Ocena brak

Prawo Cywilne

Autor /alexis Dodano /25.03.2011

Wymagany Adobe Flash Player wesja 10.0.0 lub nowsza.

praca w formacie txt Prawo Cywilne

Transkrypt

Prawo Cywilne Część ogólna
Rozdział I: Wiadomości wstępne
1. Pojęcie prawa cywilnego
A. prawo prywatne a prawo publiczne
Prawo prywatne – czyli te regulacje, które są oparte na autonomiczności podmiotów
stosunków prawnych(przede wszystkim brak podporządkowania)
Prawo publiczne – charakteryzuje się podporządkowaniem jednej ze stron drugiej.

B. Pojęcie prawa cywilnego
Prawo cywilne – jest to gałąź prawa regulująca stosunki cywilnoprawne.
1. kryterium podmiotowe(kategorie podmiotów) – prawo cywilne reguluje stosunki
pomiędzy osobami fizycznymi i osobami prawnymi.
2. Kryterium prz3edmiotowe(rodzaj stosunków) – prawo cywilne normuje stosunki
majątkowe i niemajątkowe.
3. metoda regulacji – podstawową metodą wyróżniającą prawo cywilne jest
autonomiczność podmiotów(braku elementu władczego i równorzędność
podmiotów, brak bezpośredniego przymusu), wyjątkiem od tej zasady są tzw. umowy
adhezyjne czyli umowy porzez przystąpienie(prawa i obowiązki stron są ustanowione
przez jedną ze stron przed zawarciem umowy).
4. inne kryteria
a. organ rozpatrujący – sądy powszechne
b. rodzaj aktu normatywnego, w którym zawarte zostały określone przepisy
prawne

C. Granice prawa cywilnego
Poza prawem prywatnym do prawa cywilnego zaliczać też można inne gałęzie prawa co do,
których istnieje
Prawo rodzinne – za tym, że prawo rodzinne jest częścią prawa cywilnego
przemawia to, że tak samo jak w prawie cywilnym w prawie rodzinnym występuje
równość podmiotów, po drugi obie te gałęzie prawa regulują stosunki majątkowe i
niemajątkowe.
Prawo handlowe – głównym argumentem przynależności prawa handlowego do
prawa cywilnego jest art2.§ 1 k. s. h. „W odniesieniu do spraw nieuregulowanych w
tym kodeksie stosuje się przepisy kodeksu cywilnego wprost(…)”
Prawo pracy – należy uważać, że kodeks pracy jest szczególną częścią prawa
prywatnego nie należącą do KC mimo analogicznych co powyżej przepisów.

Rozdział II: Źródła Prawa Cywilnego
1. Historia źródeł prawa cywilnego
A. Okres po pierwszej wojnie światowej\
Na terenach byłych zaborów obowiązywały różne kodeksy:
1. rosyjski – kodeks Napoleona z 1804 nowelizowany w:
a. 1818 – prawo o ustaleniu własności dóbr nieruchomych i o przywilejach i
hipotekach
b. 1825 – prawo o przywilejach i hipotekach
c. 1825 – kodeks cywilny królestwa polskiego
d. 1836 Prawo o małżeństwie
2. ziemie zabrana – 1 zwód prawa rosyjskiego księga X
3. Pruski – BGB z 1900
4. Austriacki – ABGB z 1811
5. Spisz i Orawa – prawo węgierskie
W związku z niejednolitością prawa cywilnego na ziemiach polskich już w 1919 powołano
komisje kodyfikacyjną; efektami działalności tej komisji były:
1. Prawo spółdzielcze 1920
2. Prawo wekslowe i czekowe 1924 zmienionymi w 1936
3. Prawa autorskie, o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, prywatne międzynarodowe z
1926
4. Prawo o ochronie wynalazków, wzorów i znaków towarowych; o spółkach akcyjnych
1928
5. kodeks zobowiązań i prawo o spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością 1933
6. kodeks handlowy 1934
W związku z długim okresem unifikacyjnym prawa na ziemiach polskich wydano w 1926
ustawę o prawie właściwym w stosunkach prywatnych wewnętrznych.

B. Okres po zakończeniu drugiej wojny światowej o roku 1989
W latach 1945 – 46 zostały wydane:
 prawo osobowe
prawo małżeńskie
 prawo rodzinne
 prawo opiekuńcze
 prawo małżeńskie majątkowe
prawo spadkowe
prawo rzeczowe
 prawo o księgach wieczystych
 przepisy ogólnbe prawa cywilnego
Ostatni z dekretów unifikacyjnych wszedł w życie w 1947 i tą datę uważa się za koniec
obowiązywania na terenie polski różnych systemów prawa cywilnego.
Po okresie unifikacji rozpoczęto prace nad kodyfikacją pierwsze efekty to kodek rodzinny i
przepisy ogólne prawa cywilnego 1950; powstały też trzy projekty kodeksu cywilnego ale nie
zostały ustanowione.

W 1956 została powołana komisja kodyfikacyjna, której efektem prac był kodeks cywilny z
1964 oraz kodeks rodzinny i opiekuńczy z tego samego roku.(w mocy pozostały tylko
przepisy dotyczące ksiąg wieczystych i hipoteki).

C. Okres po 1989
Ustawa z 1990 usuwała z kodeksu cywilnego wszystkie przepisy nieodpowiadające nowemu
systemowi, wprowadzono jednolite pojęcie własności, usunięto przepisy dot. Gospodarki
uspołecznionej, określona została zasada swobody umów, wprowadzono możliwość
waloryzacji świadczeń pieniężnych itp.
W 1996 weszła w życie ustawa zmieniająca zasadniczo kodeks cywilny cywilny(np.
unormowania dot. Przetargu, zmiana w zakresie ochrony dóbr osobistych i gwarancji, zmiany
w dziedzinie prawa spadkowego)
Kilka istotnych zmian wprowadzono w 2000 r. np. odpowiedzialność za produkt
niebezpieczny oraz niedozwolonych klauzul umownych, wprowadzono użytkowanie jako
korzystanie z danego budynku lub pomieszczenia mieszkalnego w oznaczonym czasie w
każdym roku. Itp. Itd.

2. Kodeks cywilny jako podstawowe źródło prawa cywilnego
Najważniejszym źródłem prawa cywilnego jest ustawa z 1964 r. nazywana kodeksem
cywilnym; akt ten składa się z czterech ksiąg podzielonych na tytuły i rozdziały a następnie
na artykuły i paragrafy.
Księgami wchodzącymi w skład kodeksu cywilnego są:
 księga pierwsza „cześć ogólna” – zawiera przepisy normujące kwestie o charakterze
ogólnym, mające zastosowanie w różnych płaszczyznach stosunków cywilnoprawnych.
 Księga druga „własność i inne prawa rzeczowe” – poświęcona została przepisom
prawno rzeczowym a więc takim, w których główną rolę odgrywają przedmioty
materialne. Poza kodeksem:
 Spółdzielcze prawa do lokalu – ustawa z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach
mieszkaniowych
Księgi wieczyste i hipoteka – ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i
hipotece
 Własność lokalu mieszkalnego oraz lokalu o innym przeznaczeniu – ustawa z dnia 24
czerwca 1994 r. o własności lokali
 Księga trzecia „zobowiązania” – zawiera unormowania dotyczące wymiany dóbr i
usług, a także unormowania dotyczące odpowiedzialności odszkodowawczej oraz ogólne
przepisy dotyczące przekazu i papierów wartościowych.
 Księga czwarta „spadki” – zawarte zostały w niej przepisy dotyczące skutków śmierci
człowieka w sferze cywilnoprawnej
Ustawa wprowadzająca kodeks cywilny została podzielona na trzy rozdziały:
1. „Przepisy ogólne” – data wejścia, klauzule derogacyjne(art. II - VII); przepisy
określające, które z dotychczasowych ustaw pozostają w mocy(VIII - X) przepisy
usuwające pewne wątpliwości(XI - XVI)
2. zmiany w obowiązujących przepisach(XVII – XXV)
3. „przepisy przechodnie”(XXVI - LXV) przepisy czasowego zasięgu KC

3. Zasady kodeksu cywilnego


Zasada równorzędności podmiotów – podmioty stosunków cywilnoprawnych mają
równą pozycję, ta zasada ma tez wyraz w przyznaniu każdemu człowiekowi zdolności do
czynności prawnych oraz konstrukcja praw podmiotowych








Zasada autonomii woli – wyraża się w możliwości swobodnego kształtowania treści
stosunków cywilnoprawnych
Zasada poszanowania powszechnego odczucia sprawiedliwości – zasada łagodzenia
skutków nadmiernego rygoryzmu przepisów prawnych przez klauzule generalne, bądź
jako uwzględnienie pierwiastka słuszności w prawie cywilnym.
Zasada ochrony bezpieczeństwa obrotu – bezpieczeństwo obrotu wymaga, aby w
określonych sytuacjach chronić interesy osoby działających w zaufaniu(ochrona osób
działających w dobrej wierze)
Zasada jednakowej ochrony własności – jednakowa ochrona własności niezależnie od
podmiotu

4. Przepisy pozakodeksowe
1.
2.
3.
4.
5.

konstytucja RP
ustawy
umowa międzynarodowa
rozporządzenia
akty prawa miejscowego

5. Systemy norm pozaprawnych jako źródła prawa
A. Prawo zwyczajowe oraz zwyczaje
Prawo zwyczajowe – zaspół norm stosowanych przez państwo mających moc uchylania
przepisów prawa stanowionego, w polskim kodeksie Cywilnym stosuje się prawo
zwyczajowe poprzez klauzule generalne
Zwyczaj – ustalona wśród pewnej grupy osób lub na pewnym obszarze regułę postępowania
aprobowaną i zwykle stosowaną

B. Zasady współżycia społecznego
Pod pojęciem zasad współżycia społecznego w polskim prawie należy rozumieć istniejące w
polskim społeczeństwie normy postępowania obejmujące przede wszystkim normy moralne,
ale także innego rodzaju normy. Można wymienić trzy grupy przepisów odwołujących się do
zasad dobrej wiary:
1. przepisy, w których naruszenie zasad współżycia społecznego pociąga za sobą
ujemne konsekwencje dla osoby naruszającej np. art. 5, 93, 754, 1008
2. przepisy, w których uzależniono powstanie, zmianę lub ustanie konkretnego prawa
lub obowiązku od oceny danego stosunku prawnego z punktu widzenia zasad
współżycia społecznego np. art. 411 pkt2, 440 , 144 1i 2
3. przepisy odsyłające do zasad współżycia społecznego jako kryterium pozwalającego
doprowadzić treść stosunków cywilnoprawnych np. art. 56, 65, 354

C. Rola orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego oraz sądów
W polskim prawie znaczną rolę prestiżową pośrednio w tworzeniu prawa ma Sąd najwyższy
na zasadzie orzecznictwa w konkretnej sprawie, któremu później inne sądy się poddają.
Istotnym organem jest też Trybunał konstytucyjny, który został wyposażony w kompetencje
do dokonywania powszechnie obowiązującej wykładni prawa .

Rozdział III: Normy prawa cywilnego
1. Norma prawna i przepis prawny
norma prawa cywilnego – charakteryzuje się tym, że dotyczy stosunków łączących
podmioty równorzędne
Przepis prawny – zamknięta całość zawierająca wypowiedź normatywną, znajdująca się w
ustawie

2. Rodzaje przepisów prawnych
Definicje ustawowe(legalne) – w takich przepisach ustawodawca określa sposób rozumienia
pojęć używanych w danym akcie np. art. 45 KC.
Przepisy odsyłające – przepisy, które nie formują wszystkich lub niektórych członów normy
prawnej, nakazując stosowanie innych przepisów
Fikcje prawne – wtedy gdy ustawodawca wskazuje, iż stan faktyczny zawarty w pewnej
hipotezie (X) jest równoznaczny, mimo swej odmienności, stanowi faktycznemu innej
hipotezy (Y) np. 10151 KC.
Domniemania prawne – gdy z treści przepisu wynika, że ustalenie pewnego faktu pociąga za
sobą uznanie za udowodniony inny fakt bądź istnienie określonego prawa. Domniemanie w
przeciwieństwie do fikcji może zostać obalone w drodze przeciwdowodu.
Zwroty nieokreślone – w przepisie mogą zostać zawarte takie sformułowania, które
organowi stosującemu prawo pozwalają nadać im różną treść w zależności od konkretnego
stanu faktycznego (np. klauzule generalne)
Przykładowe klauzule:
1. społeczno gospodarcze przeznaczenie prawa – zastosowanie tej klauzuli miało
uwzględniać dobro całego społeczeństwa.
a. Działanie sprzeczne ze społeczno gospodarczym, przeznaczeniem prawa
wywołuje u podmiotu skutki negatywne => stwierdzenie nadużycia prawa
odmowa ochrony
b. Społeczno gospodarcze przeznaczenie prawa dookreśla treść prawa lub
stosunku prawnego
Przepisy bezwzględnie obowiązujące - wtedy gdy dyspozycja przepisu nie może być wolą
stron w jakikolwiek sposób zmodyfikowana np. art. 119 , 437 KC.
Przepisy względnie obowiązujące – znajdują zastosowanie tylko wtedy kiedy strony nie
uregulowały treści łączącego ich stosunku prawnego w sposób odmienny bądź też gdy w
odniesieniu do pewnych kwestii niczego nie postanowiły, albo ich postanowienia są
niekompletne.
Semiimperatywne – mogą być zmienione tylko w zakresie dozwolonym przez ustawę.

