Ocena brak

Prawne i politologiczne rozumienie suwerenności w procesie integracji

Autor /Kazik Dodano /22.07.2011

SUWERENNOŚĆ:

  • Najbardziej kontrowersyjna kategoria zarówno w prawie międzynarodowym publicznym jak i w nauce o stosunkach międzynarodowych,

  • Różnej jej interpretacje stanowiły przyczynę wielu konfliktów międzynarodowych,

  • Na ogół określana jest takimi terminami: fikcja prawna, wytwór prawnej wyobraźni,

  • Instynktownie jest rozumiana jako decyzyjna arbitralność, czyli niczym nie skrępowana swoboda podejmowania decyzji politycznych.

Myślenie w kategoriach suwerenności państwowej pojawiło się dopiero w średniowieczu. Od początku definiowano jej dwa podstawowe wymiary, stanowiące dwie strony tego samego zjawiska:

  • Suwerenność wewnętrzna  niezależność władzy centralnej w stosunku do szlachty feudalnej,

  • Suwerenność zewnętrzna  podtrzymywanie niezależności państw w stosunku do papiestwa i cesarstwa, które nieustannie formułowały koncepcje tworzenia struktur ponadpaństwowych.

J. Bodin – XVI w.  koncepcja absolutnej i nieograniczonej suwerenności państwowej; suwerenność stała się dla niego ogólną formułą określającą istotę władzy państwowej.

W stosunkach międzynarodowych suwerenność zdefiniowano podczas przyjmowania traktatu westfalskiego (1648 r.), gdy członkowie tworzonej wtedy wspólnoty międzynarodowej zobowiązali się do wzajemnego poszanowania swoich odrębności religijnych oraz do współistnienia.

Relatywizacja pojęcia suwerenności (w związku z narastaniem współzależności międzynarodowych):

  • Sekretarz Generalny ONZ Boutros- Ghali stwierdził, że czas absolutnej i nieograniczonej suwerenności państwowej już przeminął ze względu na nasilające się procesy globalizacji oraz współzależności państw.

A.Pieniążekobecnie suwerenności nie należy ani absolutyzować ani negować. Nadal stanowi ona bowiem bardzo ważną zasadę regulującą współczesne stosunki międzynarodowe, zapobiega anarchii systemu międzynarodowego oraz odzwierdziedla spór pomiędzy mocarstwami hegemonicznymi oraz pozostałymi.

Suwerenność to przedmiot analizy kilku dyscyplin naukowych, co utrudnia precyzyjne jej zdefiniowanie. A. Wasikowski proponuje, aby obok prawnego pojęcia suwerenności przyjąć koncepcję niepodległości, czyli suwerenności politycznej oraz niezależności, a więc suwerenności gospodarczej.

Wdaje się jednak, że wystarczające będzie odróżnienie suwerenności formalnej, analizowanej w ujęciu prawnym oraz suwerenności rzeczywistej, analizowanej politologicznie:

Suwerenność w ujęciu prawno międzynarodowym oznacza formalny status niezależnej jednostki geopolitycznej. Ma ona charakter jakościowy i stanowi „idealizacyjną cechę państwa”. Oznacza to, że dana jednostka albo taki status w pełni posiada, albo go w ogóle nie ma. Można więc suwerenność formalną rozpatrywać jako rodzaj gry o sumie zerowej.

Suwerenność w ujęci politologicznym  oznacza rzeczywistą międzynarodową pozycję jednostki geopolitycznej, jej status czy siłę. Ma ona charakter ilościowy. Jest więc pewnym continuum. Jej górną granicę stanowi absolutna autonomia państwa, natomiast granica dolna jest wyznaczana przez całkowitą zależność rzeczywistą, nienaruszającą jednak istoty suwerenności formalnej.

Współczesne państwa podejmować muszą niezwykle istotne decyzje dotyczące swojej suwerenności. Również analitycy nieustannie rozważają problem: czy bardziej suwerennym państwem jest Luxemburg czy też Korea Północna?

UJĘCIE FORMALNOPRAWNE:

  • Suwerenność w ujęciu klasycznym (L. Ehrlich) składają się na nią dwa podejścia: samowładność i całowładność. Samowładność oznacza prawną niezależność od wszelkich czynników zewnętrznych. Całowładność to niezależność od wszelkich czynników wewnętrznych, kompetencja normowania wszelkich stosunków w państwie. Przejawia się ona w zwierzchnictwie terytorialnym oraz personalnym i ma charakter pierwotny.

