Ocena 5.0 1 głos

Prasa w Polsce

Autor /marisa Dodano /02.04.2011

Wymagany Adobe Flash Player wesja 10.0.0 lub nowsza.

praca w formacie pdf Prasa w Polsce

Transkrypt

PRASA POWOJENNA W POLSCE
Głos Robotniczy - dziennik wydawany w Łodzi od czerwca 1945 do stycznia 1990 roku.
Organ PPR (do grudnia 1948), następnie PZPR. Swym zasięgiem obejmował województwo
łódzkie, a po zmianie podziału administracyjnego 1 czerwca 1975 roku - miejskie łódzkie,
piotrkowskie, płockie, sieradzkie i skierniewickie. Przez wiele lat jedna z najpoczytniejszych
gazet Polski centralnej. Po rozwiązaniu PZPR "GR" zastąpiony został przez wydawany w tym
samym składzie "Głos Poranny". Na początku 2004 roku w mediach pojawiły się wzmianki o
planach wydawania w Łodzi lewicowego dziennika pod nazwą "Nowy Głos Robotniczy". O
dalszych losach projektu brak informacji.
Szpilki - ilustrowany tygodnik satyryczny założony w 1935 roku przez Zbigniewa Mitznera i
Eryka Lipińskiego, który był również jego pierwszym redaktorem naczelnym. Był wydawany
w Warszawie z wyjątkiem lat 1945-1947, kiedy siedzibą redakcji była Łódź. Został
zawieszony w 1994 roku. Dwukrotne próby reaktywowania tygodnika zakończyły się
niepowodzeniem. W piśmie publikowali m.in. Julian Tuwim, Konstanty Ildefons Gałczyński,
Stanisław Jerzy Lec, Anna Lechicka-Kuśniewicz, Antoni Słonimski, Krzysztof Teodor
Toeplitz, Antoni Marianowicz, Lech Terpiłowski, Jan Galuba, Świętopełk Karpiński,
Stanisław Tym, Jerzy Urban, Zuzanna Ginczanka, Radosław Zięcina. Swoje rysunki
zamieszczali m.in.: Maja Berezowska, Julian Bohdanowicz,Walerian Borowczyk, Antoni
Chodorowski (grafik), Andrzej Czeczot, Andrzej Dudziński, Jerzy Flisak, Ha-Ga, Mirosław
Hajnos, Zbigniew Jujka, Tomasz Jura, Zbigniew Lengren, Jan Lenica, Edward Lutczyn,
Edmund Mańczak, Andrzej Mleczko, Juliusz Puchalski, Marek Polański, Henryk Sawka,
Grzegorz Szumowski, Ryszard Twardoch, Anatol Ulman, Antoni Wasilewski, Zbigniew
Ziomecki, Zygmunt Zaradkiewicz i Szczepan Sadurski.
Redaktorami naczelnymi byli:



do 1939 roku:
o Zbigniew Mitzner (wydawca) i Eryk Lipiński
po 1945 roku:
o M. Sass
o B. Kmieciński
o Stanisław Jerzy Lec, Leon Pasternak, Jerzy Zaruba
o Arnold Mostowicz
o Krzysztof Teodor Toeplitz
o Witold Filler
o Jacek Janczarski
o Marek Przybylik
o R. Starzyński

Programowo czasopismo było związane ze środowiskiem lewicy. Przed II wojną światową
ośmieszało obóz sanacyjny, a po wojnie przeciwników ustroju komunistycznego.W latach
1950-1953 pismo wydawało Bibliotekę Szpilek, a w 1955-1958 Kalendarz Szpilek. W roku
1992 pismo próbował reaktywować Marek Przybylik. Od lutego do kwietnia ukazało się 13
numerów Szpilek.
Trybuna Ludu - gazeta codzienna wydawana w PRL, o jednym z największych nakładów w
Polsce - ok. 1 300 000 egz. ok. roku 1980 (większy nakład miała tylko Trybuna Robotnicza,
wychodząca na Górnym Śląsku). Powstała z połączenia dwóch gazet: "Głosu Ludu", organu