Rozdział IV: obowiązywanie przepisów
prawnych w przestrzeni i czasie
1. Obowiązywanie przepisów prawnych w przestrzeni
Przepisy prawa cywilnego obowiązują na całym terytorium państwa polskiego(tzn. na całym
terytorium, ambasadach, statkach i samolotach polskich)
Prawo partykularne – obowiązujące na pewnym fragmencie terytorium państwa

Prawo o zasięgu uniwersalne - obowiązujące na całym terenie państwa polskiego.
W przypadkach pojawienia się elementu obcego sprawę sporą rozstrzygają przepisy prawa
międzynarodowego prywatnego

2. Czasowy zasięg mocy wiążącej przepisów prawa cywilnego
A. Początek obowiązywania przepisu
Wchodzą w życie po 14 dniach od ich ogłoszenia, chyba że same mówią inaczej, jednak tylko
w sytuacjach ważnych dla państwa te przepisy wchodzą w czasie krótszym niż 14 dni
Sposób określenia daty wejścia w życie może być konkretny tzn. wskazywać konkretny dzień
lub wyraźny tzn. wskazywać dokładnie o który dzień chodzi.

B. utrata mocy obowiązującej przepisu
1. uchylenie mocy przepisu w sposób dorozumiany - przepis późniejszy uchyla
wcześniejszy(tylko jeśli jest taka sama hipoteza)
2. wyraźne usuniecie mocy obowiązującej przepisu - klauzula derogacyjna
3. upływ czasu na jaki ustawa została wydana
4. utrata mocy obowiązującej na skutek orzeczenia TK
sporny:
5. odwyknięcie – desuetudo

C. Rozstrzyganie kolizji norm prawnych w czasie
1. lex retro non agit – mimo tej zasady stosuje się czasami retroaktywność. Może być
jednak retroaktywność celem ustawy
2. lex posteriori derogat priori –

Rozdział V: Zbieg norm, stosowanie i
wykładnia prawa cywilnego
1. Zbieg norm
Zbieg norm – czyli możliwość zastosowania do zaistniałego stanu faktycznego więcej niż
jednej normy, zwykle chodzi o sytuację kiedy hipotezy zbiegających się norm są identyczne,
lub też dany stan faktyczny zawiera w sobie wszystkie elementy określone hipotezami
zbiegających się norm. Taka sytuacja może pociągnąć za sobą zastosowanie jednej z nich z
wyłączeniem pozostałych bądź wszystkie zbiegające się normy mogą znaleźć zastosowanie

2. Stosowanie prawa cywilnego
sędzia ocenia czy stan faktyczny pokrywa się z stanem faktycznym zawartym w hipotezie
oraz jeśliu dojdzie do pokrycia się tych dwóch stanów stosuje się do dyspozycji

3. wykładnie przepisów prawa cywilnego
1. wykładnia autentyczna – wykładnia dokonywana przez organ, który go wydał nie jest
obecnie stosowana w prawie polskim
2. wykładnia legalna – stosowana przez upoważniony do tego organ i mająca moc
wiążącą
3. praktyczna – dokonywana przez organ stosujący prawo

4. doktrynalna – dokonywana jest w ramach badań naukowych
5. językowa polega na odnalezieniu normatywnej treściu przepisu na bazie reguł języka
polskiego
6. logiczna - odszukiwanie sensu aktu normatywnego poprzez rozumowania logiczne
7. systemowa – opiera się na tym ze obecnie istniejący system prawny jest spójny,
należy wie ogólne założenie systemu ptrawnego i na jego podstawie dokonywać
wykładni
8. funkcjonalna – należy określić funkcję jaką dany przepis ma pełnic w systemie

Rozdział VI: Stosunek cywilnoprawny
1. pojęcie stosunku cywilnoprawnego
stosunkiem prawnym jest stosunek społeczny uregulowany przez prawo, podmioty tego
stosunku maja wobec siebie prawa i obowiązki gwarantowane możliwością użycia przymusu
państwowego.
stosunek cywilnoprawny to stosunek prawny uregulowany przez prawo cywilne

2. podziały stosunków cywilnoprawnych
dwustronnie zindywidualizowany – charakteryzuje się tym, że powstaje pomiędzy
określonymi podmiotami – dwoma lub więcej
jednostronnie zindywidualizowany - to taki stosunek w którym określony jest tylko jeden
podmiot.

3. elementy stosunku cywilnoprawnego
każdy stosunek cywilnoprawny składa się z trzech elementów podmiot, przedmiot, treść.
Podmiotami stosunków cywilnoprawnych mogą być osoby fizyczne i osoby prawne,
podmiotami mogą być tez jednostki organizacyjne, którym ustawa przyznała zdolność
prawną.
Stosunki cywilnoprawne są stosunkami dwustronnymi, w najprostszej konstrukcji jednej ze
stron przysługują prawa a drugiej obowiązki, często jednak jedna ze stron jest jednocześnie
uprawniona i zobowiązana. Poza tym w najprostszej konstrukcji po każdej stronie stosunku
istnieje tylko jeden podmiot, istnieje jednak wielopodmiotowość istniejąca na wielu
zasadach:
1. wspólność w częściach ułamkowych – mamy do czynienia z jednym prawem
przysługującym wielu podmiotom, przy czym każdy z tych podmiotów ma udział w
tym prawie w częściach ułamkowych.
2. wspólność łączna – prawo przysługuje więcej niż jednej stronie, lecz, żadna ze stron
nie ma w nim określonego udziału. Ponadto wspólność łączna pozostaje definitywnie
związana innym stosunkiem prawnym , z którym jest związana.
3. zobowiązania solidarne
a. solidarność bierna(dłużników) – wielość dłużników i jeden wierzyciel
wykonanie prawa przez jednego dłużnika powoduje wykonanie stosunku
b. solidarność czynna(wierzycieli) – wielość wierzycieli jeden dłużnik,
wykonanie prawa na rzecz jednego wierzyciela powoduje wykonanie prawa

4. przedmiot stosunku
Przedmiot stosunku cywilnoprawnego - to zachowanie się podmiotów stosunku
cywilnoprawnego zgodnie z treścią wynikających z tego stosunku praw i
obowiązków(zachowanie dozwolone, nakazane, zakazane).

5. treść stosunku cywilnoprawnego
Na treść stosunku składają się obowiązki i prawa podmiotów /stron tego stosunku.

6. źródła stosunków
Problematyka źródeł stosunku cywilnoprawnego to zagadnienia dotyczące zdarzeń
prawnych, w wyniku których powstaje, ustaje lub ulega zmianie stosunke cywilnoprawny
Zdarzenia prawne - zdarzenie niezależne od woli ludzkiej powodujące ustanie, powstanie
lub zmianę stosunku prawnego.
Działanie – zachowanie się człowieka aktywne bądź pasywne powodujące ustanie, powstanie
lub zmianę stosunku prawnego. Działania dzielą się na:
1. czynności zmierzające wywołania skutków prawnych
a. oświadczenia woli
b. akt administracyjny – jednostronne oświadczenie odpowiedniego organu
określające w sposób władczy sytuację prawna konkretnego adresata w
konkretnej sprawie
c. konstytutywne orzeczenie sądowe – pociągają za sobą zmiany w sferze
stosunków cywilnoprawnych
2. inne czyny – czyli działania z, którymi ustawa wiąże konkretne skutki prawne
a. czyny dozwolone – obejmują przejawy woli podobne do oświadczeń
woli(zawiadomienia o pewnych zdarzeniach, czynności czysto
faktyczne{zmierzają do osiągnięcia pozaprawnego skutku, jenak ustawa łączy
z nimi także skutki prawne})
b. czyny niedozwolone – działania aktywne i zaniechania działań wbrew
nakazowi ustawodawcy

Rozdział VII: Osoby fizyczne
1. Zdolność prawna osób fizycznych
osobą fizyczną jest każdy człowiek, wyposażony przede wszystkim przez ustawę w zdolność
prawną
Zdolność prawna to możliwość stania się podmiotem praw i obowiązków w obszarze
stosunków normowanych przez prawo cywilne, zdolność prawna osoby fizycznej jest co do
zasady nieograniczona(wyjątkami jest ograniczanie np. pozbawienie praw rodzicielskich)

A. Nabycie zdolności prawnej
Nabycie zdolności prawnej przez osobę fizyczna następuje w wyniku urodzenia, na mocy
niektórych przepisów w niektórych sprawach można uznawać nabycie zdolności prawnej od
chwili poczęcia

B. ustanie zdolności prawnej osoby fizycznej
1. śmierć osoby fizycznej – zdolność prawna ustaje z chwilą ustania bytyu osoby.
Dowodem zgonu jest akt stanu cywilnego
a. akt zgonu sporządzony przez kierownika urzędu stanu cywilnego w księgach
stanu cywilnego. Warunki
 lekarskie śwoadecdwo zgon
 wystawione w odpowiednim urzędzie
zwłoki
b. sądowe stwierdzenie zgonu stosowane kiedy któryś z warunków aktu zgonu
nie morze zostać spełniony, w postanowieniu sąd określa chwilę śmierci, a
jeśli nie jest to możliwe podaje chwilę najbardziej prawdopodobną
 śmierć niewątpliwa
 zgon nie został stwierdzony w zwykłym, przewidzianym ustawą
trybie
2. Uznanie za zmarłego – następuje po przeprowadzeniu sądowego postępowania. Sąd
oznacza chwilę śmierci, jest to najbardziej prawdopodobna chwila lub w braku
przesłanek dzień w którym uznanie za zmarłego jest możliwe. W przypadku powrotu
lub ustalenia, że osoba zmarła w innym momencie przeprowadza się nowe
postępowanie. Uchylenie postępowania o uznaniu za zmarłego powoduje powrót
wszystkich praw i obowiązków(jeśli żona wyszła za mąż nie uniewaznia się nowego
związku)
 Stan zaginięcia
a. Zaginięcie w zwykłych okolicznościach – zaginiony morze zostać uznany za
zmarłego jeśli upłynęło 10 lat od końca roku kalendarzowego w, którym
według istniejących wiadomości jeszcze żył
 5 lat jęśli w chwili uznania za zmarłego zaginiony skończyłby 70 lat
 wydłużony jest jeśli zaginie dziecko do 13 lat
b. zaginięcie w okolicznościach kwalifikowanych – gdy zaginięcie następuje w
okolicznościach wskazujących na większe zagrożenie śmiercią

2. Zdolność do czynności prawnych
Zdolność do czynności prawnych osób fizycznych jest to zdolność do nabywania praw i
obowiązków przez samodzielne składanie oświadczeń woli.
 Wiek – zdolność do czynności prawnych jest ograniczona wiekiem

Do 13 lat – brak zdolności do zawierania czynności prawnych poza drobnymi
sprawami życia codziennego, pod warunkiem, że nie p[pociąga za sobą rażącego
pokrzywdzenia osoby niezdolnej do czynności prawnych
 od 13 do 18 – ograniczona zdolność do czynności prawnych oznacza to, że osoba
taka może dokonać pewnych oświadczeń woli osobiście a pewnych za zgoda
prawnego opiekuna(rozporządzające i zobowiazujące)
 od 18 – pełna zdolność do czynności prawnych
ubezwłasnowolnienie – polega na ograniczeniu lub odebraniu zdolności do czynności
prawnych
 całkowite – można orzec w stosunku do osoby, która ukończyła lat 13 jeżeli na
skutek choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego, albo innego rodzaju za
burzeń psychicznych nie jest w stanie kierować swoim postepowaniem
 częściowe – cofa osobę pełnoletnia do stanu osoby między 13 a 18 rokiem zycia
Pewne wyjatki(swoboda rozporzadzania)





Umowy należące do drobnych spraw życia codziennego
Rozporządzanie swoimi zarobkami
Czynności dotyczące przedmiotów majątkowych oddanych przez przedstawiciela do
swobodnego użytku

3. Miejsce zamieszkania osoby fizycznej
Miejscem zamieszkania osoby fizycznej - jest miejscowość, w której ta osoba przebywa z
zamiarem stałego pobytu .
Miejsce zamieszkania pochodne /przymusowe – uzależnione od miejsca zamieszkania innych
osób:
1. dzieci
2. osoby pozostające pod opieką

4. Stan cywilny osoby fizycznej
stan cywilny człowieka – to dane ujawnione w księgach stanu cywilnego, a także inne dane
określające jego sytuację w społeczeństwie, indywidualizujące go jako podmiot prawa
cywilnego. (stan cywilny danej osoby jest jeden niepodzielny, a zmiany w nim mogą
następować w wyniku zdarzeń prawnych z którymi ustawa wiąże taki skutek)

5. Dobra osobiste osoby fizycznej i ich ochrona
A. Pojęcie i charakter prawny
Dobra osobiste - wartości związane związane z jednostką ludzką (indywidualne wartości
świata uczuć , stanu życia psychicznego człowieka), każdemu dobru osobistemu odpowiada
prawo podmiotowe, prawa te mają charakter bezwzględny i pozostaja pod ochrona
wszystkich dziedzin prawa.

B. Ochrona dóbr osobistych
Z ochrony można skorzystać zarówno w warunkach kiedy to dobro jest zagrozone jak i wtedy
kiedy zostało już naruszone. W pierwszym przypadku właściciel dobra ma prawo żądać
zaprzestania takiego działania, a w razie jego naruszenia usunięcia skutków bezprawnego
działania, na koniec jest możliwe ządanie zadość uczynienia odszkodowania pieniężnego lub
zapłaty określonej sumy pieniędzy na cele społeczne.

