bez względu na to kto je zebrał;

V. Akcesja, czyli połączenie (art. 191­194 kc)



akcesja  to zdarzenie czysto faktyczne, tzn. że przemiany własności jakie wywołuje następują niezależnie od 
tego, kto dokonał połączenia, nawet jeśli doszło do tego bez udziału człowieka;



POŁĄCZENIE  NIERUCHOMOŚCI  Z  RUCHOMOŚCIĄ – art. 191 kc – na rzecz nieruchomości, o ile ruchomość stała się jej 

częścią składową;

* dot. gruntów (superficies solo cedit), budynków, lokali;
19

 podstawa rozliczeń – przepisy o rozliczeniach między właścicielem a posiadaczem (art. 224­231 
k.c.),  przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu  (art. 405 i nast.) oraz  o naprawieniu szkody  (art. 
415 i nast.);



POŁĄCZENIE 2 RUCHOMOŚCI (art. 192­194) – 3 sytuacje:

* połączenie;
* pomieszanie;
→ jeśli   przywrócenie   do   stanu   poprzedniego   byłoby   zbyt   kosztowne   lub   trudne   –   współwłasność,   a 
udziały   w  stosunku   do   wartości  rzeczy   połączonych,   pomieszanych,   chyba,   że  jedna   z  rzeczy   ma 
wartość   szczególnie   wysoką   w   porównaniu   z   pozostałymi,   wtedy   tamte   stają   się   jej   częściami 
składowymi;

* przetworzenie  →  właścicielem ten kto wytworzył nową rzecz, chyba, że: działał w złej wierze albo gdy  
wartość materiałów jest wyższa niż wartość nakładu pracy;

 podstawa   rozliczeń  –  przepisy   o   bezpodstawnym   wzbogaceniu  (art.   405   i   nast.)   oraz  o 
naprawieniu szkody (art. 415 i nast.);
SZCZEGÓLNE SPOSOBY NABYWANIA WŁASNOŚCI NIERUCHOMOŚCI PRZEZ PAŃSTWO I 
PRZEZ JEDNOSTKI SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO
I. Nacjonalizacja



na mocy aktu nacjonalizacyjnego (ustawa, itp) na własność państwa przechodzi określona kategoria dóbr bez 
konieczności   wydawania   innych   aktów   administracyjnych,   choć   czasem   przejście   własności   jest   od   nich 
uzależniane → nabycie pierwotne, ale z reguły część obciążeń (głównie służebności) pozostają w mocy;



komunalizacja (odmiana nacjonalizacji) – przejście dóbr na gminę lub gminy w/w sposób (tylko raz w 1945 
na rzecz gminy m.st. Warszawy);

* nie   mylić   z  „komunalizacją”,  czyli   nabycie   przez   gminę   ex   lege  lub  na  mocy   decyzji   o  przekazaniu 
mienia państwowego;
II. Wywłaszczenie


akt   władczy   indywidualny,   na   mocy   którego   następuje,   ze   względu   na   interes   publiczny   pozbawienie 
właściciela   własności   określonej   nieruchomości   albo   ograniczenie   własności   lub   pozbawienie   bądź 
ograniczenie innego prawa rzeczowego na nieruchomości;



uregulowania prawne – Konstytucja (art. 21) i u.g.n. – zasady z ustawy:

* tylko na cele publiczne;
* może polegać na odjęciu własności/ograniczonego prawa rzeczowego lub tylko na ich ograniczeniu;
* możliwe,  gdy jest niezbędne do zrealizowania określonego celu publicznego, a w/w działania nie mogą 
nastąpić w drodze umowy;

* generalnie   tylko   na   rzecz   SP   lub   jednostki   samorządu   terytorialnego,   ale   też   innego   podmiotu 
realizującego cele publiczne, gdy wywłaszczenie polega na ograniczeniu własności/prawa rzeczowego (czy 
nawet   obligacyjnego),   polegającej   na   założeniu   lub   przeprowadzeniu   na   nieruchomości   urządzeń   np. 
kanalizacyjnych, wodociągowych, i.in.;




za słusznym odszkodowaniem (wartości wywłaszczonej nieruchomości) w jednorazowej wypłacie;
wydaje  starosta  (zadanie   zlecone   z   adm.   rząd.)   decyzję   wywłaszczeniową   oraz   decyzję   o   zwrocie 
wywłaszczonej nieruchomości, gdy stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu;

