Ocena brak

Prawidłowości i prawa ekonomiczne

Autor /Paige Dodano /15.04.2011

Wiadomo, że w otaczającym człowieka świecie działają określone prawidłowości. Ludzie poznają ich charakter i na tej podstawie formułują prawa nauki. Część tych prawidłowości, a mianowicie te które dotyczą procesów gospodarczych działaj, są przedmiotem badań ekonomii.

Jak już wspomnieliśmy wyżej, proces gospodarowania to kompleks działań ludzkich, stale powtarzających się w określony sposób. Między tymi działaniami występują określone relacje i związki, które jeśli mają charakter konieczny (są stałymi elementami procesu), to nazywamy je prawidłościami ekonomicznymi.

Prawidłowości ekonomiczne są to konieczne związki i zależności występujące między istotnymi elementami procesu gospodarowania, powtarzające się regularnie i w określony sposób. Prawidłości ekonomiczne są obiektywną cechą procesów gospodarczych we wszystkich społecznościach. Są to związki i relacje istniejące w realnej rzeczywistości gospodarczej np. zachodzące między ceną a podażą i popytem. Słowne określenie tego typu związków i zależności określa się mianem praw ekonomicznych.

Prawa ekonomiczne są to słowne sformułowania określające związki między poszczególnymi składnikami procesu gospodarowania. W celach dydaktycznych wyróżnia się trzy rodzaje zależność: przyczynowe, współistnienia oraz funkcyjne.

Prawa przyczynowe to związki (relacje) zachodzące między elementami procesu gospodarowania, które polegają na tym, że po określonym zdarzeniu (działaniu lub czynności) stale następują inne określone zdarzenia, przy czym następstwo to zachodzi w czasie. Np. obniżka ceny jabłek (przyczyna) powoduje wzrost zakupów tych owoców (skutek). Należy zwrócić uwagę na fakt, że nie każda sekwencja czasowa oznacza istnienie zależności przyczynowej i że nie każde zjawisko wcześniejsze jest przyczyną zjawiska późniejszego. Przyjęcie takiego założenia jest logicznym błędem „post hoc, ergo propter hoc„ (po tym, a więc wskutek tego). Bez dokładnego zbadania, nawet w przypadku na pozór oczywistym, nie należy przesądzać o charakterze analizowanego związku.

Prawa współistnienia to związki polegające na łącznym jednoczesnym występowaniu dwu lub więcej zdarzeń; występujące stale razem zdarzenia tworzą pewną strukturę. Ilustracją działania praw współistnienia może być następująca sytuacja.

Wzrost wydajności w produkcji np. telewizorów kolorowych spowodował zwiększenie dostaw w tych produktów na rynek. Jeżeli inne warunki się nie zmienią, np. nie zostaną zmniejszone dochody ludności i dostawy innych towarów na rynek, spowoduje to obniżkę ceny telewizorów kolorowych. Tak jest zawsze, gdy wydajność w produkcji jakiegoś wyrobu rośnie szybciej, niż w produkcji innych dóbr. Przykładem prawa współistnienia jest zależność między wzrostem produkcji jednego dobra powodującym jednoczesny spadek produkcji innego dobra. Jeżeli np. w firmie dana i stała ilość pracowników wytwarza jednocześnie dwa lub więcej dóbr, to każde przesunięcie choćby jednego pracownika od produkcji jednego dobra do produkcji drugiego, wywoła dwa współistniejące ze sobą efekty: Produkcja dobra gdzie powiększono ilość pracujących ludzi wzrośnie, jednocześnie produkcja drugiego gdzie zatrudnienie zmniejszono zmaleje.

Prawa funkcyjne to wymierne związki między wymiernymi zdarzeniami, które można przedstawić za pomocą funkcji matematycznych np. funkcje podaży i popytu. Dobrym przykładem prawa funkcyjnego jest zależność pomiędzy ilością stosownego czynnika produkcji np. pracy a uzyskiwaną wielkością produkcji, zwaną funkcją produkcji. Wyjaśnia ono jak zmieniać się będzie produkcja, gdy rośnie ilość zatrudnionych do jej wytworzenia ludzi (lub przepracowanych roboczogodzin) rośnie lub spada.