Rozdział VIII: Osoby prawne
1. Pojęcie osoby prawnej
Osoba prawna jednostka organizacyjna, która została wyposażona w osobowość prawną.
Osoby prawne pełnią istota funkcje przede wszystkim;
1. ograniczaja ryzyko związane z prowadzeniem działalności
2. stanowią dogodny sposób koncentracji kapitału

2. Istota osoby prawnej
Istnieje wiele teorii na temat istoty osoby prawnej jednak wszystkie można w zasadzie
podzielić na dwa typy tych teorii:
1. Odmawiające osobie prawnej realnego bytu
2. przyznające osobie prawnej realny byt

3. Sposób kreowania osoby prawnej
 metoda ogólnego określania cech osoby prawnej – polega na tym, że w ustawie
wskazane zostają cechy charakterystyczne jednostki organizacyjnej, których występowanie
przesądza o byciu lub niebyciu osoby prawnej.
 Metoda normatywna – jednostka organizacyjna musi zostać wyposażona przez ustawe w
osobowość prawną, w ustawie nie określa się przy tym cech charakterystycznych osoby
prawnej

4. Cechy charakterystyczne osoby prawnej





Posiadanie majątku
Struktura organizacyjna
Organy
Osobowość prawna

5. Powstanie i ustanie bytu osoby prawnej
System aktów organu państwa – inicjatywa i powołanie do życia danej osoby prawnej,
następuje przez wydanie aktu władzy państwowej
 System koncesyjny – inicjatywa powołania osoby prawnej jest inicjatywa społeczną, a
decyzja o jej powstaniu jest uzależniona od decyzji stosownego organu państwowego
 System normatywny – w ustawie są zawarte przesłanki, których przesłanki są niezbędne
do stworzenia osoby prawnej(w takich wypadkach byt osoby prawnej jest jeszcze
uzależniony od wpisania jej do rejestru)
Ustanie bytu osoby prawnej – Zakończenie prawnego istnienia jednostki organizacyjnej
jako podmiotu prawa cywilnego podlega określonym procedurom


6. Zdolność prawna osoby prawnej
Zdolność prawna osoby prawnej z reguły jest zdolności ograniczoną wynikają one przede
wszystkim z tego, że:
1. jest to jednostka organizacyjna a nie człowiek nie może być podmiotem tych
wszystkich praw i obowiązków, które są związane z naturalnymi właściwościami
człowieka(np. wynikające ze stanu małżeństwa)
2. ograniczenia wynikające z ustawy
3. ograniczenia statutowe – wewnętrzne

7. Zdolność do czynności prawnych osób prawnych
Zdolność do czynności prawnych osób prawnych jest zawsze nieograniczona. Osoba prawna
działa działa przez swoje organy w sposób przewidziany w ustawie i opartym na statucie.
Rzekomy organ osoby prawnej – istnieje wtedy, kiedy dana osoba nie jest organem osoby
prawnej, a także, kiedy osoba przekracza swoje kompetencje. Konsekwencja takiego działania
jest zwrot pobranych pożytków oraz naprawienia szkód wyrządzonych takim zachowaniem.

8. Dobra osobiste osoby prawne
Osobie prawnej przysługują podobne dobra prawne jak osobie fizycznej, aczkolwiek nie
wszystkie co wynika z tego, że część dóbr pozostaje w związku z człowiekiem jako istotą.
Istotne znaczenie praktyczne ma Firma pod, którą działa przedsiębiorca, a która dla osoby
prawnej jest nazwa. Firma powinna zawierać określenie osoby prawnej, morze tez wskazywać
przedmiot działalności. Firam a także jej skrót podlega ujawnienia w rejestrze/

Ochrona dóbr oparta jest na art. 24 K.C. z uwzględnieniem jednak, że chodzi o
firmę(środkami ochrony są, zaniechanie działania, usunięcie skutków działania)

9. Rodzaje osób prawnych







Skarb państwa – jest jedyna osoba prawną, która kodeks cywilny wyposaza w
osobowość prawna . Skarb państwa jest rozumiany jako państwo działające w stosunkach
cywilnoprawnych. Cechy szczególne

Istnieje tak długo jak istnieje państwo
 jego powstanie nie wymaga wpisu do rejestru
 nie ma swojej siedziby
 nie ma organów
inne państwowe osoby prawne – Czyli jednostki, których mienie jest przede wszystkim
w sensie ekonomicznym, mieniem państwowym. Maja one własny majątek i nie
odpowiadają za zobowiązania skarbu państwa. Realizują one gospodarcze cele państwa a
także pełnia określone funkcje publiczn.
Komunalne – jednostki samorządu terytorialnego na podstawie konstytucji maja
osobowość prawną.
Inne osoby prawne
 Korporacyjne osoby prawne – charakteryzują się tym, że stanowią związki
członków osoby prawnej. Członkowie takiej osoby płacą składki lub wnoszą udziały
co stanowi majątek tej osoby prawnej. Każdemu z członków przysługują pewne
uprawnienia związane z decyzjami związanymi z działalnością osoby prawnej
 Osoby prawne typu zakładowego – Substratem takich osób prawnych jest majątek
lub dystynatariusze
 Osoby prawne kościelne – kościoły żądzą się w Polsce własnymi prawami
akceptowanymi przez państwo stąd z poszczególnymi kościołami zostały zawarte
uregulowania nadające im osobowość prawną

Rozdział IX: Wyodrębnione grupy
podmiotów cywilnoprawnych
1. Jednostki organizacyjne określone w art. 331 k.c.
Ułomne osoby prawne – czyli jednostki organizacyjne, które charakteryzują się cechami
charakterystycznymi dla osób prawnych, a do stania się pełną osobą prawną brakowało im
tylko wyposażenia w osobowość prawną przez ustawę(ułomne osoby prawne nie tworzą
całkowicie odmiennych podmiotów, osoba tworząca/właściciel/członkowie odpowiada
własnym majątkiem za długi „osoby”) W obecnym stanie prawnym ułomnymi osobami
prawnymi są np.:
1. spółki osobowe
2. wspólnoty mieszkaniowe
3. stowarzyszenia zwykłe

2. podmioty prawa cywilnego, których dotycza unormowania
szczególne
konsumentosoba fizyczna dokonująca czynności prawnych niezwiązanej bezpośrednio z
jej działalnością gospodarczą lub zawodową.

Rola ujęcia konsumentów w oddzielny katalog ujawnia się w wielu przepisach prawa
dokonując szczególnej ochrony tych podmiotów w sferze stosunków cywilnoprawnych. Takie
rozwiązanie zapewnia osobom fizycznym ochrone przed wyzyskiem lun nieuczciwym
działaniem osób prawnych – przedsiębiorstw.
Przedsiębiorca – osoba fizyczna, osoba prawna oraz ułomna osoba prawna prowadząca we
własnym imieniu(czyli pod firmą art. 432 § 1 k.c.) działalność gospodarcza(cechami takiej
działalności jest: zarobkować, ciągłość i zorganizowany sposób działania) lub zawodową.

Rozdział X: Przedmioty stosunków
cywilnoprawnych
1. Rzeczy
rzeczami są przedmioty materialne, wyodrębnione z przyrody.
Wyodrębnienie rzeczy:
1. fizyczne – gdy przedmiot zostanie odłączony od większej całości np. wydobycie tony
węgla
2. prawne - gdy następuje geodezyjne wyodrębnienie części gruntu i przeniesienie
własności nowopowstałej na inną osobę, lub sporządzenie dla oddzielnego gruntu
księgi wieczystej
poza pojęcią rzecz pozostaje:
ludzie
 dobra niematerialne
energia w różnych postaciach
 części składowe rzeczy – z uwagi na brak wyodrębnienia
 przedmioty materialne przeznaczone do powszechnego użytku(woda,
powietrze itp.)
 złoża minerałów
 zbiory rzeczy
kompleksy majątkowe składające się z rzeczy oraz praw powiązanych ze sobą

2. klasyfikacja rzeczy



ruchome i nieruchome



nieruchomości



nieruchomość gruntowa – to część powierzchni ziemskiej wytyczona
umownymi liniami poziomymi, a także stanowiąca odrębny przedmiot
własności

nieruchomości rolne – kryterium wyróżniające stanowi
przeznaczenie gruntu – nieruchomość, która jest lub może być
wykorzystana do działalności wytwórczej w rolnictwie w
zakresie produkcji roślinnej i zwierzęcej



nieruchomości budynkowe – powstaje kiedy budynek trwale z gruntem
związany zostaje prawnie wyodrębniony i staje się przedmiotem prawa
własności oddzielonym od gruntu



nieruchomości lokalowe – podobnie jak wyżej tylko na poziomie
mieszkania



oznaczone co do gatunku i co do tożsamości



oznaczona co do tożsamości - rzecz charakteryzująca się cechami wyłącznie jej
właściwymi, takimi którymi inne rzeczy są pozbawione



oznaczona co do gatunku – to rzecz o cechach charakterystycznych dla większej
grupy rzeczy, cechach rodzajowych



pozostające w obrocie, ograniczone w obrocie i wyłączone z obrotu – kryterium
określające zakres swobody rozporządzania rzeczą



rzeczy proste i złożone






proste – stanowią pewna jednolitą całość, w której nie można wyodrębnić
poszczególnych elementów
złożone – składają się z poszczególnych elementów

rzecz pojedyncza i zbiorowa






pojedyncza – mówimy o takiej rzeczy gdy ma znaczenie samodzielne(np.,
książka, samochód)
zbiorowa – charakteryzuje się tym, że musi wystąpić w większej masie(cukier, sól
itp.)

rzeczy istniejące i przyszłe

3. Części składowe rzeczy
Częścią składową rzeczy jest to wszystko co nie może być od niej odłączone bez
uszkodzenia lub istotnej zmiany całości albo bez istotnej zmiany lub uszkodzenia przedmiotu
odłączanego(nie wchodzą w to rzeczy połączone dla przemijającego użytku, a rozszerzono o
drzewa i budynki itp. Rzeczy trwale związane z gruntem ). Związek taki morze powstać od
momentu powstania rzeczy lub później.

4. Przynależności
Przynależnościami – są rzeczy ruchome potrzebne do korzystania z innej rzeczy(rzeczy
głównej) zgodnie z jej przeznaczeniem, jeżeli pozostają z nią w faktycznym związku
odpowiadającym temu celowi.
1. przynależność jest zawsze rzeczą ruchomą
2. przynależność pozostaje rzeczą oddzielną, jednak w stosunku do rzeczy głównej pelni
funkcję podobną do służebności(zawsze rzecz podrzędna )
3. musi istnieć związek funkcjonalny między rzeczą główną a rzeczą podrzędną
4. rzecz ruchoma może stanowić przynależność tylko wtedy gdy jest własnością
właściciela rzeczy głównej.

5. Pożytki rzeczy i prawa
pożytki – korzyści majątkowe osiągane w wyniku posiadania rzeczy
pożytki naturalne rzeczy – to są jej płody i inne odłączone od niej części składowe, jeśli
według zasad prawidłowej gospodarki stanowią normalny dochód z rzeczy
pożytki cywilne z rzeczy – dochody, które rzecz przynosi na podstawie stosunku prawnego

pożytki prawa – to dochody, które prawo przynosi zgodnie ze swym społecznogospodarczym przeznaczeniem

6. Inne przedmioty stosunków cywilnoprawnych
1. pieniądz – jest traktowany jako szczególna postać rzeczy
2. papiery wartościowe – to dokumenty, z którymi w ścisłym związku pozostają prawa
majątkowe. Realizacja tych praw nie jest możliwa bez władania dokumentem. Sam
dokument stanowi pewnego rodzaju rzecz i mają do niego zastosowanie przepisy
dotyczące rzeczy ruchomych(są nimi weksel, czek, akcje, obligacje)
3. różne postacie energii
4. dobra o charakterze intelektualnym – utwory literackie itp.
5. ciecze gazy kopaliny – nie są rzeczami z powodu braku szczegółowego
wyodrębnienia

7, Zorganizowane masy majątkowe
Zorganizowany masy majątkowe – pewne kompleksy skladające się z poszczególnych
składników materialnych, a często też niematerialnych, pozostających ze sobą w
funkcjonalnym związku i zwykle należących do jednego podmiotu.
Mienie – własność i inne prawa majątkowe
Przedsiębiorstwo różne znaczenia:
1. jako określenie prowadzonej działalności
2. jako określenie podmiotu
3. jako określenie przedmiotu czynności prawnej lub stosunku cywilnoprawnego
art. 551 k.c. przedsiębiorstwo – zorganizowany zespół składników niematerialnych i
materialnych przeznaczonych do prowadzenia działalności gospodarczej. W jego skład może
wchodzić:
1. nazwa, czyli oznaczenie indywidualizujące dane przedsiębiorstwo lub jego
wyodrębnioną część (ma indywidualizować przedmiot; podmiot indywidualizuje
firma)
2. własność nieruchomości lub ruchomości
3. prawa wynikające z umów najmu i dzierżawy nieruchomości lub ruchomości oraz
użytkowania
4. wierzytelności, prawa z papierów wartościowych, środki pieniężne itp.
5. koncesje licencje, zezwolenia patenty itp.
6. tajemnice przedsiębiorstwa
7. księgi i dokumenty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej

Rozdział XI: Prawo podmiotowe i jego
rodzaje
1. Uprawnienie
Rodzaje uprawnienia:
1. Roszczenie – możliwość domagania się od określonej osoby określonego zachowania
się
2. Uprawnienie kształtujące – to możliwość wprowadzenia zmian w istniejącej sytuacji
prawnej przez jednostronną czynność prawną
3. Zarzut – to możliwość uchylania się od obowiązku ciążącego na osobie, której służy
prawo podniesienia zarzutu(może powodować trwałą bezskuteczność roszczenia)

2. Definicje prawa podmiotowego
Prawo podmiotowe to:
1. Prawo podmiotowe wynika ze stosunku prawnego, którego cechą
charakterystyczną jest skorelowanie praw i obowiązków,
2. możność postępowania w określony sposób
3. Możliwość postępowania w określony sposób jest uregulowana przez normę
prawną
4. Zabezpieczenie możność postępowania w określony sposób wynika z normy
prawnej (wyjątkowo mogą być pozbawione ochrony)

3. Normatywne postacie prawa podmiotowego
Prawo podmiotowe bezpośrednie – charakteryzuje się tym, że norma prawna określa
jedynie zakres dozwolonego zachowania się podmiotu uprawnionego.
Roszczenie – możliwość domagania się od oznaczonej osoby określonego zachowania się.
Roszczenie może powstać w wyniku naruszenia innego prawa podmiotowego(„emanacja
prawa podmiotowego”)
 Roszczenie wynikające z zobowiązania realnego – adresatem nie jest
zindywidualizowany podmiot, ale podmiot znajdujące się w określonej
sytuacji prawno rzeczowej
 Roszczenie wynikająca z prawa naturalnego – nie jest zabezpieczone przez
normę prawną
Prawa kształtujące – ich cechą charakterystyczną jest możliwość ukształtowania
istniejącego stosunku prawnego w drodze jednostronnego działania podmiotu uprawnionego.