20

WSPÓŁWŁASNOŚĆ
POJĘCIE, RODZAJE I OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA WSPÓŁWŁASNOŚCI
I. Podzielność prawa własności.



własność podzielona według czasu jej trwania  →  wyraża się w tym, że rzecz ma właściciela aktualnego i 
przyszłego;



własność podzielona według treści  →  wywodzi się ze średniowiecza z własności podzielonej, której istotą  
było to,  że każdemu  właścicielowi  (zwierzchniemu  i użytkowemu)  przysługiwały  inne  atrybuty  własności, 
które razem składały się na własność; potem jeszcze jako emfiteuza, grunty wieczysto­czynszowe, wieczysta 
dzierżawa; obecnie – nie ma;



własność   należąca   niepodzielnie   do   kilku   osób,   czyli   współwłasność   (condominium   pro   indivisio)  → 
każdemu ze współuprawnionych  przysługują  wszystkie atrybuty  prawa własności,  ale ich zakres może być 
różny;

II. Definicja współwłasności.



art. 195 kc – 3 cechy:

* jedność przedmiotu  →  tzn. jedna rzecz ruchoma lub nieruchoma, ale też z przynależnościami czy rzecz  
zbiorowa, ale nie masy majątkowe, jak spadkowa czy małżeńska, choć w potocznym języku prawniczym 
jest to tak określane;

* wielość podmiotów → osoby te są odrębnymi podmiotami, a nie tworzą jednej osoby prawnej;
* niepodzielność wspólnego prawa  → oznacza, że każdy ze współwłaścicieli ma jednakowe prawo do całej  
rzeczy, ograniczone jedynie prawami innych współwłaścicieli;
III. Rodzaje współwłasności.



WSPÓŁWŁASNOŚĆ  W  CZĘŚCIACH  UŁAMKOWYCH 

jest   samoistnym   stosunkiem   prawnym   prawa   rzeczowego, 

niezwiązanym ze stosunkiem prawnym innego rodzaju;



WSPÓŁWŁASNOŚĆ  ŁĄCZNA opiera się zawsze na określonym stosunku osobistym i spełnia względem tego stosunku 

rolę służebną, a w razie jego ustania, traci ten charakter;
*

przykłady:
→ wynikająca ze wspólności majątkowej między małżonkami zarówno ustawowej jak i umownej;
→ współwłasność wspólników spółki cywilnej;
→ wcześniej  w  KH  dominował   pogląd,   że  również   majątek   osobowych   spółek  handlowych   (jawna   i 
komandytowa) to współwłasności łącznej ich wspólników, ale obecne rozwiązania KSH idą w innym 
kierunku (że sama spółka jako ułomna osoba prawna jest podmiotem własności;

* uwagi terminologiczne dot. współwłasności łącznej – „współwłasność” powinna być zamieniona terminem  
„wspólność”, ze względu na to, że jej przedmiotem jest z reguły pewna masa majątkowa, natomiast termin  
„łączna” jest adekwatny;
→ podstawowa różnica – w. ułamkowa – nie ma celu, w. łączna – ma cel społ.­gosp.;


podejście ustawodawcy:

*     ułamkowa –   ustawodawca   ułatwia   jej   likwidację,   gdyż   uważana   za   byt   przejściowy;  w.   łączna  – 
w.
  
uważana   za   byt   trwały,   dlatego    regulacje   prawne   dot.   w.   łącznej  mają   na   celu   ochronę   majątku 
wspólnego jako całości, by spełniał swoją rolę społ.­gosp., natomiast regulacje dot. w. ułamkowej mają na 
celu ochronę  indywidualnych   interesów  każdego  ze  współwłaścicieli,   ze względu  na brak  motywu   dla 
którego miałyby one być podporządkowane całości;


3 typowe różnice:

* w.   ułamkowa  –   każdy   ze   współwłaścicieli   ma   swój   określony   ułamkiem  udział,  w.   łączna  jest   tzw. 
21

współwłasnością bezudziałową;

