Ocena brak

Prawo międzynarodowe i wspólnotowe w polskim porządku prawnym

Autor /Borys Dodano /10.08.2011

Najwyższą pozycję w systemie aktów prawnych zajmuje Konstytucja RP. Nie ma więc wątpliwości, iż ratyfikowane przez Polskę umowy muszę być z nią zgodne.

Konstytucja w art. 133 ust. 2 gwarantuje Prezydentowi możliwość zwrócenia się do Trybunału Konstytucyjnego – przed ratyfikowaniem umowy – z wnioskiem o zbadanie konstytucyjności takiej umowy. Jest to przypadek tzw. kontroli uprzedniej (prewencyjnej) w badaniu zgodności prawa z Konstytucją. Ma ona za zadanie uchronić system prawny przed wprowadzeniem do niego umowy niezgodnej z najwyższym prawem RP. Orzeczenie TK stwierdzające niezgodność powinno skutkować odmową ratyfikacji umowy.

Zarazem – zgodnie z art.. 188 pkt. 2 i 3 Konstytucji – jedną z podstaw kontroli przez Trybunał prawa krajowego są ratyfikowane umowy międzynarodowe. Mogą być więc zarówno przedmiotem określonej kontroli konstytucyjności prawa, jak i punktem wyjścia kontroli – co do zgodności z nimi – prawa krajowego. Za taką podstawę kontroli ustaw uznaje się jednak tylko ustawy ratyfikowane za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie.

Umowy ratyfikowane przez prezydenta RP (na podstawie zgody wyrażonej w ustawie) mają moc prawną równą ustawie. W przypadku kolizji między nimi, pierwszeństwo ma umowa ratyfikowana.

Natomiast umowa ratyfikowana przez głowę państwa bez upoważnienia Sejmu – w razie kolizji z przepisami ustawy – ustąpi w swym stosowaniu pierwszeństwa przepisom ustawy (art. 91 ust. 2).

Umowy ratyfikowane - bez względu na tryb dokonania tej czynności – zachowują wyższą moc prawną aniżeli wszelkie akty prawne podstawowe.

Wyróżniamy stosowanie umowy:

  • Samoistne – umowa, jeśli jest konkretna i nie potrzebuje rozwinięcia w akcie prawa wewnętrznego, może być podstawą wydawania orzeczeń i decyzji.

  • Niesamoistne – przepisy umowy do swej realizacji w porządku krajowym wymagają konkretyzacji i rozwinięcia w prawie wewnętrznym państwa.

Art. 91 ust. 1 Konstytucji wyraźnie wyróżnia umowy samo wykonywalne: są to takie, których stosowanie nie jest uzależnione od wydania ustawy.

W praktyce, jak to pokazuje orzecznictwo TK, w obrębie jednej umowy międzynarodowej cecha samowykonania może przysługiwać tylko niektó­rym jej przepisom. Jest to typowe dla konwencji dotyczących praw człowie­ka albo dla niektórych konwencji MOP.

Prawo wspólnotowe nie jest jednorodnym zespołem przepisów. Dzieli się ono na: prawo pierwotne (założycielskie) i prawo pochodne (wtórne). Do prawa pierwotnego należą przede wszystkim umowy międzynarodo­we (zwane traktatami), na mocy których powstały i kształtują się wspól­noty europejskie i Unia Europejska. Warto pamiętać, iż należą do niego także zasady prawne uznane przez orzecznictwo Trybunału Sprawiedli­wości.

Prawo wtórne nie jest także jednorodnym zbiorem przepisów. Wyróżniamy w nim rozporządzenia i dyrektywy (a w tzw. trzecim filarze jeszcze decy­zje ramowe).

Porządek prawny wspólnotowy ma swoje własne zasady:

  • bezpośredniej skuteczności,

  • pierwszeństwa,

  • jednolitości.

Miejsce prawa pierwotnego (tj. traktatów) wynika z art. 91 ust. 1 i 2 Kon­stytucji. Traktat po ratyfikacji przez władze naszego państwa i po ogłosze­niu go w Dzienniku Ustaw staje się częścią krajowego porządku prawnego i powinien być bezpośrednio stosowany (chyba że stosowanie to jest uzależ­nione od wydania ustawy). Jeśli owa umowa była ratyfikowana w trybie tzw. dużej ratyfikacji, to ma ona pierwszeństwo zarówno przed ustawą (jeżeli, rzecz jasna, ustawy tej nie da się pogodzić z umową), jak i przed po­zostałymi aktami prawa wewnętrznego. Miejsce przepisów prawa wtórnego określa natomiast art. 91 ust. 3 Kon­stytucji.

Przepis ten stanowi, że jeżeli wynika to z ratyfikowanej przez Pol­skę umowy konstytuującej organizację między narodowy prawo przez nią stanowione jest stosowane bezpośrednio, mając pierwszeństwo w przypad­ku kolizji z ustawami. O ile rozporządzenia są aktem prawnym bezpośred­nio działającym w krajowym porządku prawnym, o tyle dyrektywy wyma­gają wykonania przez władze danego państwa członkowskiego (czyli tzw. implementacji). Dyrektywy są w Polsce implementowane za pomocą usta­wy implementującej.

Reasumując, należy podkreślić, iż przepisy prawa wspólnotowego — zarów­no pierwotnego, jak i wtórnego — mają co do zasady moc prawną równą przepisom ustawowym. W przypadku kolizji z przepisami ustaw pierw­szeństwo mają przepisy wspólnotowe. Mają one także pierwszeństwo wobec innych — podstawowych aktów prawnych.

Podobne prace

Do góry