4. Klasyfikacja praw podmiotowych








Bezwzględne i względne
 Bezwzględne – przybierają normatywną postać praw bezpośrednich, są skuteczne
przeciwko każdej osobie(łączy się z obowiązkiem osób trzecich do nienaruszania tego
prawa)
 Względne – są skuteczne jedynie między stronami danego stosunku prawnego(prawo
jest skuteczne tylko wobec jednej osoby)
Majątkowe i niemajątkowe
 Majątkowe – gdy pozostaje w związku z ekonomiczną sferą życia uprawnionego
 Niemajątkowe – gdy nie pozostaje w związku z ekonomiczną sferą zycia
Zbywalne i niezbywalne
 Zbywalne – gdy możliwe jest jego zbycie zarówno w drodze czynności prawnej
miedzy żyjącymi jak i przejście w drodze dziedziczenia
 Niezbywalne - gdy ustawa wyłącza możliwość zmiany jego podmiotów
Związane i akcesoryjne
 Związane – cechują się występowaniem jedynie w powiązaniu z innym prawem
podmiotowym
 Akcesoryjne – służą zabezpieczeniu innego prawa, wzmacniają sytuacje prawną
uprawnionego z tytułu innego prawa

5. Nabycie i utrata prawa podmiotowego
Nabycie prawa podmiotowego.
 Pierwotne – gdy nie występuje związek prawny pomiędzy dotychczasowym
uprawnionym, a osobą, która prawo nabywa



Pochodne – charakteryzuje się relacji zbywca-nabywca.
o Nabycie pod tytułem ogólnym – w wyniku jednego zdarzenia następuje
przejście określonej masy majątkowej z jednego podmiotu na drugi
o Nabycie pod tytułem szczególnym – nabycie w drodze jednego zdarzenia,
określonego prawa, ewentualnie kilku, ale sprecyzowanych praw
podmiotowych

 Translatywne – gdy prawo przechodzi w całości z jednego podmiotu na inny.
 Konstytutywne – gdy nabywca staje się podmiotem prawa nowego
Utrata prawa podmiotowego – jest zwykle powiązana z nabyciem tego prawa przez inny
podmiot.

6. Wykonanie prawa podmiotowego
Wykonanie prawa podmiotowego polega na podejmowaniu takich zachowań , które mieszczą
się w granicach przyznanej i zabezpieczonej przez normę sfery możności możności
postępowania w określony sposób.
Wykonanie prawa podmiotowego może polegać na wykonaniu czynności faktycznych lub
prawnych. Istnieje możliwość nałożenia obowiązku na podmiot do wykona prawa

7. Nadużycie prawa podmiotowego
TEORIE: ZEWNĘTRZNA I WEWNĘTRZNA:
1. Zewnętrzna – nadużywa prawo ten kto działa w jego granicach a jedynie ze względu
na to, że pobudki jego działania są oceniane jako niedozwolone , ponosi
odpowiedzialność odszkodowawczą.
2. Wewnętrzna – działanie pozostające na pozór w granicach prawa podmiotowego,
jednak sprzeczne z określonymi normami, jest działaniem bezprawnym i tym samym
pozbawione ochrony.
Z powyższych teorii wynika, że nadużywa prawa ten kto działa wbrew zasadom współżycia
spo9łecznego lub społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa.

8. Kolizja praw podmiotowych i zbieg roszczeń
W pewnych sytuacjach może dojść do zbiegu praw podmiotowych prowadzącego do
niemożności wykonania niektórych z nich lub też do ograniczenia takiego wykonania.
 Zasada pierwszeństwa – (przede wszystkim prawa rzeczowe)
 Zasada redukcji praw – występuje wówczas gdy mamy do czynienia z prawami o
tym samym pierwszeństwie, a nie jest możliwe zaspokojenie każdego z nich w
całości. Każde z praw jest wykonywane w części proporcjonalnej do pozostałych.
Zbieg roszczeń – gdy taki sam stan faktyczny podpada pod hipotezy kilku norm a z ich
dyspozycji wynikają różne roszczenia, powstaje wiele roszczeń, a wybór pomiędzy nimi
pozostaje do uprawnionego.

9. Ochrona praw podmiotowych


Samopomoc – możliwość ochrony przysługującego prawa podmiotowego
własnym działaniem
Obrona konieczna – uprawniony odpiera bezprawny i bezpośredni atak na
swoje prawo(zalicza się tez stan wyższej konieczności)
 Samopomoc sensu stricto – gdy osoba, której prawo zostało naruszone,
własnym działaniem przywraca stan poprzedni. (w zasadzie zakazana)]



Ochrona sądowa - w razie naruszenia prawa podmiotowego uprawniony może
domagać się udzielenia mu ochrony sadowej (domniemanie prawne - w razie
udowodnienie faktu przedstawionego w domniemaniu sędzia ma obowiązek uznać
inny fakt; domniemania faktyczne - sąd może uznać za ustalone fakty mające
istot6ne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, jeśli wniosek taki można ustalić z
innych udowodnionych faktów). Postępowanie prowadzi do wyroku o przyznaniu
(bądź odmowie przyznania) ochrony prawom powoda i może zawierać
postanowienia obowiązku określonego zachowania się powoda(jeśli uchyla się od
wypełnienie nakazanego zachowania można wszcząć postępowanie egzekucyjne)

Rozdział XII: Czynności prwane
1. Pojęcie czynności prawnej
Czynność prawna – jest stanem faktycznym, na który musza się złożyć elementy określone
przez normę prawną.(stan faktyczny, w skład którego wchodzi przynajmniej jedno
oświadczenie woli zmierzające do ustanowienia, zmiany lub zniesienia stosunku
cywilnoprawnego, z którym to stanem faktycznym ustawa wiąże skutki nie tylko wyrażone w
oświadczeniu woli, ale także skutki oświadczeniem tym nieobjęte a wynikające z ustawy,
zasad współżycia społecznego lub ustalonych zwyczajów).
Obok oświadczenia woli taki stan faktyczny może obejmować dodatkowe elementy, mogą
one przybrać charakter czynności faktycznych lub też inną postać

2. Klasyfikacja czynności prawnych



Jednostronne i dwustronne







Jednostronne - - gdy do jej dokonania wystarczy jedno oświadczenie woli

Uchwały kolektywnych organów korporacyjnych osób prawnych – na taką
uchwałę składają się jednostronne oświadczenia osób wchodzących w jej skład,
ale na powzięcie uchwały potrzebna jest określona liczba takich oświadczeń

Dwustronne – gdy do dokonania czynności potrzebna są zgodne oświadczenia
woli stron

konsensualne i realne






konsensualny – kiedy do dokonania takiej czynności prawnej potrzebne jest tylko
oświadczenie/zgodne -a woli
realny – kiedy poza złożeniem oświadczenia woli wymagane jest czynność o
charakterze faktycznym np., wydanie rzeczy

rozporządzające i zobowiązujące






rozporządzające – kiedy pasywa pozostają niezmienione natomiast zmniejszeniu
ulegają aktywa osoby dokonującej czynności prawnej
zobowiązujące – gdy w wyniku dokonania czynności powiększeniu ulegają
pasywa a zmniejszeniu natomiast aktywa pozostają niezmienione

przysparzające i nie prowadzące do przysporzenia






przysparzające – jeżeli majątek osoby której dotyczą skutki czynności ulega
zwiększeniu
nie prowadzące do przysporzenia - jeżeli majątek osoby której dotyczą skutki
czynności ulega zwiększeniu

kazualne i abstrakcyjne



kazualne – gdy ważność czynności zależy od istnienia niewadliwej przyczyny
prawnej, brak takiej przyczyny prowadzi do nieważności przysporzenia






causa obligati vel aquirendi – kiedy dokonujący przysporzenia działa
w celu uzyskania wzajemnego zobowiązania się innej osoby, która
otrzymuje to przysporzenie





causa solvendi – dokonujący przysporzenia działa w celu uzyskania
zwolnienia od ciążącego na nim świadczenia

causa donandi – dokonujący przysporzenia świadomie rezygnuje z
uzyskanie dla siebie ekwiwalentu

abstrakcyjny – gdy taka zależność nie występuje

odpłatne i nieodpłatne






odpłatne – gdystrona dokonują przysporzenia uzyskuje w zamian za dokonanie
przysporzenia jakąś korzyść majątkową
nieodpłatne – gdy dokonujący przysporzenia nie otrzymuje ekwiwalentu za
dokonanie czynności

inter vivos i mortis causa






czynność na wypadek śmierci(mortis causa) – gdy skuteczność prawna
czynności została zastrzeżona pod warunkiem śmierci podmiotu dokonującego
czynności
czynności miedzy żyjącymi

upoważniające i powiernicze



upoważniające – określony podmiot przekazuje innemu podmiotowi
kompetencje do dokonania określonej czynności ze skutkiem dla przekazującego



powiernicze – to takie czynności, w których jedna strona dokonuje przysporzenia
prawa na rzecz drugiej strony, w celu osiągnięcia takiego celu gospodarczego,
dla którego osiągnięcia Orawo to w zasadzie nie jest potrzebne. Druga osoba
zobowiązuje się do korzystania z prawa tylko w wyznaczony sposób.

3. Oświadczenie woli
Oświadczenie woli – takie zachowanie podmiotu prawa cywilnego, które wyraża w sposób
ostateczny zamiar wywołania skutku prawnego w postaci ustanowienia, zmiany lub zniesienia
stosunku prawnego. Istnieje kilka teorii dotyczących wyrażenia:
1. wiążący jest zewnętrzny przejaw wewnętrznej decyzji wywołania określonych
skutków prawnych (teoria oświadczenia)
2. decydujące znaczenie ma wola wewnętrzna a nie jej zewnętrzny przejaw(teoria woli)

3. trzeci sposób stwierdza, że sposób wyrażenia woli jest prawnie relewantny od tego
czego w aktualnym stanie rzeczy wymaga interes kontrahenta podmiotu składającego
oświadczenie woli
Przesłanki oświadczenia woli:
 nie jest wynikiem przymus fizycznego
 jest dostatecznie zrozumiałe
 wskazuje na istnienie zamiaru wywołania skutków prawnych(na serio)
 odnosi się do stosunków cywilnoprawnych
Oświadczenie woli morze zostać złożone w sposób wyraźny lub dorozumiany:
 wyraźne – gdy składający je podmiot przejawia wolę wywołania
skutków prawnych w sposób jednoznaczny
 dorozumiany – gdy określone zachowanie się ujawnia wolę danej
osoby w sposób dostateczny
milczenie – może zostać potraktowane za przejaw woli, lecz tylko w przypadkach
przewidzianych w ustawie.
Oświadczenie woli morze być kierowane do określonej osoby, albo nie kierowane do żadnego
adresata.
Kiedy oświadczenie woli jest składane innej osobie, to uznaje się je za złożone kiedy mogła
ona zapoznać się z jego treścią
Oświadczenie elektroniczne jest złożone z chwilą wprowadzenia go do środka komunikacji
elektronicznej w sposób umożliwiający zapoznanie się z nim
Czasami skuteczność oświadczenia woli jest uzależniona od wyrażenia na nie zgody osoby
trzeciej

4. Treść czynności prawnej




Swoboda stron w zakresie kształtowania treści czynności prawnej
• W stosunkach umownych jest ona ograniczona treścią art. 3531 k.c. = strony
zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby
jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości stosunku, ustawie ani zasadom
współżycia społecznego. Ograniczenia mogą także wynikać ze stosunków
gospodarczych(zwłaszcza w stosunku do umów zawieranych masowo, a także z
podmiotami o charakterze monopolisty na rynku)
• A więc ograniczenia mogą wynikać z:
• Ustawy
• Zasad współżycia społecznego
• Ze stosunków gospodarczych
• Nie można dokonywać czynności mając na celu obejście prawa
• Sankcją za powyższe uchybienia jest nieważność takiej umowy, sankcja ta zostaje
jednak zniesiona jeżeli ustawa przewiduje inne skutki jak np. zmiany nieważnych
postanowień umownych na ważne.
Elementy treści czynności prawnych