  • A. Marszałekabsolutnie suwerenne państwo mogłyby istnieć tylko wtedy, gdyby było bytem prawnym.

  • L. Antonowicz – suwerenność to wolność, ale nie dowolność w postępowaniu, ponieważ trzeba kojarzyć ją z odpowiedzialnością,

  • K. Skubiszewskisuwerennością jest prawo do podejmowania decyzji, ale bez naruszania praw innych państw i zgodni z podstawowymi zasadami prawa międzynarodowego,

  • L. Gelberg – granice suwerenności jednego państwa określają chronione przez prawo interesy innych państw oraz powszechnie uznane zasady i normy prawa międzynarodowego.

Wszyscy autorzy podkreślają więc ograniczenia suwerenności.

Ograniczenia suwerenności mają charakter dobrowolny, podczas gdy jej naruszenia są dokonywane wbrew woli danego państwa.

L. Antonowicz – dopuszczalne są wszelkie samoograniczenia, aż do samolikwidacji państwa w drodze jego zjednoczenia z innym państwem lub państwami, ponieważ to nie suwerenność jest wartością powszechnie chronioną przez prawo międzynarodowe. Bezwzględnie chroniona jest natomiast wolna wola państwa.

OGRANICZENIA SUWERENNOŚCI MAJĄ CHARAKTER WEWNĘTRZNY I ZEWNĘTRZNY.

Zewnętrzne ograniczenia suwerenności to funkcja przyjętych przez państwo zobowiązań wynikających z:

  • Powszechnie uznawanych norm zwyczajowego prawa międzynarodowego,

  • Zawartych przez państwo umów międzynarodowych,

  • Jednostronnych oświadczeń woli,

  • Prawotwórczych aktów organizacji międzynarodowych, których państwo jest członkiem.

Wewnętrzne ograniczenia suwerenności są zawarte w konstytucjach państw, ale także w wielu normach prawa międzynarodowego. Akty te stwarzają obowiązki wynikające z poszanowania:

  • Zasady rządów prawa,

  • Praw człowieka,

  • Autonomii instytucji społeczeństwa obywatelskiego, takich jak samorządy czy organizacje społeczne.

UJĘCIE POLITOLOGICZNE:

  • Suwerenność – faktyczny zakres swobody decyzyjnej państwa, jest ona stopniowalna. Stanowi funkcję potencjału państwa (jego siły), stabilności wewnętrznej, zakresu powiązań międzynarodowych, zdolności adaptowania się do zmian międzynarodowego środowiska państwa.

  • W znaczeniu politologicznym państwo jest tym bardziej suwerenne, im jest silniejsze i lepiej dostosowane do trendów ewolucji systemu międzynarodowego. (w sensie prawnym wszystkie państwa są suwerennie równe).

  • Suwerenność to swoisty reżim stosunków międzynarodowych. Jego analiza obejmować powinna określenie podmiotu podejmujące go decyzje polityczne, treść tych decyzji, zasad procesu decyzyjnego oraz beneficjentów decyzji. Najważniejszym elementem pozostaje jednak kwestia zakresu faktycznej swobody decyzyjnej państwa oraz jej ograniczeń.

  • Suwerenność polityczna wszystkich państw, a szczególnie małych, ograniczona jest w sposób istotny przez wielkie mocarstwa czy organizacje międzynarodowe.

  • Suwerenność militarną limituje zarówno przynależność do układów sojuszniczych, jak i stan własnych sił zbrojnych.

  • Suwerenność gospodarczą ograniczają lawinowo narastające współzależności międzynarodowe a jej poziom określa także osiągnięty własny potencjał produkcyjny i technologiczny.

  • Suwerenność kulturowa jest uwarunkowana gwałtownym umiędzynaradawianiem się środków masowego przekazu.

REASUMUJĄC należy stwierdzić, że wszystkim współczesnym państwom przysługuje atrybut suwerenności formalnoprawnej, ale w jej ramach rzeczywista swoboda decyzyjna bywa bardzo zróżnicowana.

Podobne prace

Do góry