Prawa ekonomiczne mają wiele cech odróżniających je od praw przyrody, ale i wiele cech podobnych. Np. wspólną cechą obu rodzaju praw jest ich obiektywny charakter. Ich działanie jest wprawdzie wynikiem postępowania jednostek ludzkich, ale nie zmienia to faktu, że działają one niezależnie od tego, czy ludzie zdają sobie sprawę z ich istnienia, czy też nie1). Ludzie ponoszą skutki działania obiektywnie istniejących praw ekonomicznych niezależnie od tego, czy uświadamiają sobie ich istnienia. Zatem prawa ekonomiczne są realną cechą procesów gospodarowania. Wpływ ludzi na działanie praw ekonomicznych (i to tylko pewnej ich części) jest, co najwyżej pośredni – poprzez ich zachowanie wpływają oni na zmianę warunków, w których one się ujawniają.

Wiadomo, że gdy społeczeństwo staje się zamożniejsze, czyli dysponuje coraz większymi realnymi dochodami pieniężnymi, w całości wydatków konsumpcyjnych maleje udział wydatków na dobra zaspakajające potrzeby podstawowe np. żywność, natomiast rośnie udział wydatków na dobra luksusowe. Prawidłowość ta jest na tyle wyraźna i trwała, że nazwano ją od imienia jej odkrywcy prawem Engla. Wiadomo, że wydatek jednego podmiotu jest zarobkiem (przychodem ) drugiego. To, co wydają na żywność gospodarstwa domowe, czyli konsumenci, jest przychodem producentów żywności, czyli w przeważającej mierze - rolników. Jeżeli wydatki na żywność rosną wolniej niż dochody całego społeczeństwa, to przychody rolników a co za tym i ich dochody rosną wolniej od dochodów całego społeczeństwa, a zatem rolnicy względnie ubożeją, gdyż ich udział w całości otrzymywanych dochodów zmniejsza się. Zjawisko to występować będzie niezależnie od tego, czy nam się to podoba czy nie tak długo, jak długo nabywcy mają prawo do swobodnego kształtowania swoich wydatków.

Inną prawidłowością ekonomiczną jest znany fakt, że w miarę wzrostu dochodu do dyspozycji gospodarstwa domowego maleje w nim udział wydatków konsumpcyjnych, rośnie natomiast udział czynionych przez gospodarstw domowe oszczędności. Podobną prawidłowość zaobserwować można w skali całej gospodarki. Z prawa tego wynikają poważne konsekwencje. Wytworzona w społeczeństwie produkcja kreuje równe sobie dochody pieniężne, z których z kolei powstają umożliwiający zwrot poniesionych kosztów produkcji wydatki, Aby w gospodarce nie było nadprodukcji wszystko, co wytworzone, powinno być sprzedane Inaczej mówiąc otrzymywane dochody powinny tworzyć równe sobie wydatki. Jeżeli część powstałych w gospodarce dochodów nie zostanie wydana przez gospodarstwa domowe ,a zaoszczędzonych dochodów nie wyda w sposób celowy i świadomy żaden inny podmiot, to część wytworzonej produkcji może nie znaleźć nabywców i gospodarce zagrozi nadprodukcja.

Oddziałując na warunki (materialne bądź społeczno – ekonomiczne) można w pewnym stopniu zahamować lub nawet odwrócić ten proces, czyli wpłynąć na przebieg i działanie regulującego go prawa ekonomicznego. Jeżeli opodatkuje się progresywnie rosnące dochody bogatszych warstw społeczeństwa, a następnie redystrybuuje (przesunie) je za pośrednictwem budżetu państwa do uboższych warstw społeczeństwa, te wydadzą procentowo więcej na konsumpcję i wskutek tej operacji udział wydatków na konsumpcję w dochodach do dyspozycji w skali całego społeczeństwa wzrośnie. Jednakże gdyby nie było interwencji rządu i warunki pozostały by niezmienione, prawo to działałoby bez względu na to, czy sobie to uświadamiamy czy też nie, czy chcemy czy nie chcemy, czy jest czy nie jest to dla nas bezpośrednio korzystne.