PPR oraz Robotnika, organu PPS. Zaczęto ją wydawać w 1948 r., jako oficjalny organ KC
PZPR, a jej pierwszy numer ukazał się 16 grudnia w czasie kongresu zjednoczeniowiego PPS
i PPR, w wyniku którego powstała Polska Zjednoczona Partia Robotnicza. W latach 70.-80.
XX wieku osiągała nakład do 1,2 mln egzemplarzy. Gazeta była w pełni podporządkowana
PZPR. Traktowała kolejnych I sekretarzy PZPR całkowicie bezkrytycznie i była główną tubą
propagandy partii (jej znaczenie spadło nieznacznie od lat 70. XX wieku kiedy to główną rolę
propagandy PRL przejęła telewizja). Do zadań "Trybuny Ludu" należało:






prezentowanie stanowiska PZPR wobec wydarzeń w kraju i sytuacji
międzynarodowej,
publikacja materiałów partyjnych i przemówień,
wspieranie działań PZPR w sprawach gospodarczych (np. Plan 6-letni, kolektywizacja
wsi),
inicjowanie kampanii skierowanych przeciwko wrogom ludu czyli Kościołowi
katolickiemu, imperializmowi, reakcji i wrogowi klasowemu,
informowanie o zmianach personalnych w partii oraz komentowanie jej polityki.

Redaktorzy naczelni:








Leon Kasman - 1948-1953
Władysław Matwin - 1953-1957 (z krótką przerwą w 1956, w tym czasie: Roman
Werfel, Jerzy Morawski, W.Titkow)
Leon Kasman - 1957-1967
Stanisław Mojkowski - 1967-1972
Józef Barecki - 1972-1980
Wiesław Bek - 1980-1985
Jerzy Majka - 1985-1990

"Trybuna Ludu" patronowała od 1948 r. wraz z czechosłowacką Rude Pravo i enerdowską
Neues Deutschland kolarskiemu Wyścigowi Pokoju. W Warszawie od 1972 roku
organizowała z ogromnym rozmachem doroczne "Święto Trybuny Ludu". W czasie
ostatniego zjazdu PZPR gazeta doraźnie zmieniła tytuł na "Trybuna Kongresowa", jej
redaktorem naczelnym zaś został Marek Siwiec. Po przemianach demokratycznych w Polsce
(1989) i likwidacji PZPR gazetę w roku 1990 oficjalnie zlikwidowano. Jednocześnie zaczęła
się ukazywać Trybuna, która nie jest formalnie organem żadnej partii (wydawana przez
prywatną spółkę AdNovum) i uchodzi za nieoficjalny dziennik polskiej lewicy
postkomunistycznej.
Tygodnik Powszechny – ukazujący się od 1945 r. tygodnik katolicki o tematyce społecznokulturalnej, założony przez kardynała Adama Stefana Sapiehę. Redaktorem naczelnym
tygodnika jest ks. Adam Boniecki.
Historia
Pierwszy numer Tygodnika Powszechnego ukazał się z datą 24 marca 1945 r. Komitet
redakcyjny składał się początkowo z czterech osób: z ks. Jana Piwowarczyka, Jerzego
Turowicza (wieloletniego redaktora naczelnego), Konstantego Turowskiego i Marii
Czapskiej. Później dołączyli do nich m.in. Zofia Starowieyska-Morstinowa, Stefan
Kisielewski, Leopold Tyrmand, Antoni Gołubiew, Paweł Jasienica (do aresztowania w 1948
r.), Stanisław Stomma, Hanna Malewska i Józefa Golmont-Hennelowa. W 1953 r. pismo

