Ocena brak

PRAWO KOSMICZNE – pojęcie, źródła, sytuacja prawna, granice, organizacje międzynarodowe

Autor /Mustafa Dodano /23.11.2011

Możliwość wykorzystania przestrzeni pozaatmosferycznej powstała najpierw w dziedzinie wojskowej oraz w dziedzinie łączności satelitarnej, która może być wykorzystywana zarówno dla celów wojskowych, jak i cywilnych (radiotelegrafia, przesyłanie programów telewizyjnych). W związku z działalnością człowieka w kosmosie powstały nowe problemy prawne: określenie sytuacji prawnej przestrzeni kosmicznej, zapobieżenie roszczeniu na te obszary wyścigu zbrojeń, ustalenie zasad współpracy międzynarodowej w sprawach badania i wykorzystywania przestrzeni kosmicznej.

Na podstawie rezolucji Zgromadzenia Ogólnego ONZ z 1962r. podpisano układ moskiewski o zasadach działalności państw w zakresie badania i korzystania z przestrzeni kosmicznej, łącznie z księżycem i innymi ciałami niebieskimi. Układ przewiduje m.in., że przestrzeń kosmiczna, łącznie z księżycem i innymi ciałami niebieskimi, jest wolna dla badań i użytkowania przez wszystkie państwa, bez jakiejkolwiek dyskryminacji, na zasadzie równości i zgodnie z prawem międzynarodowym (art. 1).

Przestrzeń ta, łącznie z księżycem i innymi ciałami niebieskimi, nie podlega zawłaszczeniu przez państwa (art. 2). Państwa ponoszą międzynarodową odpowiedzialność za swą działalność w przestrzeni kosmicznej oraz zachowują jurysdykcję i władzę nad obiektami wysłanymi w przestrzeń kosmiczną. Astronauci powinni być uważani za wysłanników ludzkości i należy im udzielić wszelkiej pomocy w razie wypadku lub przymusowego lądowania na obcym terytorium lub morzu pełnym.

Układ moskiewski rozciąga też zakaz prób z bronią nuklearną na przestrzeń kosmiczną. Natomiast układ z 1967r. przewiduje, że państwa nie będą wprowadzać na orbity okołoziemskie jakichkolwiek obiektów przenoszących broń jądrową lub jakiekolwiek inne rodzaje broni masowego zniszczenia, ani nie będą umieszczać tego rodzaju broni na ciałach niebieskich lub w przestrzeni kosmicznej. Ponadto układ stanowi, że księżyc i inne ciała niebieskie użytkowane będą przez wszystkie państwa wyłącznie w celach pokojowych. Zakazane jest zakładanie wojskowych baz i fortyfikacji na ciałach niebieskich, dokonywanie na nich prób z jakimikolwiek typami broni oraz przeprowadzanie manewrów wojskowych.

Na podstawie dotychczasowej praktyki można sformułować tezę, iż na wysokości, na której po orbitach okołoziemskich poruszają się obiekty wysłane przez państwa, nie rozciąga się już władza terytorialna żadnego państwa, a wiec że obszary te należą do przestrzeni pozapowietrznej. Przyjęto, że przestrzeń pozapowietrzna rozciąga się od wysokości 90 - 100 km od powierzchni Ziemi.

Obiekt wypuszczony w przestrzeń kosmiczną ma przynależność państwa, w którym został zarejestrowany (układ z 1967r.). Państwo rejestracji obiektu kosmicznego zachowuje jurysdykcję i nadzór nad takim obiektem oraz nad jego załogą w czasie pozostawania ich w przestrzeni kosmicznej lub na ciele niebieskim.Obowiązuje odpowiedzialność bezwzględna za szkody wyrządzone na powierzchni Ziemi lub statkowi powietrznemu podczas lotu.Jeśli chodzi o współpracę międzynarodową w zakresie wykorzystania przestrzeni kosmicznej układ o ratowaniu kosmonautów, powrocie kosmonautów i zwrocie obiektów wystrzelonych w przestrzeń kosmiczną z 1968r. przewiduje m.in. obowiązek udzielenia w każdym przypadku pomocy kosmonautom, szybkiego przekazania załogi statków kosmicznych przedstawicielom „władzy wypuszczającej” oraz zwrot obiektów wystrzelonych w przestrzeń kosmiczną lub ich części.

Szeroko rozwinęła się również współpraca międzynarodowa w zakresie praktycznego wykorzystania sztucznych satelitów Ziemi, m.in. do telekomunikacji oraz badania Ziemi i jej zasobów. Z organizacji międzynarodowych działających w tej dziedzinie można wymienić Międzynarodowe Konsorcjum Telekomunikacji Satelitarnej (Intelsat) oraz Organizację Interputnik (projektowanie, budowa i rozwój międzynarodowego systemu łączności przy użyciu sztucznych satelitów.

Do góry