* w. ułamkowa – możliwość rozporządzania prawami do współwłasności, w. łączna – nie może;
* w.  ułamkowa  –   możliwość   żądania   w  każdej   chwili  zniesienia  współwłasności,  w.  łączna  –   brak   tej 
możliwości;
IV. Odmiany współwłasności w częściach ułamkowych.


w zasadzie ma charakter jednolity, ale występują pewne odmiany:

TZW. WSPÓŁWŁASNOŚĆ PRZYMUSOWA



zasadą jest, że w. ułamkowa nie służy określonemu celowi, ale w sytuacjach szczególnych ma ona specjalne 
przeznaczenie;



przykłady:

* wspólna   droga   należąca   do   kilku   współwłaścicieli   –   po   to   by   mogli   lepiej   korzystać   ze   swych 
nieruchomości;   w   ugn   alternatywą   dla   ustanowienia   służebności   drogowej   jest   ustanowienie   wspólnej 
drogi;
*

ustawa o własności lokali – współwłasność części wspólnej;

WSPÓŁWŁASNOŚĆ SIEDLISK



na   Ziemiach   Odzyskanych   siedliska,  ze  względu   na  ich  wielkość,   były   przekazywane   kilku   osadnikom  (2 
dekrety z 1946 i 1951), a współwłasność ta była zaliczana do w. ułamkowej, ale o 2 różnicach:
*

zasadą było podzielne korzystanie z siedlisk przez ich współwłaścicieli;

*

zniesienie tej współwłasności było z reguły wyłączone;
→ cechy   te   nie   wynikały   z   kategorycznego   uregulowania   ustawowego,   lecz   z   określonego   układu 
faktycznego → obecnie problematyka ta straciła na znaczeniu;

WSPÓŁWŁASNOŚĆ SPADKOWA



2 rodzaje:
*
*



wspólność całej masy spadkowej 
współwłasność poszczególnych rzeczy wchodzących w skład spadku (współwłasność sensu stricto)

ograniczenia praw współwłaścicieli:
*

możliwość żądania zniesienia współwłasności tylko w ramach działu całego spadku;

*

prawo rozporządzania udziałem w przedmiocie wchodzącym w skład spadku;

WSPÓŁWŁASNOŚĆ WSPÓLNOT GRUNTOWYCH



unormowane ustawą o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych;



do zarządu powoływane są specjalne spółki przymusowe, które są jedynie zarządcami, a współwłaścicielami są 
mieszkańcy danego terenu;



udział   oznaczony   ułamkiem,   ale   o   ograniczonym   prawie   zbywania   i   niemożności   żądania   zniesienia 
współwłasności →  wg SN do tych wspólnot nie mają w ogóle zastosowania przepisy o k.c. o współwłasności, 
ale wg doktryny jest to zbyt krańcowe;

V. Istota udziału.



pogląd   przeważający   w   doktrynie   (jednolicie   przyjęty   przez   orzecznictwo)  →   współwłasność   nie   jest 
instytucją samodzielną, lecz odmianą własności, więc  udział jest wycinkiem własności,  czyli w swej istocie 
jest prawem własności → stąd stosuje się do niego bezpośrednio (a nie przez analogię) przepisy dot. własności,  
jak przeniesienie, zasiedzenie, itd;



inny pogląd  →  każdemu  ze współwłaścicieli  przysługuje  samoistne  prawo   rzeczowe  sui  generis,  na które  
składa   się   szereg   uprawnień   o   charakterze   bezwzględnym   →   głównym   argumentem   jest,   że   na   prawo 
współwłasności składają się prawa, które nie mieszczą się w prawie własności oraz że współwłaściciel podlega 
pewnym   ograniczeniom   →   ale   cechy   swoiste   nie   zmieniają   prawa,   a   jedynie   powodują   powstanie   jego  

22

odmiany;
VI. Powstanie współwłasności w częściach ułamkowych.


kc nie określa sposób jej powstania, ale do najczęstszych zdarzeń należy:

*
*
*
*
*

ze spadkobrania, gdy spadek przechodzi na kilku spadkobierców (art. 1035 kc);
z czynności prawnych, np. z kupna jednej rzeczy przez kilku nabywców;
ex lege na skutek zasiedzenia;
ex lege z połączenia lub pomieszania rzeczy ruchomych (art. 193 § 1 kc);
z orzeczenia sądowego; jeżeli sąd w postanowieniu o zniesieniu współwłasności rzecz wspólną przyznaje 
kilku współwłaścicielom.