zamknięto z powodu odmowy opublikowania nekrologu Stalina, a jego wydawanie
wznowiono w grudniu 1956 r. W latach 1953-1956 ukazywał się za to tzw. Tygodnik
paxowski - pod identyczną winietą, zachowujący ciągłość numeracji - nie redagowany jednak
przez prawowitych właścicieli. Po tym, jak w 1956 r. „Tygodnik” wrócił w posiadanie
redaktorów z Wiślnej, na łamach publikowali m.in. Karol Wojtyła, Władysław Bartoszewski,
Jerzy Zawieyski, Jacek Woźniakowski, Stefan Wilkanowicz, Leszek Kołakowski, Stanisław
Lem, Zbigniew Herbert, Tadeusz Kudliński, Czesław Zgorzelski. Pismo było wówczas
uważane za jedyny, niezależny głos środowiska inteligencji katolickiej. Ze środowiskiem
tygodnika związane jest Koło Poselskie „Znak”. Później współpracowało ono z KOR,
współtworzyło "Solidarność" (jej kapelanem został ks. Józef Tischner - jeden ze
sztandarowych publicystów krakowskiego pisma). Od chwili wyboru kardynała Karola
Wojtyły na Stolicę Piotrową - „Tygodnik” stał się najpopularniejszym w Polsce
przekaźnikiem nauki Jana Pawła II i przez długi czas jedynym pismem, któremu papież
udzielił wywiadu (3 sierpnia 1980). Później dostąpiło tego zaszczytu tylko włoskie „Il
Tempo”. Na łamach „Tygodnika” przez lata publikował swoje wiersze Czesław Miłosz, który
w 1945 r. przygotował dla Jerzego Turowicza rękopiśmienny tomik „Wierszy pół-perskich”.
Jednym polskim pismem, na którego łamach Miłosz zamieszczał swoje wiersze po
otrzymaniu Nagrody Nobla, był właśnie „Tygodnik Powszechny”. Po wprowadzeniu stanu
wojennego wydawanie pisma zostało na kilka miesięcy zawieszone. Od 1982 r. tygodnik
ukazywał się bez przerw. W latach 80. XX wieku tygodnik stał się nieformalnym organem
polskiej opozycji demokratycznej i był niekiedy uważany za jedyne legalne pismo opozycyjne
w PRL. W 1987 r. na łamach „Tygodnika Powszechnego” ukazał się głośny esej Jana
Błońskiego „Biedni Polacy patrzą na getto”. Od lat 90. niechętna Tygodnikowi była część
kościelnej hierarchii, która krytykowała zbyt liberalną, jej zdaniem, formułę pisma
(odzwierciedla to poniekąd prawie nieobecny kolportaż parafialny pisma). W 1998 r. Maria
Zmarz-Koczanowicz zrealizowała film pt. „Zwyczajna dobroć” opowiadający o Jerzym
Turowiczu. Po śmierci Jerzego Turowicza w 1999 r. redaktorem naczelnym Tygodnika został
ks. Adam Boniecki. W kwietniu 2007 r. 49% udziałów w Tygodniku Powszechnym objęła
Grupa ITI. Od 5 grudnia 2007 r. Tygodnik Powszechny wydawany jest w mniejszym
formacie. W dużym stopniu została odmieniona szata graficzna pisma a także skład redakcji.
Wartości
Tygodnik Powszechny stara się godzić wartości liberalizmu z zasadami wiary, prezentuje
otwarty, ekumeniczny nurt polskiego katolicyzmu. Kieruje się zasadą dialogu, często
zapraszając do debaty na łamach reprezentantów poglądów innych niż ściśle katolickie.
Według typologii Jarosława Gowina zaprezentowanej w książce „Kościół w czasach
wolności” Tygodnik jest jednym z głównych reprezentantów nurtu katolicyzmu otwartego,
inspirowanego katolickim personalizmem. Jak pisze Sergiusz Kowalski, analizując dyskurs
publicystyki pisma w latach 1993-1995, „Publicyści Tygodnika cenią umiarkowanie,
otwartość, gotowość do dialogu i kompromisu”, poszukując „modus vivendi między liberalną
demokracją i Kościołem, nowoczesnością i tradycją” (Kowalski 1997: 148).
Krytyka
Tygodnik Powszechny w czasach PRLu był uważany za pismo, w którym w pewnym stopniu
(wyznaczonym przez cenzurę) można było głosić poglądy nieprzychylne władzom
komunistycznym. Po 1989 pismo stało się przedstawicielem jednej opcji w dialogu
wewnątrzkościelnym - określanej jako katolicyzm otwarty - co spowodowało falę krytyki ze
strony innych środowisk. Tygodnikowi przypisywano również reprezentowanie po 1989 r.