6. Zawarcie umowy


Negocjacje – ustalanie przez strony treści oświadczenia woli, zwykle są podejmowane w
wyniku zaproszenia wysyłanego przez jedną stronę drugiej. Umowa zostaje zawarta po
uzgodnieniu wszystkich jej postanowień Negocjacje powinny być prowadzone z
zachowanie dobrych obyczajów:
 Rzeczywisty zamiar powzięcia umowy

Zachowanie dyskrecji w sprawach z zastrzeżeniem dyskrecji oraz nie
wykorzystywanie takich informacji dla własnych celów
Oferta – to oświadczenie drugiej stronie woli zawarcia umowy, jeśli to oświadczenie
zawiera istotne postanowienia umowy.(jest stanowczą propozycją zawarcia konkretnej
umowy). Związanie umowa oznacza, że przyjęcie jej przez adresata prowadzi do
zawarcia umowy o treści określonej w ofercie. Oferta morze zostać złożona w formie
tradycyjnej(wiąże oferenta w czasie oznaczonym prze niego w umowie, w innych
przypadkach [złożona osobiście lub za pośrednictwem środków bezpośredniego
porozumienia potwierdzenie musi się odbyć niezwłocznie][w razie złożenia jej w inny
sposób przestaje obowiązywać, z upływem czasu w, którym składający oferte mógł w
zwykłym toku otrzymać odpowiedź wysłaną bez nieuzasadnionej zwłoki]) lub
elektronicznej(związanie umową natychmiastowe potwierdzenie przez adresata). W
razie przyjścia oferty z opóźnieniem nie wynikającym z winy ofertobiorcy oferta jest
ważna chyba, że oferent bezzwłocznie poinformuje o nie przyjęciu zgody. Odwołanie
oferty między przedsiębiorcami jest możliwe przed wysłaniem zgody na związanie się
umową, niemożliwe jest jednak odwołanie oferty jeśli wynika to z jej treści lub
wyznaczono termin przyjęcia
Aukcja i przetarg
 Postępowanie aukcyjne jest inicjowane przez organizatora przetargu, który ogłasza
aukcję lub przetarg, w ogłoszeniu tym musi się znajdować określenie(miejsca, czasu,
zasad i przedmiotu przetargu), zmiany w ogłoszeniu mogą być dokonane jedynie jeśli
zawarta w nim klauzula na to pozwalała.
 Osoby uczestniczące w aukcji/przetargu składają oferty w czasie wyznaczonym w
ogłoszeniu(od tego momentu oferenta wiąże regulamin aukcji/przetargu), oferta
przestaje obowiązywać gdy złoży się ofertę korzystniejsza, kiedy zostanie wybrana
inna oferta lub gdy przetarg zostanie zamknięty bez wybrania oferty
 Wygrana przetarg/aukcja
 Aukcja – oferty są składane kolejno wygrywa ten kto złożył ostatnią
najkorzystniejszą ofertę (jeśli jednak umowa warunkuje ważność umowy od
innych przesłanek najpierw musza być one spełnione), osoba wygrywająca i
organizator aukcji nabywają roszczenie o zawarcie umowy
 Przetarg – organizator czeka na składanie mu ofert w formie pisemnej, po upływie
terminu organizator dokonuje wyboru najkorzystniejszej oferty lub zamyka
przetarg bez wyłonienia oferty, po wyborze oferty organizator ma obowiązek
bezzwłocznego poinformowania o tym uczestników aukcji
Wadium – jest to instytucja stanowiąca zabezpieczenie przed uczestnictwem w
licytacjach osób, które nie mają stanowczego zamiaru zawarcia umowy, albo nie sa w
stanie podołać cenie wylicytowanej. Wadium – zabezpieczenie pieniężne lub
rzeczowe wypłacane organizatorowi aukcji, w celu przystąpienia do
niej(zabezpieczenie za uczestnictwo), w razie nie wywiązania się z oferty wadium
przepada na rzecz organizatora lub są z niego zaspokajane roszczenia)
 Zmowa przetargowa – uczestnik przetargu/aukcji lub osoba działająca z nim w
porozumieniu wpłynęła na wynik aukcji – w takich przypadkach organizatorowi lub
uczestnikowi aukcji przysługuje prawo wystąpienia do sądu z żądaniem unieważnienia
aukcji/ przetargu.






7. Wykładnia oświadczeń woli
Wykładni podlegają dokonane czynności prawne, a dokładnie rzecz biorąc ich treść, celem
wykładni jest ustalenie rzeczywistej treści czynności prawnej. Dokonując wykładni należy
zwrócić uwagę na to czy:
1. ustawodawca sam nie wskazał jak należy daną treść interpretować
2. okoliczności złożone oświadczenie woli
3. zasady współżycia społecznego
4. ustalone zwyczaje
5. w umowach jeszcze zgodny zamiar stron i cel umowy(można w ten sposób ominąć
zgodność stron

8. Wady oświadczeń woli
Wada oświadczenia woli – nieprawidłowość w procesie woli towarzysząca jej powzięciu lub
uzewnętrznieniu
 Brak świadomości albo swobody – zgodnie z art. 82 k.c. nieważne jest oświadczenie
woli złożone przez osobę, która z jakichkolwiek powodów znajdowała się w stanie
wyłączającym świadome lub swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli(nieważność
czynności)
 Stan wyłączający świadomość – to min. break rozeznania niemożność rozumienia
własnych posunięć i posunięć innych osób; niezdawanie sobie sprawy za znaczenia i
skutków własnego postępowania.
 Stan wyłączający swobodę - musi wynikać ze stanu, w jakim znalazła się osoba a nie
z przyczyn zewnętrznych (np. manie prześladowcze, choroba psychiczna,,
niedorozwój umysłowy )
 Pozorność – złożenie oświadczenia woli drugiej stronie za jej zgodą bez zamiaru
wywołania skutków prawych(nieważność czynności) Przesłanki:
 Oświadczenie złożone dla pozoru
 Oświadczenie musi być złożone drugiej osobie
 Druga osoba musi mieć śiowadomość, że oświadczenie jest składane dla pozoru i
musi zaakceptować brak zamiaru wywołania skutków prawnych
Błąd – to mylne wyobrażenie o rzeczywistym stanie spraw lub brak takiego wyobrażenia.
(możliwość uchylenia się od skutków)Przesłanki:
 Błąd dotyczy czynności prawnej – kiedy mylne wyobrażenie podmiotu składającego
oświadczeniw woli dotyczy któregokolwiek elementów składających się na treść
czynności prawnej, a wynikających także z ustawy, zasad współżycia społecznego i
ustalonych zwyczajów
 Błąd istotny – gdy uzasadnia przypuszczenie, że gdyby zawierajacy umowę nie mylił
się w tym punkcie nie zawarł by umowy.
 Błąd wywołany przez tę osobę choćby bez jej winy, albo gdy wiedziała o błędzie lub
mogła go z łatwością zauważyć(tylko dwustronne odpłatne)
Podstęp – kwalifikowana wersja błędu (brak przesłanek błędu) (możliwość uchylenia się
od skutków)
Groźba – to wywołanie u innej osoby stanu obawy, pod wpływem którego osoba ta
składa oświadczenie woli o treści pożądanej przez grożącego(możliwość uchylenia się od
skutków); powinna spełniać dwa warunki;
Adresat mógł obawiać się, że jemu samemu lub innej osobie grozi poważne
niebezpieczeństwo fizyczne lub majątkowe.
 Groźba musi mieć na celu zmuszenie do wydania oświadczenia woli(żądanie)

9. Skutki wadliwości czynności prawnej
Nieważność bezwzględna – powoduje ona, że dokonana czynność nie wywołuje
zamierzonych przez strony skutków prawnych(tak jakby czynność nie została w ogóle
dokonana i nie może być konwalidowana)
Nieważność względna – sankcja polegająca na możliwości uchylenia ważności dokonanej
czynności prawnej pozostaje ważna dopóki podmiot upoważniony w ustawie nie skorzysta z
przyznanego mu uprawnienia wzruszalności, jeśli skorzysta z tego prawa i unieważni
czynność to uczyni to ze skutkiem wstecznym. (może ulec konwalidacji)
Bezskuteczność względna – czynność prawna nie wywołuje zamierzonych skutków wobec
osób oznaczonych, wobec pozostałych jest w pełni skuteczna (przysługuje osobie trzeciej,
której ta czynność narusza prawa)
Bezskuteczność zawieszona
Bezskuteczność zawieszona – stanowi sankcję czynności dokonywanych bez zgody osoby
trzeciej kiedy ustawa wymaga takie zgody. Zgoda taka może zostać wyrażona w sposób
wyraźny lub dorozumiany. W wyniku braku zgody czynność przybiera formę czynności
niezupełnej/kulejącej tzn. ,że nie wiadomo czy wywrze skutki.

Rozdział XIII Przedstawicielstwo
1. Pojęcie i rodzaje przedstawicielstwa
przedstawicielstwo – to konstrukcja prawna polegająca na tym, że jedna osoba dokonuje
czynności prawnej w imieniu drugiej osoby, z bezpośrednim skutkiem dla osoby
reprezentowanej jeśli dokonana czynność mieści się w ramach umocowania
1. postać czynna – gdy przedstawiciel składa oświadczenie woli
2. postać bierna – kiedy przedstawiciel odbiera oświadczenie woli
mnorze wynikać z dwóch źródeł:
 ustawy
 oświadczenia reprezentowanego

2. Skuteczność przedstawicielstwa
Zależy od kilku przesłanek:
1. przedstawiciel musi zostać umocowany
2. działanie przedstawiciela musi pozostać w granicach umocowania(jeśli przekroczy
staje się rzekomym pełnomocnikiem i w takim przypadku ważność takiej umowy
zależy od jej potwierdzenia[jeśli jednostronna nieważność bewzględna])
3. nie może jednocześnie działać w imieniu mocodawcy i we własnym, chyba, że
mocodawca w treści pełnomocnictwa zezwolił na taką sytuację
4. zdolność do działania jako przedstawiciel ustawowy – przedstawiciel ustawowy musi
mieć pełną zdolność do czynności prawnych, przy pełnomocnictwie wystarczy
ograniczona zdolność do czynności prawnych
5. przedstawiciel musi działać w imieniu reprezentowanego

Pełnomocnictwo

Prawo Rzeczowe
Rozdział I: ogólne wiadomości o prawie
rzeczowym
1. Pojecie prawa rzeczowego
1. w znaczeniu przedmiotowym – oznacza zespół przepisów prawa cywilnego,
które normują powstanie, treść, zmianę i ustanie prawa własności oraz innych
form korzystania z rzeczy
2. w znaczeniu podmiotowym – to takie prawo cywilne, które jednocześnie spełnia
dwie przesłanki
a. dotyczy rzeczy
b. jest prawem bezwzględnym

2. Rzeczy jako przedmioty praw rzeczowych
W myśl art. 45 KC rzeczy – są to tylko przedmioty materialne :
1. są materialnymi częściami przyrody
2. mają charakter samoistny, są na tyle wyodrębnione, że mogą w obrocie być
traktowane jako dobra samoistne
3. Przedmiotem praw rzeczowych może być tylko rzecz istniejąca i zindywidualizowana
4. Rzeczami mogą być tylko poszczególne przedmioty
nie są rzeczami:
1. prawa oraz różnego rodzaju energie
2. części składowe rzeczy
3. res omnium communes(woda , powietrze itp.)
4. zwierzęta
5. zwłoki i części ciała, chyba że są przygotowywane do badań.
6. rzecz przyszła
[pieniądze są rzeczami sui generis(ich wartość wynika z pewnych ustaleń )].
Rzeczy dzielimy na:
1. nieruchomości – art. 46. KC są to części powierzchni ziemskiej stanowiące odrębny
przedmiot własności, jak również budynki trwale z gruntem związane, lub części
takich budynków, jeśli nie stanowią na mocy przepisów szczególnych odrębnego od
gruntu przedmiotu własności.
a. Nieruchomości gruntowe – kiedy spełnione są przesłanki:
i. Część powierzchni ziemi stanowi wyodrębnioną całość tzn. jest
oznaczona co granicami
ii. Jest odrębnym przedmiotem własności
b. Nieruchomości budynkowe – np.
i. Budynki powstałe na gruncie skarbu państwa, lub gruncie należącym
do jednostek samorządu terytorialnego bądź ich związków, przez
wieczystego użytkownika
ii. Budynki wzniesione na gruncie używanym przez rolną spółdzielnie
produkcyjną należąca do jej członka lub do skarbu państwa

iii. Budynki jakie zatrzymali rolnicy, którzy na podstawie przepisów
obowiązujących do dnia 1983 przekazali państwu swoje
nieruchomości (w drodze decyzji administracyjnej mogli oni
odzysyskać własność części zabudowanej )
c. Nieruchomości lokalowe
i. Lokale wyodrębnione jako samodzielne przedmioty własności
2. ruchomości – to co nie jest nieruchomością

 Rzeczy oznaczone co do gatunku – czyli takie, które wykazują cechy indywidualne
 Rzeczy oznaczone co do tożsamości – czyli takie, które odpowiadają tylko pewnym
cechą rodzajowym
Jest to podział subiektywny.
Części składowe rzeczy - po połączeniu ich z rzeczą główna tracą swój samoistny charakter
co oznacza, że z chwilach połączenia przestają być rzeczami – art. 47 przesłanki rzeczy
składowej:
1. musi być połączone z rzeczą główna nie tylko w sensie gospodarczym ale fizycznym
2. połączenie musi być tak silne, że odłączenie połączonego przedmioru spowodowało
by zasadnicze zmiany bądź w całości, bądź w przedmiocie odłączanym
3. połączenie musi być trwałe a nie dokonane tylko dla przemijającego użytku
Części składowe gruntu:



art. 48 – z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w ustawie, sa to budynki i
inne urządzenia trwale związane z grubym, także drezwa i rośliny.