Podobnie w imię pewnych celów społecznych lub politycznych rząd może wykorzystywać swoją pozaekonomiczną siłę (prawo do stosowanego przymusu administracyjnego) i działać wbrew prawom ekonomicznym. Zawsze jednak musi liczyć się z ubocznymi (najczęściej negatywnymi) skutkami takiego postępowania. Przykładowo działaniem wbrew ekonomicznemu prawu popytu i podaży może być, ustalaniu przez rząd cen zbytu na pewne produkty na poziomie niższym (np. czynsze za wynajem mieszkań) lub wyższym (np. ceny skupu płodów rolnych), niż wynikałoby z działania opartego na prawie popytu i podaży mechanizmu rynkowego. Zbyt niska w stosunku do wymagań rynku cena sprzedaży, spowoduje powstawanie kolejek w sklepach, spekulację, nielegalny obrotu tymi produktami na tzw. czarnym rynku. Zbyt wysoka cena spowoduje powstanie zalegających w magazynach, kupionych przez rząd za pieniądze podatników, zapasów nikomu nie potrzebnych płodów rolnych

Prawa ekonomiczne są wynikiem działań ludzkich podejmowanych przez żywych ludzi różnego rodzaju decyzji kształtujących opisane powyżej procesy produkcji podziału wymiany i konsumpcji. Przedmiotem analizy jest myślący, czujący dokonujący różnego rodzaju wyborów człowiek jako jednostka lub jako zorganizowana grupa ludzi np. gospodarstwo domowe, firma czy jakaś instytucja. Jest zatem rzeczą oczywistą, że ponieważ prawa ekonomiczne są rezultatem postępowań ludzkich, ich przebieg i mechanizmy działania muszą być inne niż w prawach przyrody.

Prawa ekonomiczne w odróżnieniu od praw przyrody mają statystyczny charakter, czyli inaczej mówiąc są to prawa wielkich liczb. Oznacza to, że działają one jedynie w przypadku masowego powtarzania zdarzeń, których dotyczą. Ilustracją i wyjaśnieniem statystycznego charakteru praw ekonomicznych jest masowość zjawisk i zdarzeń występujących codziennie na rynku. Np. w masie powtarzających w procesach ekonomicznych zdarzeń np. aktów kupna – sprzedaży, w których uczestniczy wielu różniących się od siebie indywidualnymi cechami ludzi, znoszą się wzajemne skutki związków ubocznych, działań nieprzemyślanych czy przypadkowych decyzji wynikających z indywidualnych upodobań, a uwypuklają się i stają się widoczne związki istotne tzn. prawidłowości ekonomiczne, które są efektem decyzji podejmowanych przez osobnika statystycznego reprezentującego statystycznego konsumenta, producenta itp.

Ponieważ prawo wielkich liczb umożliwia przejawianie się prawidłowości ekonomicznych, możemy mówić o statystycznym (stochastycznym) charakterze praw ekonomicznych. Jednocześnie ponieważ nigdy dnia da się całkowicie i w stu procentach przewidzieć rozwoju wydarzeń ponieważ dużą rolę odgrywa czynnik losowy mówimy że nie są to prawa deterministyczne tylko w dużym stopniu mają charakter probabilistyczny

Regułą jest również żywiołowy charakter praw ekonomicznych. Oznacza to, że ich działanie nie musi być zgodne z zamierzeniami poszczególnych podmiotów gospodarczych, ale musi być zgodne z logiką rozwoju danego typu stosunków ekonomicznych. Prawa te działają żywiołowo, ponieważ bodźce ekonomiczne i tryb reagowania na nie w sposób niezamierzony i najczęściej nieświadomy wyrastają z historycznie ukształtowanych stosunków społecznych.

Dyskusyjną cechą praw ekonomicznych, odróżniających je od praw przyrody jest ich historyczny charakter. Oznacza to, że prawa ekonomiczne w odróżnieniu od praw przyrody działają tak długo, jak długo istnieją określone warunki ekonomiczne. Tak twierdzą zwolennicy różnych odmian historyzmu w ekonomi. Natomiast przedstawiciele klasyków i neoklasyków sugerują, że prawa ekonomiczne mają charakter uniwersalny i obowiązują we wszystkich warunkach życia społecznego. Zgodzić należy się z twierdzeniem, że prawa ekonomiczne właściwe gospodarce rynkowej działają wszędzie tam, gdzie istnieją stosunku towarowo – pieniężne. I w tym sensie są one prawami uniwersalnymi. Natomiast prawa ekonomiczne ogólne, wynikają z technicznych warunków produkcji typowych dla danego szczebla rozwoju historycznego.

 

Podobne prace

Do góry