tylko jednego środowiska politycznego (Unii Demokratycznej, potem Unii Wolności) – ze
względu na fakt, że wielu ludzi związanych z pismem było uczestnikami przemian
politycznych (Józefa Hennelowa, Tadeusz Mazowiecki, Krzysztof Kozłowski). Krytycy
krakowskiego tygodnika często powołują się na fragment listu, jaki 15 maja 1995 z okazji
jubileuszu 50-lecia przesłał „Tygodnikowi” Jan Paweł II. Przeciwnicy zarzucają Tygodnikowi
Powszechnemu obranie kierunku liberalnego, a nawet w niektórych sprawach lewicowego
katolicyzmu. Powiązany z Radiem Maryja publicysta Jerzy Robert Nowak opisał
domniemaną "zdradę ideałów" Jana Pawła II i Kościoła przez Tygodnik w książce Obłudnik
Powszechny (2002).
Dodatki tematyczne













Książki w Tygodniku
Ucho Igielne
Rzecz Obywatelska
Historia w Tygodniku
Dodatki specjalne
Nowa Europa Wschodnia
Europa Środka
Cybertygodnik
Unia dla Ciebie
Apokryf
Kontrapunkt
Parafia
Zespół













Władysław Bartoszewski (do grudnia 2007 r.)
ks. Adam Boniecki
Halina Bortnowska
Józefa Hennelowa
Krzysztof Kozłowski
ks. Jan Kracik
Marcin Król
ks. Grzegorz Ryś
Marian Stala
Stefan Wilkanowicz
Jacek Woźniakowski
Redakcja pisma









ks. Adam Boniecki (redaktor
naczelny)
Patrycja Bukalska
Andrzej Brzeziecki
Tomasz Fiałkowski
Andrzej Franaszek
Elżbieta Isakiewicz
Dariusz Jaworski (I zastępca
redaktora naczelnego)








Maciej Müller
Piotr Mucharski
Małgorzata
Nocuń
Michał Okoński
Michał
Olszewski
Wojciech
Pięciak





Artur Strzelecki
Joachim
Trenkner
ks. Mieczysław
Turek





Maciej Kozłowski
Michał Kuźmiński
Anna Mateja





Jacek Prusak SJ
Agnieszka
Sabor
Artur Sporniak

Żołnierz Wolności - gazeta Ludowego Wojska Polskiego, wydawana od 1943 do 1991.
Historia
Dziennik został założony z inicjatywy polskich komunistów skupionych w Związku
Patriotów Polskich dla potrzeb propagandowych formującej się 1. Dywizji Piechoty im.
Tadeusza Kościuszki, w Sielcach nad Oką w ZSRR. W 1945, już w Polsce, zmienia nazwę,
na "Polska Zbrojna", żeby w 1950 wrócić do pierwotnego tytułu. Obok problematyki
wojskowej prezentował oficjalne stanowisko partii - uważany był za drugą, obok " Trybuny
Ludu", najważniejszą tubę propagandową rządzących Polską komunistów. W okresie
'pierwszej' Solidarności oraz stanu wojennego reprezentował linię partyjnego "betonu". W
1991 tytuł znów zmieniono na "Polskę Zbrojną".
Trybuna Robotnicza to gazeta codzienna (organ Komitetu Wojewódzkiego Polskiej
Zjednoczonej Partii Robotniczej w Katowicach), wydawana za czasów PRL-u. Miała wtedy
największy[potrzebne źródło] nakład w całej Polsce, większy niż popularna wśród społeczeństwa
Trybuna Ludu. Gazeta wychodziła na Górnym Śląsku, była ona najbardziej[potrzebne źródło]
profesjonalnie wydawaną gazetą w Polsce. Gazeta zmieniła nazwę w 1990 r. na "Trybuna
Śląska", została zamknięta w 2004 roku przez prasowego monopolistę Passauer
Verlagsgruppe.
Życie Warszawy – dziennik ukazujący się w Warszawie.
Historia
Gazeta powstała 15 października 1944 z inicjatywy Polskiej Partii Robotniczej. W okresie
1945-1951 gazetę wydawała Spółdzielnia Wydawnicza "Czytelnik", a później RSW PrasaKsiążka-Ruch. "Życie Warszawy" było, obok "Trybuny Ludu", jednym z ważniejszych
czasopism w PRL. W latach 1970-1981 do gazety dołączane były liczne dodatki, m.in. "Życie
i Nowoczesność". Redaktorami naczelnymi gazety byli m.in.: W. Borowski, Henryk
Korotyński, Jerzy Wójcik, Ryszard Wojna, Kazimierz Wóycicki, Tomasz Wołek, Aleksander
Chećko, Andrzej Bober, M. Zagórski, U. Surmacz-Imienińska, A. Załucki, A. Andrysiak,
obecnie Tomasz Sobiecki. Po 1991 gazeta stała się przedmiotem zakulisowych przetargów
politycznych. Pismo stało się własnością sardyńskiego biznesmena Nicolo Grauso, a później
polskiego biznesmena Zbigniewa Jakubasa. W sierpniu 2007 r. została sprzedana przez spółkę
Dom Prasowy Sp. z o.o. Presspublice – wydawcy m.in. "Rzeczpospolitej" i "Parkietu". W
2006 pismo miało zmienić formułę na dziennik opinii. Jego właściciel ówczesny Michał
Sołowow, po porzuceniu projektu utworzenia nowej opiniotwórczej gazety (na skutek
pojawienia się na rynku "Dziennika"), zaproponował nowy skład redakcji, gdzie redaktorem
naczelnym miał być Paweł Lisicki, a głównymi publicystami Piotr Semka, Maciej Rybiński,
Wojciech Wencel, Igor Janke oraz Paweł Bravo. W marcu 2006 zrezygnowano jednak i z
tego projektu. W sierpniu 2007 r. gazeta przeszła kolejną zmianę szaty graficznej.
Zrezygnowano z dodatku warszawskiego. Skoncentrowano się na wydarzeniach, przyjmując
formę gazety popularnej – przypominającej miejską popołudniówkę.