VII. uregulowania prawne dot. współwłasności w częściach ułamkowych.


art. 195­221 k.c;



przepisy o własności (jak wyżej w pkt. V);



art. 1035­1046 k.c. (do wspólności majątku spadkowego i działu spadku);



odpowiednie przepisy kpc (art. 606­608 i 611­625);



przepisy ustaw szczególnych, np. ustawa o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych oraz o własności lokali;

VIII. Stosowanie odpowiednio.


brak uregulowań współwłasności innych praw, więc stosuje się odpowiednio przepisy o współwłasności, w 
szczególności do:
*

wspólności masy majątkowej (art. 1035 k.c. i art. 42 k.r.o.);

*

wspólności innych praw rzeczowych, np. do wspólności wieczystego użytkowania;

*

wspólności niektórych praw obligacyjnych, jak np. prawa najmu;

*

wspólności niektórych praw na dobrach niematerialnych należących do kilku osób, jak np. do wspólnego 
prawa autorskiego lub do wspólności patentu;

*

do współposiadania;

UDZIAŁY WSPÓŁWŁAŚCICIELI
I. Charakter udziału



udział wyraża zakres uprawnień współwłaściciela względem rzeczy wspólnej (określany ułamkiem zwykłym, 
czasem   dziesiętnym   –   stąd   nazwa   część   ułamkowa,   a   dawn.   „cz.   idealna   albo   myślowa”)   i   przysługuje 
wyłącznie jego właścicielowi;



wielkość udziału wynika z tytułu, który był podstawą współwłasności, ale gdy nie można tego ustalić w art. 
197 kc jest domniemanie równości udziałów;

II. Rozporządzenie udziałem



każdy ze współwłaścicieli  może rozporządzać swoim udziałem bez zgody pozostałych współwłaścicieli  (art. 
198 kc);
*

rozporządzenie to może polegać na:
→ zbyciu udziału
→ obciążeniu go prawem rzeczowym, o ile nie jest to sprzeczne z danym prawem (np. hipoteka, ale nie 
służebność);
→ zrzeczenie zgodnie z art. 179 kc;

23

→ zawieraniu niektórych umowy o skutkach obligacyjnych, np. dzierżawa, ale nie najem;
→ rozporządzeniu na wypadek śmierci;
→ z pewnymi zastrzeżeniami do udziału może być prowadzona egzekucja;


wyjątki od zasady swobodnego dysponowania udziałem w szczególności to:

* prawo pierwokupu  w przypadku  sprzedaży udziału do gruntu rolnego  dla pozostałych współwłaścicieli, 
jeżeli prowadzą gospodarstwo na wspólnym gruncie (art. 166 § 1 k.c.);

* dot. udziału w przedmiocie należącym do spadku tylko za zgodą wszystkich spadkobierców (art. 1036 k.c);
* dot. udziału we współwłasności przymusowej i we wspólnocie gruntowej;
ZARZĄD RZECZĄ WSPÓLNĄ
I. Pojęcie i rodzaje zarządu rzeczą wspólną

→ zarząd rzeczą wspólną  – to podejmowanie wszelkich decyzji i dokonywanie wszelkiego rodzaju czynności 
dotyczących   przedmiotu   wspólnego   prawa,   koniecznych   zarówno   w   toku   normalnej   eksploatacji   tego 
przedmiotu, jak i w sytuacjach nietypowych;
→ 3 rodzaje zarządu:


umowny;



sądowy;



ustawowy;

II. Zasady zarządu ustawowego



podział czynności dot. rzeczy wspólnej na: czynności zwykłego zarządu i czynności przekraczające zwykły 
zarząd + kategoria uzupełniająca tzw. czynności zachowawcze;




w/w podział dot. wszystkich czynności: prawnych, faktycznych, procesowych;
zasada woli stron – czynności zwykłego zarządu – wola większości (obliczana według większości udziałów); 
czynności przekraczające zakres zwykłego zarządu – zasada jednomyślności;



zasada woli uzupełniona przez zasadę ingerencji sądu, która polega:

