Ocena brak

PRAWDA. Tygodnik polityczny, społeczny i literacki

Autor /kasia17 Dodano /19.03.2012

PRAWDA. Tygodnik polityczny, społeczny i literacki, czasopismo wyd. w Warszawie 1881-1915. Założycielem, wydawcą i redaktorem do 1902 był A. Świętochowski; od 1902 wydawca i red. A. Dembowski, od 1906 P. Sieroszewska, od 1908 wydawca W. Biskupski, red. R. Nowakowski, od 1909 wydawca J. Jabłoński, od 1910 red. A. John, od 1912 red. W. Rzymowski (wydawca od 1914), 1915 wydawca i red. B. Tyszka. Jedno z czołowych pism pol. pozytywizmu, było odbiciem jego ewolucji, popierało program —> pracy organicznej. Początkowo głosiło program legalizmu (cykle artykułów Świętochowskiego „Myślę więc jestem" 1881, Wskazania polityczne 1882, Walka o byt 1883), zaniechany w poł. i. osiemdziesiątych wskutek zmian w polityce caratu. Program społ. wyznaczała zasada solidaryzmu wszystkich warstw i grup narodowościowych, w zakresie rozwiązań praktycznych - demokratyczny liberalizm wg koncepcji J.S. Milla. W dziedzinie nauk. programowi pisma patronował pozytywist. scjentyzm, w odniesieniu do literatury i sztuki - zasada sztuki historycznie i społecznie uwarunkowanej (wg H. Taine'a), antynormatywizm obok postulatów twórczości humanistycznie zaangażowanej i ideowego utylitaryzmu. Udział Świętochowskiego jako gł. publicysty i felietonisty (Liberum veto), a także jego troska o bogaty serwis informacyjny, najwybitniejsi publicyści, naukowcy i krytycy wśród współpracowników, poziom i atrakcyjność zawartości nauk. i lit. zapewniły P. wpływ na kształtowanie się świadomości nowego pokolenia inteligencji. Ok. 1887 jednolity kierunek P. zmienił się w związku z przystąpieniem do współpracy grupy publicystów reprezentujących ideologię socjalist. lub pozostających pod jej wpływem (L. Krzywicki oraz m.in. F. Daszyński, K. Kelles-Krauz, J. Marchlewski, S. Mendelson, A. Warski, L. Wasilewski, L. Winiarski). Do 1902 (powstanie —> „Ogniwa") na łamach pisma rozwijały równoległą działalność dwie orientacje; liberalno-demokratyczna i socjalistyczna. Sojusz ten w różnym nasileniu, w zależności od sytuacji polit. i społ., utrzymywał się również w latach nast., przyczyniając się do poszerzenia kręgu odbiorców oraz rozwoju myśli społeczno-ekonomicznej.

Do współpracowników P. należeli m.in. J. Baudouin de Courtenay, F. Bogacki, S. Dickstein, J.W. Dawid, J.F. Gajsler, Z. Heryng, A. Inlender, J. Karłowicz, S. Krzemiński, Zygmunt, Zenon i K. Pietkiewiczowie, J.L. Popławski, S. Posner, J.K. Potocki, S. Ramułt, W. Smoleński, W. Spasowicz, L. Straszewicz, D. Zgliński; jako korespondenci zagr.: K. Bartoszewicz, I. Franko, T.T. Jeż, F. Rawita-Gawroński; w latach późniejszych: O. Bujwid, J. Joteyko, E. Porębowicz, E. Przewóski. W części lit. publikowali: F. Brodowski, W. Gomulicki, Franko, Jeż, W. Marrene, I. Maciejowski, A. Niemojewski, E. Orzeszkowa, J. Sawicka, A. Świętochowski, S. Wiśniowski, później W. Bukowiński, G. Daniłowski, W.S. Reymont, W. Sieroszewski, E. Słoński, L. Staff, K. Tetmajer, S. Żeromski; jako krytycy: A.G. Bem, H. Biegeleisen, P. Chmielowski, N. Hirszband (C. Jellenta), J. Kotarbiński, nast. B. Chrzanowski, A. Drogoszewski, W. Feldman, Krzywicki, Marchlewski. P. uczestniczyła w życiu kult., inicjując i prowadząc dyskusje i polemiki (m.in. wokół oceny ruchu pozytywist., programu naturalizmu, modernizmu, teatru mieszcz., wydawnictw masowych), organizowała akcje jubileuszowe (Ognisko ku czci Jeża, 1882), popularyzowała najnowsze osiągnięcia literatury obcej (utwory naturalistów, pisarzy „młodej Skandynawii" oraz nieznanych pisarzy krajów pn. Europy).

W ostatnim dziesięcioleciu P. była pismem gł. polit.-społ. (m. in. jako organ Zw. Postępowo-Demokratycznego, a nast. Pol. Zjednoczenia Postępowego) o skromniejszym programie naukowo-kulturalnym. Do zespołu współpracowników należeli w tym okresie m. in.: L. Belmont, M. Dąbrowska, M. Dąbrowski, J. Dąbrowski, F. Gwiżdż, J. Hempel, J. Kurnatowski, L. Kulczycki, I. Moszczeńska, T. Nalepiński, S. Pieńkowski, B. Piłsudski, S. Sempołowska, L. Wasilewski; w dziale nauk. pisali: Z. Daszyńska, N. Gąsiorowska, Kelles-Krauz, I. Radliński, M. Romer, F. Znaniecki. Utwory lit. zamieszczali: S. Brzozowski, W. Grubiński, J. Lemański, B. Leśmian, J. Kaden-Bandrowski, R. Kwiatkowski, T. Miciński, Z. Nałkowska, L. Rygier, W. Sieroszewski, B. Winawer; problemy kryt.lit. poruszali: S. Baczyński, E. Czekalski, J.A. Hertz, K. Irzykowski, W. Moraczewski, A. Nowaczyński, W. Rzymowski, W. Umiński, K. Wroczyński i in. W ciągu całego okresu istnienia P. prowadziła działalność wydawniczą (Biblioteka „Prawdy").

M. BRYKALSKA Aleksander Świętochowski, redaktor „P.", Wr. 1974; Z. KMIECIK Prasa polska w Królestwie Polskim w latach 1865-1904 i Prasa polska w zaborze rosyjskim w latach 1905-1915, w: Prasa polska wiatach 1864-1918(zbiór.), W. 1976; tenże Tygodnik „P." w latach 1908-1915, „Przegl. Hum." 1976 nr 2.

Podobne prace

Do góry