Art. 191 – mówi o ruchomościach, połączonych z rzeczą główna w taki
sposób, że stała się jej częścią składową.
Przynależności – art. 51 KC rzecz jest przynależnością innej rzeczy jeśli sa spełnione
warunki:
1. przynależnością może być tylko rzecz ruchoma
2. pomimo związków z rzeczą główną musi stanowić rzecz odmienną
3. musi pozostawać z rzeczą główną w stosunku gospodarczego podporządkowania
4. musi być potrzebna do korzystania z rzeczy głównej zgodnie z jej przeznaczeniem
5. musi pozostawać z rzeczą główna w faktycznym związku
6. przynależnością jest tylko rzecz stanowiąca własność właściciela rzeczy głównej
Pożytki - art. 53 i 54 KC



pożytki rzeczy – czyli dochody jakie przynosi rzecz
a. pożytki naturalne – płody rzeczy, odłączone od niej rzeczy składowe
b. pożytki cywilne – pożytki jakie przynosi rzecz na podstawie stosunku
prawnego



pożytki prawa – pożytki jakie przynosi prawo zgodnie ze swoim społecznogospodarczym przeznaczeniem. (np. odsetki od wkładów w PKO)

3. Bezwzględny charakter praw rzeczowych
Prawa rzeczowe należą do praw bezwzględnych, co znaczy, że prawa rzeczowe wywierają
skutek względem wszystkich podmiotów, podlegających danemu prawodawstwu, z czego z
kolei wynika powszechny obowiązek nie czynienia czegokolwiek, co godziłoby w ich treść.
W przypadku już zaistniałego naruszenia prawa rzeczowego ochrona przysługuje wobec
każdego, kto takie prawo narusza, roszczenie takie ma jednak odmiennie niż samo prawo
charakter względny.

Prawa względne o rozszerzonej skuteczności:
 niektóre prawa względne umieszczone w księdze wieczystej(skuteczność
bezwzględna)
 zobowiązania realne
najem lokalu oraz spółdzielczego prawa do lokalu mieszkaniowego – stosuje
się wobec nich odpowiednie przepisy dotyczące ochrony własności
dożywocie – odpowiednie przepisy dotyczące praw rzeczowych ograniczonych
wierzytelność morze być chroniona na podstawie przepisów o
odpowiedzialności za szkodę wyrządzona poza istniejącym stosunkiem
zobowiązaniowym
 roszczenia pauliańskie – możność uznania bezskuteczności względem niego
czynności dłużnika – wierzytelność staje się skuteczna wobec strony trzeciej

4. Bliższa charakterystyka oraz podział praw rzeczowych
KC dzieli prawa rzeczowe na trzy grupy:
1. własność
2. użytkowanie wieczyste
3. prawa rzeczowe ograniczone
W zakresie praw rzeczowych odmiennie niż jest to unormowane w prawach obligacyjnych,
strony mogą powoływać tylko takie prawa rzeczowe, jakie ustawa przewiduje, a możliwość
umownego ukształtowania ich treści w sposób odmienny od przyjętego w ustawie jest bardzo
ograniczona. Jest to tzw. zasada zamkniętej listy praw rzeczowych.

5. Ogólna charakterystyka prawa rzeczowego w znaczeniu
przedmiotowym
Prawo rzeczowe zostało w Polsce zunifikowane dopiero w 1946 z mocą obowiązująca od 47
a dokonały tego trzy akty normatywne:
1. prawo rzeczowe
2. prawo o księgach wieczystych
3. przepisy wprowadzające prawo rzeczowe i prawo o księgach wieczystych
W kolejny okresie dokonywano licznych zmian w tej dziedzinie czego finałem było
powstanie księgi II KC w 1964
W latach 90 dokonano nowelizacji księgi II, która zerwała z marksistowską koncepcją wielu
różnych rodzajów praw własności, w imię zasad równości.
Głównymi źródłami obecnego prawa rzeczowego są:






konstytucja
kodeks cywilny
ustawa o księgach wieczystych i hipotece
inne ustawy:






ustawa o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych
prawo geodezyjne i kartograficzne
ustawa o lasach
prawo geologiczne i górnicze




ustawa o ochronie gruntów leśnych i rolnych
(…)

Rozdział II: Pojęcie własności i jej
uwarunkowania społeczno-gospodarcze
1. Różne pojęcia własności
Ekonomiczna definicja własności – to każda forma władania przez człowieka częściami
przyrody mającymi wartość majątkową, każda forma władania, która pozwala na
zawłaszczenie tego co te części przyrody wytwarzają.
W znaczeniu prawnym własność – jest to jedna, podstawowa forma władania dobrami
przyrody.
Własność odgrywa szczególną rolę niemal w każdym aspekcie naszego, życia kształtując też
w zasadniczy sposób ustrój społeczny. Własność zajmuje wśród różnych form prawnych
szczególną pozycje w szczególności ze względu na:
1. to, że jest jedną z form pierwotnych, najprostszą i bezpośrednią , z której wywodzą się
inne formy korzystania z rzeczy.
2. to, że jest najpełniejszą formą władania nad rzeczą
różne formy używania słowa własność:




w znaczeniu prawa do rzeczy



w znaczeniu ogółu praw majątkowych

w znaczeniu praw do „przedmiotów” nie będących rzeczami(np. własność
przedsiębiorstwa, gospodarstwa rolnego)

2. Własność a system gospodarczo-społeczny
Własność nie jest instytucją niezmienną. W rzeczywistości zakres i treść własności oraz jej
cechy stanowią kategorie historyczne, które ulegają przemianą w miarę, jak zmieniają się
stosunki społeczne i ekonomiczne i odwrotnie.
Przykładem z niedalekiej przeszłości mogą być zmiany jakie nastąpiły w Polsce po upadku
socjalizmu; czyt. Przekształcenie gospodarki nakazowej w gospodarkę rynkową.
Opisane wyżej zmiany systemu gospodarczo-ustrojowego znalazły bezpośredni oddźwięk w
sferze prawa, system odgórnego zarządzania powodował, że pierwszoplanowe miejsce w
regulacji prawnej zajmowało prawo administracyjne, i charakterystyczne dla takiego
rozwiązania decyzje administracyjne. Obecnie decydująca rola w kształtowaniu obrotu
przypada samym gospodarującym podmiotom, a głównym narzędziem, z jakiego korzystają,
jest charakterystyczna dla prawa cywilnego czynność prawna.
Według obecnej konstrukcji własności właścicielowi wolno z rzeczą robić wszystko co nie
jest zabronione.

3. Własność prywatna
Własność prywatna jest to własność należąca do jednostki ludzkiej oraz różnego rodzaju
spółki(kapitałowe i osobowe) i podobne nim „organizmy”.(także własność spółdzielcza, gdyż
po rozwiązaniu spółdzielni jej majątek przechodzi na jej członków )
Własność społeczna własność należąca do różnych organizmów społecznych
wykorzystujących swoją własność dla realizacji celów wspólnych, dla danej zbiorowości co

nadaje tej kategorii samoistny charakter mim braku szczególnych uregulowań (organizacji
społecznych, stowarzyszeń, związków zawodowych i wyznaniowych)

4. Własność państwowa
Własność państwowa w świetle obecnych uregulowań nie ma pozycji uprzywilejowanej w
dziedzinie produkcji własności państwowej. Przeciwnie państwo nie jest w tym systemie
powołane do prowadzenia działalności zarobkowej, jest to bowiem domena własności
prywatnej.
Panstwo natomiast jest właścicielem środków produkcji i przedmiotów potrzebnych do
wykonywania jego ustrojowych funkcji takich jak: obrona kraju, bezpieczeństwo obywateli,
administracja szkolnictwo itp.
Do własności państwowej mają oczywiście zastosowanie odpowiednie przepisy własności
KC. Pod pewnymi względami własność państwowa jest mimo wszystko odmiennie
uregulowana, jest to spowodowane przede wszystkim:
1. własność państwowa powinna być wykorzystywana zgodnie z interesem
ogólnospołecznym i zasadami prawidłowej gospodarki (nie ma mow na raką samą
dowolność jaką ma właściciel prywatny)
2. W państwie łączą się dwa atrybuty właściciela i prawodawcy(powinna być wyraźnie
określony zakres ingerencji imperium)
Zarząd mieniem publicznym nie jest jednolity jest on bowiem wykonywany przez:





Państwowe osoby prawne
Państwowe jednostki organizacyjne

Agendy państwowe o charakterze jakby powierniczym
Powyższe „organizacje” charakteryzują się dużą niezależności od podmiotu będącego ich
właścicielem czyli Skarbu Państwa, a ich zależności wobec niego regulują ich statuty itp..
Należy stwierdzić, że wobec wszystkich tych form działalności państwa Skarb Państwa
posiada pozycje nadrzędną, i przysługuje mu swoiste prawo do ich mienia, z czego wynikają
różnorakie prawa: nadzoru, dywidendy wyrażania sprzeciwu a nawet do zlikwidowania i
przejęcia mienia.
Do najważniejszych składników mienia państwowej osoby prawnej należą nieruchomości,
które są im przekazane przez skarb panstwa lub były nabyte w drodze zakupu od osób
prywatnych.
Mienie nie należące o innych państwowych osób prawnych należy do skarbu państwa, który
jest w stosunkach cywilnoprawnych podmiotem praw i obowiązków.
Z powyższych rozważań wynika, że kategoria własności państwowej dzieli się na dwie
zasadnicze kategorie:




Własność skarbu państwa
Własność innych niż skarb państwa państwowych osób prawnych

5. Własność samorządowa
Między poszczególnymi jednostkami samorządu terytorialnego w Polsce nie ma żadnych
hierarchicznych zależności, każda ma własne zadania i własny majątek, z którego
samodzielnie korzysta, jest niezależną od innych osobą prawną.
Oprócz nich lecz zależne od nich mogą powstawać inne osoby prawne tworzone przez te
jednostki samorządu, w celu wykonywania ich zadań, mają własny majątek i mogą nim
samodzielnie dysponować odpowiadają jednak przed organem macierzystym.
1. własność samorządowa nie jest wyodrębniona ani w sensie ekonomicznym ani
prawnym

2. nie jest związana z jednym centralnym podmiotem(co występuje w własności
państwowej)
Wspólne zakwalifikowanie tych jednostek do ogólnego katalogu własności samorządowej,
jest dokonywane tylko ze względu na wspólne cechy i zadania tych organów.
Źródła własności samorządowej:



przekazane jednostką samorządu terytorialnego od państwa mienie, w
związku z powoływaniem kolejnych szczebli samorządu



mienie nabyte w drodze zwykłego obrotu




pochodzące ze źródeł publicznych (podatki, subwencje, opłaty, dotacje)



uzyskane z działalności prywatnej

nabyte za pomocą środków instrumentów publicznoprawnych(np.
wywłaszczenie nieruchomości)

Rozdział III Treść, zakres i wykonywanie
własności
1. Treść prawna własności
Według tradycyjnego poglądu prawo własności wynika ze stosunku własności, jaki istnieje
między właścicielem a innymi podmiotami. Inny pogląd odrzuca istnienie stosunku
własności, przyjmując, że prawo własności znajduje swe źródło w odpowiednich normach
prawa przedmiotowego.
Niezależnie jednak od poglądu wyróżniamy stronę pozytywną(przysługującą właścicielowi) i
negatywną(zobowiązująca wszystkie inne podmioty do nienaruszania własności).
Pozytywna W polskim KC nie ma tradycyjnej triady uprawnień właściciela(posiadania,
pobierania pożytków, używania). KC wymienia uprawnienia, ale traktuje je jako uprawnienia
podstawowe(niezamknięty zbiór) i jako podstawowe uprawnienia wymienia się:



korzystanie z rzeczy:







posiadanie rzeczy
używanie rzeczy
pobieranie pożytków
dyspozycja faktyczna(prawo do przetworzenia, zużycia, lub zniszczenia)

rozporządzanie rzeczą




uprawnienie do wyzbycia się rzeczy

uprawnienie do obciążenia rzeczy
Negatywna właściciel może korzystać z rzeczy i rozporządzać nią z wyłączeniem innych
osób(inne podmioty mają obowiązek nie ingerowania w sferę uprawnień właściciela)[od tej
zasady KC i inne przepisy przewidują wyjątki].
Granice prawa własności są nakreślone w całym systemie , co powoduje, że nominalnie
nieograniczone prawo do władania rzeczą jest dość ograniczone na gruncie przepisów
szczególnych; ograniczenia te mają z reguły charakter negatywny zabraniają właścicielowi

korzystania ze swego prawa w określonych przypadkach Ograniczenia prawa własności
wynikają z:
 Przepisów ustaw – art. 140 – granice własności wyznaczają nie poszczególne przepisy,
lecz całokształt obowiązującego ustawodawstwa. (np. 142[wyższa konieczność], 144-154
[służebności], 231 [utrata własności na rzecz posiadacza])
 zasad współżycia społecznego
 społeczno-gospodarczego przeznaczenia rzeczy – tak samo jak zasady współżycia
społecznego stanowi kategorię, która zarówno określa sposób wykonywania konkretnego
prawa własności jak i kształtuje jego treść

2. Podmiot i przedmiot oraz przestrzenne i czasowe granice
własności
Każdy podmiot może być właścicielem. (od tej zasady są jednak wyjątki: w zasadzie
właścicielem nieruchomości nie może być cudzoziemiec).
Przedmiot – przedmiotem własności może być tylko rzecz, a więc przedmiot materialny. Z
takim określeniem przedmiotu nie zawsze zgodna jest terminologia. Terminem własności
określa się tez również niektóre prawa do innych dóbr aniżeli rzeczy lub ogół uprawnień do
zorganizowanych zespołów produkcyjnych.
Przestrzenne granice własności – problem ten dotyczy tylko nieruchomości. W zasadzie
przestrzenne granice nieruchomości są ograniczone przez jej społeczno-gospodarcze
przeznaczenie, ta zasada nie uchybia prawom wód i prawom górniczym i lotniczym.
Czasowe granice prawa własności w świetle obowiązującego ustawodawstwa własność jest
prawem bezterminowym, może natomiast dojść do własności terminowej z woli stronna
podstawie czynności prawnej{definitywnie wykluczona własność gruntowa}(własność
budynków należących do użytkownika wieczystego przechodzi na właściciela gruntu wraz z
wygaśnięciem użytkowania wieczystego).