* albo na rozstrzygnięciu dotyczącym konkretnej czynności;
* albo na ustanowieniu zarządu sądowego;


obowiązek współwłaścicieli do współdziałania w zarządzie rzeczą wspólną (art. 200 kc), a jeśli jeden tylko 
z   nich   sprawuje   zarząd   (niezależnie   od   podstawy)   przysługuje   mu   wynagrodzenie   odpowiadające 
uzasadnionemu  nakładowi   jego   pracy  (art.  205  kc),  a  inny   współwłaściciele  mogą  żądać  w odpowiednich 
terminach rachunku z zarządu (art. 208 kc);

III. Czynności zwykłego zarządu i czynności przekraczające zwykły zarząd


brak w przepisach definicji w/w czynności, ale na bazie doktryny i orzecznictwa:

*  
CZYNNOŚCI  ZWYKŁEGO  ZARZĄDU
  to załatwianie bieżących spraw związanych ze zwykłą eksploatacją rzeczy i 
utrzymaniem jej w stanie niepogorszonym w ramach aktualnego jej przeznaczenia;
→ np.   bieżące   administrowanie   gospodarstwem   rolnym,   a  w  przypadku   nieruchomości   miejskich   też 
zawieranie umów najmu lokali, wykonywanie tych umów, pobieranie czynszu itp.

→ wg. SN (kontrowersyjne) z reguły jest to też podział rzeczy quoad usum;
*  
CZYNNOŚCI PRZEKRACZAJĄCE ZWYKŁY ZARZĄD
  – wszystkie inne;
→ np.   zbycie   rzeczy   wspólnej,   jej   obciążenie,   zmiana   przeznaczenia   rzeczy,   gruntowna   przebudowa 
budynku itp.;



art. 199 kc  →  rozporządzenie rzeczą oraz inne czynności  przekraczające  zakres zwykłego zarządu –  zgoda 
wszystkich współwłaścicieli  → jeśli brak to ci, których udziały są większe niż ½ mogą żądać rozstrzygnięcia 

24

przez   sąd,   który   orzeknie,   mając   na   względzie   cel   zamierzonej   czynności   oraz   interesy   wszystkich 
współwłaścicieli;



art.   201   k.c.   →  czynności   zwykłego   zarządu   –   zgoda   większości,   ale   w   przypadku   sporu   każdy   ze 
współwłaścicieli może żądać rozstrzygnięcia przez sąd w przypadku gdy:
*

art. 201 – brak zgody większości na taką czynność;

*

art. 202 – gdy uznaje, że większość chce dokonać czynności rażąco sprzecznej z zasadami prawidłowego 
zarządu;



czynność   zwykłego   zarządu   będąca  umową   z   osobą   trzecią  to   współwłaściciele   ją   zawierający  nie   są 
przedstawicielami pozostałych, a działają w imieniu własnym, choć w interesie wszystkich współwłaścicieli;

IV. Czynności zachowawcze (art. 209 kc)




może dokonywać każdy ze współwłaścicieli;
zarówno   czynności   zwykłego   zarządu,   jak   i   przekraczające   go,   ale  podejmowane   w   celu   zachowania 
wspólnego prawa;



przykłady:
*

wytoczenie powództwa windykacyjnego (zgodnie z utrwalonym orzecznictwem);

*

wystąpienie z wnioskiem o rozgraniczenie nieruchomości;

*

sprzedaż rzeczy ze względu na możliwość szybkiego jej zepsucia się;

*

rozebranie budynku grożącego zawaleniem się;

*

dochodzenie   całej   należności   z   tytułu   czynszu   najmu   przez   współwłaściciela,   który   zarządza   rzeczą 
wspólną (uchw. (7) SN);

*

wg SN też dochodzenie od osoby trzeciej odszkodowania za wycięcie rosnących na nieruchomości drzew;

V. Zarząd umowny



współwłaściciele mogą zupełnie odmiennie uregulować zasady zarządu rzeczą wspólną, ale taka umowa jest 
czynnością przekraczającą zarząd wspólny i potrzebuje zgody wszystkich;



ustanowienie zarządu umownego bardzo często łączy się z ustaleniem sposobu korzystania z rzeczy wspólnej;

VI. Zarząd sądowy (art. 203 kc)



legitymacja – każdy współwłaściciel;



przesłanki:

* gdy nie można uzyskać zgody współwłaścicieli w istotnych sprawach dotyczących zwykłego zarządu;
* gdy większość współwłaścicieli narusza zasady prawidłowego zarządu;
* gdy większość ta krzywdzi mniejszość;



zarządcą może być albo współwłaściciel, albo osoba trzecia;
zarządca   ma   uprawnienie  jedynie   do   zarządu   zwykłego  (inne   ograniczenia   w   kpc),   więc   czynności 
przekraczające zarząd nadal u współwłaścicieli;
KORZYSTANIE Z RZECZY WSPÓLNEJ

I. Sposób korzystania



rodzaje sposobów korzystania:

* korzystanie ustawowe;
* korzystanie umowne;
* korzystanie na podstawie orzeczenia sądowego;


na prawo współwłaścicieli do korzystania z rzeczy wspólnej składają się prawa:

25

* do pobierania pożytków z rzeczy → podzielne (art. 207 kc);
* do posiadania rzeczy i do jej używania → niepodzielne (art. 206);
szerokie orzecznictwo, szczególnie ważne są wytyczne SN z 1963 r. (ta instytucja już nie istnieje, ale 
nadal ma silne oddziaływanie);
II. Prawa współwłaścicieli



art. 207  reguluje zobowiązania  pomiędzy  współwłaścicielami  (pożytki i wydatki w zależności od wielkości 
udziałów), ale na zewnątrz za zobowiązania odpowiadają ci współwłaściciele, którzy je zaciągnęli;



art.   206  reguluje   sytuacje   współposiadania  (współkorzystanie)   –   każdy   ze   współwłaścicieli   ma   prawo   do 
bezpośredniego korzystania z rzeczy wspólnej (żadnemu z nich nie przysługuje prawo do określonej części tej 
rzeczy), o tyle o ile nie przeszkadza to analogicznemu korzystaniu przez pozostałych współwłaścicieli;

III. Ochrona współposiadania rzeczy wspólnej



KWESTIA  SPORNA 

czy   ten   ze   współwłaścicieli,   który   został   pozbawiony   współposiadania   przez   pozostałych 

współwłaścicieli,  może  sądownie  dochodzić  „dopuszczenia”  go  do  współposiadania   →  wyjaśnienie  w  w/w 
wytycznych:
*

korzysta z ochrony, ale ze względu na specyfikę inne są warunki;

* współposiadanie podzielone na 2 rodzaje:
→ niewymagające   zgodnego   działania,   np.   współposiadanie   wspólnej   studni,   wspólnej   drogi, 
wspólnego pastwiska, wspólnych pomieszczeń dla wszystkich mieszkańców domu lub mieszkania 
może dochodzić w trybie procesu swoich praw, gdyż wyrok wydany będzie wykonalny;

→ wymagające   zgodnego   działania,   np.   prowadzenie   gospodarstwa   rolnego    wyrok   taki   byłby 
niewykonalny, dlatego nie może żądać dopuszczenia go do posiadania w trybie procesu, ale nie jest 
bezradny, gdyż może wystąpić do sądu z wnioskiem o określenie innego sposobu korzystania z rzeczy 
wspólnej niż sposób ustawowy z art. 206 k.c., np. wydzielenie każdemu części do wyłącznego użytku;



ochrona ta należy do ochrony petytoryjnej (tzn. służącej osobie, której przysługuje określone prawo);

IV. Korzystanie z rzeczy wspólnej umowne i na podstawie orzeczenia sądowego
KORZYSTANIE UMOWNE



najbardziej   typowe  →  podział   nieruchomości   do   korzystania  (podział  quoad   usum)   →   każdy   ze 
współwłaścicieli otrzymuje do wyłącznego użytku fizycznie wydzieloną część nieruchomości wspólnej
*

w/w wytyczne uznały, że jest to zakazane w stosunku do gospodarstw rolnych (ze względu na obejście 
zakazu  rozdrobnienia),   ale   obecnie  brak  tego  zakazu,   więc   i  gospodarstwa   rolne   można   w  ten  sposób 
dzielić;

*



podział ten to nie zniesienie współwłasności;

inne to np.: podział korzystania z rzeczy pod względem czasowym lub według rodzaju pożytków, jakie rzecz 
przynosi albo przyznanie prawa bezpośredniego korzystania z rzeczy wspólnej jednemu ze współwłaścicieli w 
zamian za odpowiednią część pożytków w naturze lub w gotówce itp.