3. Stosunki sąsiedzkie
Z faktu sąsiedztwa nieruchomości wynika ich wzajemna zależność, w szczególności
prawidłowe korzystanie z nieruchomości wymaga nieraz ingerencji w sferę praw sąsiada, z
reguły takie zależności powstają między sąsiadującymi nieruchomościami, czasami dotyczy
to tez gruntów nie sąsiadujących miedzy sobą bezpośrednio.
Przepisy dotyczące stosunków sąsiedzkich zawarte są w KC w art. 144 -154 i wyróżnia się;
1. przepisy ograniczające oddziaływanie na nieruchomości sąsiedzkie 144 i 147
2. przepisy dotyczące korzystania przez sąsiadów z przygranicznych pasów ziemi 148150
3. przepisy przewidujące możność ustanowienia służebności 145, 146 i 151
4. przepisy normujące problemy związane z granicą
Immisja – oddziaływanie na grunt sąsiada(z własnego gruntu)
 bezpośrednie – kierowanie pewnych substancji na grunt sąsiada za pomocą specjalnych
urządzeń [zakazane !!!!]
pośrednie – ingerują na grunt sąsiada tylko w sposób pośredni tzn. np. hałas, dym
 materialne – czyli te, które związane są z przenikaniem na grunt sąsiada cząstek
materii, lub pewnych sił(hałas, pył)
 niematerialne – czyli te, które oddziaływają na sferę psychiki sąsiada(np.
składowanie niebezpiecznych odpadów, lub materiałów wybuchowych)

Wszelkie oddziaływanie na grunt sąsiada, które mu w jakikolwiek sposób zaszkodziło
powoduje możność powzięcia roszczenia negatoryjnego o przywrócenie stanu zgodnego z
prawem i o zaniechanie naruszeń, a odszkodowania można żądać tylko na zasadach ogólnych
Sposób korzystania z nieruchomości
1. art. 149 owoce, rosnące na drzewie przypadają, przypadają właścicielowi dopóki nie
spadną na ziemię, i właściciel może wejść na grunt sąsiada w celu ich zebrania bądź
usunięcia gałęzi, sąsiad może jednak żądać naprawienia szkody wynikłej z takiego
działania {nie stosuje się gdy grunt sąsiedni to grunt publiczny}
2. art. 150 sąsiad może usunąć i zachować dla siebie korzenie i gałęzie przechodzące z
gruntu sąsiada lecz powinien dać ich właścicielowi czas na ich usunięcie
3. art. 145,146 służebności przejazdu, przechodu, możność żądania takiej służebności od
gruntu sąsiada jeśli nie ma należytego dostępu do drogi
4. art. 151 budynek na ziemi sąsiada, nie można zburzyć jeśli niezwłocznie nie zgłosiło
się tego i jeśli stawiający budynek nie robił tego z winy umyślnej. Może natomiast
żądać stosownej zapłaty za służebność gruntową, lub za wykup ziemi.
Stosunki graniczne
1. art. 152 nakłada na właścicieli nieruchomości sąsiednich dwa obowiązki:
a. współdziałania przy ograniczaniu gruntów
b. współdziałanie przy utrzymywaniu stałych znaków granicznych
2. jeżeli granica między gruntami sąsiadami staje się sporna, zachodzi potrzeba ich
rozgraniczenia. Rozgraniczenie polega na określeniu jak na guncie przebiega linia
graniczna i jak maja być rozmieszczone punkty graniczne umożliwiające wytyczenie
tej linii; do rozstrzygnięcia może dojść :
a. w drodze umowy
b. na mocy orzeczenia sądowego. Sąd kieruje się
i. stanem prawnym
ii. lub jeżeli stan prawny nie istnieje według ostatniego spokojnego
posiadania
iii. lub z uwzględnieniem wszelkich okoliczności (a więc celowością )
c. na podstawie decyzji organu administracji

Rozdział IV: Nabycie i utrata własności
1. Nabycie i utrata własności – charakterystyka ogólna
Różne sposoby nabycia własności nie są tylko określone w prawie cywilnym ale także
administracyjnym, publicznym i karnym.
Na czoło sposobów nabycia własności w prawie rzeczowym wysuwa się:
1. przeniesienie własności na podstawie umowy
2. zasiedzenie
3. przemilczenie
4. zrzeczenie
5. nabycie w drodze egzekucji sadowej
Wśród sposobów właściwych prawu konstytucyjnemu i administracyjnemu wymienić należy;
1. nacjonalizację
2. wywłaszczenie
Prawo karne:
1. przepadek narzędzi, które służyły lub miały posłużyć do popełnienia przestępstwa
2. przepadek rzeczy skradzionych
Nabycie dzieli się na:





nabycie pierwotne – nabywca nie otrzymuje prawa poprzednika, jego prawo
jest zupełnie nowe(wyjątek, kiedy gmina nabywa własność nieruchomości,
której właściciel się zrzekł, gmina ponosi odpowiedzialność z nieruchomości
za jej obciążenia)
nabycie pochodne – prawo zostaje takie samo zmienia się jedynie podmiot
(nabywca nie może nabyć więcej praw niż posiada zbywca)

2. Przeniesienie własności
Wśród przepisów regulujących przeniesienie własności możemy wyróżnić:





przepisy wspólne dla nieruchomości i ruchomości(155 i 156)
przepisy dotyczące tylko nieruchomości(157 - 168)
przepisy dotyczące tylko ruchomości (155, 169 - 170)

A. Czy umowa zobowiązująca sama przenosi własność
Z teoretycznego punktu widzenia na przeniesienie własności w drodze umowy składają się
dwie odrębne umowy: zobowiązująca i rozporządzająca. Polski kodeks cywilny przyjął
jednak w swoim art. 155 tzw. Zasadę podwójnego skutku tzn., że umowa zobowiązująca
przenosi własność chyba, że:

 przepis szczególny stanowi inaczej np. kiedy umowa

przeniesienie własności
nieruchomości została zawarta z zastrzeżeniem warunku lub terminu

 strony tak postanowiły.
Umowy rzeczowe też nie mają podwójnego skutku, gdy do jej wykonania dochodzi w
wykonaniu zobowiązania innego(niż umowa zobowiązująca) zdarzenia.

B. Czy do przeniesienia własności wystarcza samo zawarcie umowy
Umowa o przeniesienie własności ma charakter realny gdy:

 przedmiotem umowy są rzeczy oznaczone tylko co do gatunku
 gdy chodzi o rzeczy przyszłe
 gdy zbycia dokonuje nieuprawniona osoba a nabywca jest w dobrej wierze
Przeniesienie własności nieruchomości ma charakter konsensualny[wpis do księgi wieczystej
ma charakter deklaratywny chyba że dotyczy przeniesienia własności budynków stojących na
gruncie oddanym w użytkowanie wieczyste, do przeniesienia własności lokali ].

C. Czy umowa przenosząca własność jest czynnością prawną
przyczynową czy oderwaną
Kodeks cywilny przewiduje w art. 156 w odniesieniu do umowy o przeniesienie własności
zasadę przyczynowości.
Zasada przyczynowości jest uważana w polskim prawie jako zasada generalna odnosząca się
nie tylko do umów o przeniesienie własności.(zasada przyczynowości w znaczeniu
materialnym)
Art. 158 zobowiązanie, które stało się przyczyna przeniesienia własności powinno być
zawarte w akcie zawierającym umowę wymienione(zasada przyczynowości w znaczeniu
formalnym)

D. Czy można przenieść własność z zastrzeżeniem warunku lub terminu



nieruchomości – art. 157 własność nieruchomości nie może być przeniesiona
z zastrzeżeniem warunku lub terminu()można natomiast zawżeć umowę
zobowiązaniową z zastrzeżeniem warunku lub terminu, o przeniesienie
nieruchomości



ruchomości – można przenosić własność z zastrzeżeniem warunku lub
terminu

E. Czy do ważności umowy konieczne jest zachowanie odpowiedniej
formy



nieruchomości – do umów dotyczących przeniesienia własności
nieruchomości, jak tez umów zobowiązujących do dokonania takich
czynności niezbędne jest w polskim prawie zachowanie formy aktu
notarialnego.(niezachowanie formy powoduje nieważność){może także
przejść w formie sądowej}{nie dotyczy gruntów rolnych mających się stać
współwłasnością na zasadzie spółdzielni rolniczej}

F. Czy własność można skutecznie nabyć tylko od właściciela
Co do zasady to własność można nabyć skutecznie tylko od właściciela lecz istnieją dwa
wyjątki:
1. nieruchomości – w związku z zasadą rękojmi wiary publicznych ksiąg wieczystych.
Nabywca nieruchomości mającej księgę wieczystą nabywa na podstawie umowy
własność nieruchomości od osoby, która niezgodnie z rzeczywistym stanem prawnym
jest wpisana do tej księgi jako właściciel, jeżeli umowa ma charakter odpłatny, a
nabywca jest dobrej wierze
2. ruchomości – można skutecznie nabyć własność od osoby nieuprawnionej do
władania rzeczą jeśli:
a. nabywca jest w dobrej wierze
b. zbywca włada rzeczą i wyda ją nabywcy
c. co do rzeczy zgubionych, skradzionych, lub utraconych w inny sposób
nabywca nabywa rzecz dopiero po trzech latach

G. Czy dopuszczalność przeniesienia własności podlega ustawowym
ograniczeniom.
Ustawodawca ogranicza możliwość obrotu niektórymi artykułami ruchomymi jak np.
wartości dewizowe, dzieła sztuki
Dużo większe znaczenia ma dopuszczalność przenoszenia własności nieruchomości, co
szerzej będzie opisane w kolejnej części

3. Ograniczenia obrotu nieruchomościami
1. w razie sprzedaży nieruchomości rolnej z wyjątkiem sprzedaży osobie bliskiej,
dzierżawcy nieruchomości przysługuje prawo pierwokupu, jeśli umowa dzierżawcy
była zawarta na piśmie z datą pewną, oraz była wykonywana, licząc od tej daty rdze
trzy lata, jego areał dzierżawiony i własny nie może przekraczać 300 ha, musi być
rolnikiem zawodowym i mieszkać w danej gminie, jeśli dzierżawca nie wykona prawa
prawo pierwokupu przysługuje agencji rynku nieruchomości rolnych.
2. w razie sprzedaży udziału lub części udziału we współwłasności nieruchomości –
pozostali współwłaściciele uprawnieni do pierwokupu

3. w przypadku sprzedaży nieruchomości rolnej przeznaczonej w planie miejscowym na
cele publiczne lub wpisanej do rejestru zabytków – tylko jeśli jest to prawo ujawnione
w księdze wieczystej gminy(pierwokup przez gminę )
4. w razie sprzedaży nieruchomości nabytych od Agencji Nieruchomości Rolnych, przed
upływem 5 lat od tego nabycia – prawo pierwokupu przysługuje agencji .
Zbywca ma obowiązek powiadomić uprawnionego do pierwokupu o sprzedaży
nieruchomości jeśli, uprawniony nie ustosunkuje się do informacji w ciągu miesiąca, lub
kiedy nie będzie zainteresowany umowa może zostać zawarta.(niezachowanie formy
powoduje nieważność umowy), bieg miesiąca dla agencji biegnie od momentu
powiadomienia agencji o odmowie uprawnionego lub od upływu miesiąca.
W przypadku nieruchomości innych niż rolne mogą być one sprzedawane tylko w całości, a
ich podział może być dokonany tylko o tyle, o ile jest on zgodny z planem zagospodarowania
przestrzennego oraz przepisami szczegółowymi. Wyjątkami od tej zasady są:



zniesienie współwłasności nieruchomości zabudowanej legalnie co
najmniej dwoma budynkami, gdy podział polega na wydzieleniu
poszczególnym właścicielom budynków wraz z działkami




wydzielenie działki gruntu na, której samoistny posiadacz wzniósł budynek



realizacji przepisów dotyczących przekształceń własnościowych albo
likwidacji przedsiębiorstw państwowych lub samorządowych

wydzielenia części nieruchomości, której własność lub użytkowanie
wieczyste zostały nabyte z , mocy prawa



wyznaczanie tzw. nieruchomości wspólnych w związku z ustanowieniem
odrębnej własności lokali podział następuje na podstawie decyzji
administracyjnej, która stanowi przesłankę prawnego podziału
nieruchomości w drodze umowy
prawo pierwokupu gminy w stosunku do nieruchomości niewolnych istnieje tylko wtedy
kiedy:
1. została nabyta przez sprzedawcę od skarbu państwa , lub jednostki
samorządu terytorialnego i nie jest zabudowana
2. lub przeznaczona jest w planie miejscowym na cele publiczne lub jest
wpisana do rejestru zabytków, a prawo pierwokupu zostało wpisane
do księgi wieczystej
o zawarciu umowy notariusz informuje gminę, która może wykonać prawo pierwokupu w
ciągu 2 miesięcy od zawiadomienia, oświadczenie o wykonaniu prawa pierwokupu wymaga
aktu notarialnego
Do nabycia nieruchomości przez cudzoziemca konieczne jest uzyskanie zezwolenia ministra
właściwego do spraw wewnętrznych, obrony i rolnictwa(tylko jeśli nieruchomość rolna).