KORZYSTANIE NA PODSTAWIE ORZECZENIA SĄDOWEGO



w razie gdy nie mogą dojść do porozumienia, albo samowolnie odsuwają jednego od współposiadania;



podstawa prawna – przepisy o zarządzie rzeczą wspólną (art. 611­616 kpc) w trybie nieprocesowym → wg 
niektórych  (min.   Dybowski,   Gniewek)   podstawą   żądania   podziału  quoad   usum  jest   art.   206,   więc   trybem 
właściwym jest proces;

V. Skutek umów między współwłaścicielami

26



rodzaje umów miedzy współwłaścicielami:
*

co do zarządu;

*

co do sposobu korzystania;

*

porozumienia   wyłączające   na   czas   do   5   lat   uprawnienie   do   żądania   zniesienia   współwłasności   (z 
możliwością przedłużenia na rok przed końcem porozumienia);



skutek → nie rodzą skutków względem osób trzecich – powstają jedynie roszczenia względne, skuteczne tylko 
między   współwłaścicielami   (nie   powstają   prawa   rzeczowe),   ale   by   załagodzić   ten   by   złagodzić   ten 
rygorystyczny skutek – WYJĄTKI:

* art. 221 kc – umowy te mają zastosowanie w stosunku do nabywcy udziału, jeśli o nich wiedział, lub jeśli 
z   łatwością   mógł   się   dowiedzieć.   To   samo   dot.   wypadku,   gdy   sposób   korzystania   został   ustalony   w 
orzeczeniu sądowym;

* ust. o ks. wiecz. i hip.  – roszczenia  z tych umów  mogą  być ujawnione  w księdze wieczystej  i wtedy 
nabywca nawet, jeśli nie wiedział o roszczeniu, musi je honorować;
ZNIESIENIE WSPÓŁWŁASNOŚCI
I. Pojęcie zniesienia współwłasności


zniesienie współwłasności to likwidacja stosunku prawnego, jaki łączy współwłaścicieli
*
*



w przypadku spadku – termin „dział spadku”;
w przypadku majątku małżonków – termin „podział”;

art. 210 – prawo żądania zniesienia współwłasności ma każdy współwłaściciel, bez wyjątków ustawowych 
(nie   licząc   specyficznych   odmian   współwłasności),   a   jedynie   strony   przez   czynność   prawną   mogą   to 
uprawnienie wyłączyć na nie więcej niż 5 lat (z możliwością przedłużenia);

*  
prawo to nie ulega przedawnieniu
  (art. 220);
II. Tryb zniesienia współwłasności
TRYB UMOWNY



nie ma wymaganej żadnej formy, ale w przypadku nieruchomości, ponieważ zniesienie współwłasności to 
jej przeniesienie wymagany jest forma aktu notarialnego;

TRYB SĄDOWY



legitymowany – każdy współwłaściciel (też prokurator – art. 7 kpc), a tryb jest nieprocesowy (art. 617­625 
kpc);



sąd rozstrzyga także (ostatecznie) o wzajemnych roszczeniach z tytułu posiadania (art. 618 k.p.c);

III. Rodzaje podziałów


z art. 211 i 212 kc → 3 sposoby zniesienia współwłasności:

* przez podział rzeczy wspólnej (tzw. podział fizyczny);
* przez przyznanie tej rzeczy jednemu (lub niektórym) ze współwłaścicieli;
* przez sprzedaż rzeczy wspólnej (tzw. podział cywilny);
IV. Podział fizyczny



podstawowy sposób zniesienia współwłasności – art. 211 kc – dokonanie podziału fizycznego, o ile:

* nie byłby  sprze

Podobne prace

Do góry