4. Zasiedzenie i przemilczenie
Zasiedzenie
Przedmiotem nabycia przez zasiedzenie mogą być tylko prawa rzeczowe. (tylko te prawa, z
którymi wiąże się władztwo nad rzeczą[można nabyć przez zasiedzenie udział we
współwłasności]).
Zasiedzieć można każdą nieruchomość, ale tylko w całości, nie można zasiedzieć np. części
lokalu.
Przesłanki zasiedzenia nieruchomości
1. posiadanie nieruchomości nieprzerwanie od dwudziestu lat i dobra wiara(jeśli jej
nie ma trzydzieści lat)

a. domniemanie prawne ciągłości posiadania w połączeniu z zasadą
b. niemożność posiadania wywołana przeszkoda przemijającą nie
przerywa posiadania
c. posiadanie przywrócone poczytuje się za nieprzerwane
2. posiadanie musi być też samoistne – czyli takie jakie odpowiada prawu własności.
Przesłanki zasiedzenia ruchomości:
1. posiadanie
2. trzy lata
3. dobra wiara
do biegu zasiedzenia stosuje się odpowiednio przepisy o biegu przedawnienia.
Jeśli właścicielem jest osoba małoletnia zasiedzenie nie może się skończyć wcześniej niż na
dwa lata po osiągnięciu przez nią pełnoletniości..
W przypadku przeniesienia posiadania kolejny posiadacz może sobie doliczyć czas
poprzednika
Skutkiem zasiedzenia jest nabycie własności przez posiadacza, jest to nabycie pierwotne,
zasiedzenie nie powoduje wygaśnięcia obciążeń
Przemilczenie
Nabycie własności przez przemilczenie następuje tylko w przypadkach przewidzianych w
ustawie osoba wskazana w ustawie nabywa własność na skutek niewykonywania przez
właściciela swego prawa przez czas w ustawie określony {rzeczy znalezione}

5. Inne przewidziane w kodeksie cywilnym wypadki nabycia i utraty
własności








zrzeczenie się własności –
 do zrzeczenia się własności nieruchomości wymagane jest jednostronne oświadczenie
woli właściciela wyrażające taka wolę , złożone w formie aktu notarialnego, taka
nieruchomość staje się własnością gminy, chyba że przepis szczególny wskazuje
innego beneficjenta. Gmina ponosi odpowiedzialność za obciążenia gruntu.
 Zrzeczenie się własności ruchomości następuje przez porzucenie rzeczy z zamiarem
wyzbycia się jej i taka rzecz staje się rzeczą niczyją
Zawłaszczenie – jest to nabycie własności przez wzięcie w posiadanie rzeczy niczyjej.
Znalezienie – przepisy te odnoszą się do rzeczy zagubionych, porzuconych bez zamiaru
wyzbycia się ich oraz zwierząt, które zabłąkały się lub uciekły. Znalazca rzeczy ma
obowiązek powiadomić o tym osobę uprawnioną do odbioru rzeczy, a jeżeli nie wie, kto
jest uprawniony albo nie zna miejsca zamieszkania tej osoby, obowiązany jest
zawiadomić tzw. organ przechowując. Znalazcy przysługuje tzw. znaleźne w wysokości
1/10 wartości rzeczy znalezionej, jeśli w ciągu roku od powiadomienia właściciela lub
umieszczenia ogłoszenia nikt się nie zgłosi znalazca nabywa własność. Nie ma
zastosowania w razie znalezienia:
 Rzeczy w budynku lub innym pomieszczeniu otwartym dla publiczności, znalazca jest
zobowiązany oddać rzecz zarządcy budynku, a los prawny rzeczy regulują przepisy
szczególne
 W razie znalezienia skarbu, rzecz taka staje się własnością skarbu państwa, a znalazcy
przysługuje odpowiednie znaleźne.
nabycie pożytków naturalnych – właściciel rzeczy głównej staje się ich właścicielem
wraz z ich odłączeniem od rzeczy głównej
połączenie rzeczy(akcesja)





ruchomość i nieruchomość - właścicielem staje się właściciel nieruchomości (stosuje
się w takich sytuacjach przepisy o właścicielu i posiadaczu art. 224 – 231 KC,
bezpodstawnym wzbogaceniu 405 KC lub przepisy o naprawieniu szkody 415 KC)
ruchomości i ruchomości
 połączenie - jeśli przywrócenie stanu poprzedniego byłoby niemożliwe lub
związane z nadmiernymi kosztami dotychczasowi właściciele stają się
współwłaścicielami, a ich udziały ustala się według stosunku wartości rzeczy
połączonych chyba że jedna rzecz miała definitywnie większą wartość, wtedy
pozostałe rzeczy stają się jej częściami składowymi
 pomieszanie- jeśli przywrócenie stanu poprzedniego byłoby niemożliwe lub
związane z nadmiernymi kosztami dotychczasowi właściciele stają się
współwłaścicielami, a ich udziały ustala się według stosunku wartości rzeczy
połączonych chyba że jedna rzecz miała definitywnie większą wartość, wtedy
pozostałe rzeczy stają się jej częściami składowymi
przetworzenie - właścicielem staje się przetwórca chyba, że:
 jeśli przetworzenie zostało dokonane w złej wierze
 wartość materiałów jest większa niż wartość materiałów

6. Szczególne sposoby nabywania własności nieruchomości przez
państwo i przez jednostki samorządu terytorialnego
nacjonalizacja – polega na nabyciu przez państwo na mocy wydanego przez siebie aktu
nacjonalizującego, określonego katalogu dóbr, przy czym takim aktem może być tylko
ustawa. (pierwotny sposób nabycia)
komunalizacja – to samo co wyżej, tylko, że określone dobra przechodzą na własność gminy
wywłaszczenie – akt władczy indywidualny, na mocy którego pozbawia się właściciela
własności określonej nieruchomości, albo ograniczenie własności albo innego prawa
rzeczowego. Wywłaszczenie następuje ze słusznym odszkodowaniem, które powinno
odpowiadać wartości wywłaszczonej nieruchomości.

Rozdział V: Współwłasność
1. Pojecie, rodzaje i ogólna charakterystyka współwłasności
Podzielność prawa własności – możność bycia właścicielem jednej „rzeczy” przez kilka
osób.
Współwłasność można podzielić według różnych kryteriów i tak do różnych form
współwłasności należą:

własność podzielona według czasu jej trwania – własność należy do jednej
osoby, jednak z chwilą upłynięcia oznaczonego czasu, automatycznie
przechodzi na drugą osobę.

 własność podzielona według treści, czyli tzw. własność podzielona (własność
zwierzchnia i użytkowa

 własność należąca niepodzielnie do kilku osób, czyli współwłasność, definicję
zawiera art. 195 KC z której wynikają trzy podstawowe cechy:



jedność przedmiotu – przedmiotem współwłasności
może być tylko jedna rzecz ruchoma, bądź nieruchoma a nie

zespół różnych rzeczy(nie można masy majątkowej więcej
niż jedna rzecz)



wielość podmiotów – wspólne prawo majątkowe do tej
samej rzeczy przysługuje więcej niż jednej osobie, osoby te
są nadal oddzielnymi podmiotami prawa.



Niepodzielność wspólnego prawa – pomimo istnienia
takiej współwłasności rzecz nie jest dzielona i żadnemu
współwłaścicielowi nie przysługuje wyłączne prawo
określonej części rzeczy, każdy ma jednakowe prawo do
całej rzeczy.
Art. 196 przewiduje dwa rodzaje współwłasności:
 Współwłasność w częściach ułamkowych – jest samoistnym
stosunkiem prawnym prawa rzeczowego, niezwiązanym ze stosunkiem
prawnym innego rodzaju. Jest traktowana przez ustawodawcę jako
instytucja przejściowa, ustawodawca kreuje przepisy w ten sposób aby
zapewniały ochronę indywidualnych interesów właścicieli odmiany
współwłasności łącznej:

Współwłasność przymusowa – np. współwłasność dorgi czy
lokalu

Współwłasność siedlisk – powstała w wyniku znoszenia
obszarniczej własności; od zwykłej współwłasności różni się:
podzielnym korzystaniem z siedlisk, nie można jej
znieść(zazwyczaj)

Współwłasność spadkowa – można ją znieść tylko w ramach
znoszenia całej współwłasności, prawo rozporządzania udziałem
jest ograniczone

Współwłasność wspólnot gruntowych – do zarządzania takimi
wspólnotami są powoływane specjalne organy przymusowe,
ograniczone jest prawo zbywania udziałów i nie można znieść
współwłasności.
 Współwłasność łączną – opiera się zawsze na jakimś stosunku
osobistym i spełnia względem tego stosunku rolę służebną, i istnieje
tylko po to by prawidłowo korzystać z prawa podstawowego. Np. jest
traktowana przez ustawodawcę jako współwłasność trwała. Jest ujęta w
taki sposób aby mogła spełniać swoje społeczno-gospodarcze
przeznaczeni i jako taka jest ona chroniona.
Współwłasność wynikająca ze wspólności majątkowej między
małżonkami(zarówno ustawowej jak i umownej)
Współwłasność wspólników spółki cywilnej
Podstawowe różnice miedzy współwłasnością łączną a w częściach ułamkowych:



We współwłasności w częściach ułamkowych każdy ze współwłaścicieli ma
swój określony udział w całości, łączna jest natomiast współwłasnością bez
udziałową



Właściciel współwłasności w częściach ułamkowych może swoim prawem
rozporządzać natomiast właściciel w łącznej nie



Zwykły współwłaściciel może w każdej chwili żądać zniesienia
współwłasności, łączna – nie,

Istota udziału – według przeważających w naszej doktrynie poglądów udział jako wycinek
prawa własności jest ze swej istoty prawem własności.(do współwłasności stosuje się
przepisy o własności)
Drugi pogląd mówi, o tym że współwłaściciel jest właścicielem poszczególnych uprawnień,
jest więc podmiotem własnego prawa składającego się z wiązki różnych uprawnień o
charakterze bezwzględnym.
Współwłasność w częsciahc ułamkowych powstaje najczęściej w:







Ze spadkobrania, gdy spadek przechodzi na kilku spadkobierców
Z czynności prawnych
Na skutek zasiedzenia
Połączenia lub pomieszania rzeczy ruchomych

Z orzeczenia sądowego
Przepisy współwłasności mają tez zastosowanie w stosunku do;
1.
do wspólności masy majatkowej
2.
do wspólności innych praw rzeczowych
3.
do wspólności niektórych praw obligacyjnych
4.
do wspólności praw na niektórych dobrach niematerialnych
5.
do współposiadania

2. Udziały współwłaścicieli
Udział wyraża zakres uprawnień właściciela względem rzeczy wspólnej i jest określony
odpowiednio ułamkiem.
Prawo własności całej rzeczy przysługuje wszystkim współwłaścicielom niepodzielnie, udział
natomiast należy wyłącznie do współwłaściciela. Wielkość udziału wynika zazwyczaj z
tytułu, który stał się podstawą współwłasności(w razie niemożności ustalenia stopnia, ustawa
wprowadza domniemanie równości współudziału). Każdy współwłaściciel może
rozporządzać swoim udziałem bez zgody współwłaścicieli. Istnieją od tej zasady jednak
pewne wyjątki:

 w razie sprzedaży przez właściciela udziału nieruchomości rolnej pozostałym
współwłaścicielom przysługuje prawo pierwokupu, jeżeli p[rowadzą
gospodarstwo na wspólnym gruncie

rozporządzenie udziałem w przedmiocie spadkujest dopuszczalne tylko za
zgodą współwłaścicieli

 rozporządzanie własnością w współwłasności przymusowej i gruntowej
podlega istotnym ograniczeniom

 właściciel nie może obciążać rzeczy w sposób, który ingerowałby we
własność współwłaścicieli

3. Zarząd rzeczą wspólną
Przez zarząd rzeczą wspólna należy rozumieć podejmowanie wszelkich decyzji i
dokonywanie wszelkiego rodzaju czynności dotyczących, przedmiotu wspólnego prawa,
koniecznych zarówno w toku normalnej eksploatacji tego przedmiotu jak i w sytuacjach
nietypowych.

1. zarząd umowny - Ustawa pozwala na samodzielne ustalenie powyższych stosunków w
drodze umowy między współwłaścicielami na podstawie umowy. (przekracz zarząd
zwykły potrzebna jest jednomyślność)
2. Zarząd sądowy - możliwość ustalenia zarządcy przez sąd.(art. 203 i przepisy o zarządzie
nieruchomością w toku postępowania egzekucyjnego. Zarządca wykonuje tylko rzeczy
należące do zwykłego zarządu. Przesłanką wydania przez sąd decyzji może być:
a. Niemożność uzyskania zgody współwłaścicieli w istotnych sprawach
zwykłego zarządu
b. Większość współwłaścicieli narusza zasady prawidłowego zarządu
c. Większość krzywdzi mniejszość
3. zarząd ustawowy – dokonywanie zarządu przez wszystkich współwłaścicieli na zasadach
określonych w ustawie(ustawa dzieli czynności na należące do zwykłego
zarządu[załatwianie bieżących spraw związanych ze zwykłą eksploatacją rzeczy i

Podobne prace

Do góry