Tygodniki regionalne
Do piątkowego "Życia Warszawy" dołączane są regionalne tygodniki, ukazujące się w 10
powiatach (nie wyodrębniając 3 powiatów grodzkich) województwa mazowieckiego oraz w
powiecie łukowskim województwa lubelskiego (dawniej siedleckiego). Przedstawiają one
tygodniowy przegląd lokalnych wydarzeń. Obecnie wydawane są następujące tygodniki:











"Życie Garwolina"
"Życie Gostynina"
"Życie Łukowa"
"Życie Mińska"
"Życie Płocka"
"Życie Płońska"
"Życie Radomskie"
"Życie Siedleckie"
"Życie Sokołowa"
"Życie Węgrowa"

Do 25 maja 2007 r. ukazywał się tygodnik "Życie Otwocka", natomiast do listopada 2007
roku "Życie Sierpca" (obecnie włączone do "Życia Płocka").
Dziennik Zachodni (pełny tytuł Polska Dziennik Zachodni) - regionalna gazeta, dziennik
ukazujący się na Górnym Śląsku, w województwie śląskim i województwie opolskim. Jej
siedziba mieści się w Domu Prasy w Katowicach - Śródmieściu. Wydawany przez spółkę
Polskapresse Oddział Prasa Śląska. Zajmuje się szeroką tematyką, przedstawia wydarzenia ze
świata, kraju i regionu. Cechą charakterystyczną jest rysunkowy felieton Gwidona
Miklaszewskiego, umieszczony na ostatniej stronie. Nazwa dziennika "Zachodni" związana
jest z faktem, iż początkowo gazeta ukazywała na terenie całego Śląska, a więc również na
tzw. Ziemiach Odzyskanych (czyli zachodnich). Pierwszy numer gazety ukazał się 6 lutego
1945 roku. Założycielem i pierwszym redaktorem naczelnym DZ był Stanisław Ziemba. W
2004 roku połączył się z Trybuną Śląską. Jak podają dane Związku Kontroli Dystrybucji
Prasy z marca 2006 r. DZ jest najlepiej sprzedającą się gazetą regionalną w Polsce, ze średnią
liczbą 104 840 sprzedanych egz. w marcu (7,4 proc. wzrost w stosunku do 2005). W marcu
2007 w Sosnowcu-Milowicach uruchomiona została nowa drukarnia "Dziennika
Zachodniego", wyposażona w nowoczesną maszynę offsetową firmy MAN-Roland marki
Colorman. Dziennik Zachodni wraz z innymi regionalnymi dziennikami należącymi do spółki
Polskapresse został wcielony do nowej gazety ogólnokrajowej "Polska" przygotowanej we
współpracy z "The Times". Wydawcy mają nadzieję stworzyć gazetę, która jakością i ofertą
będzie się równać dziennikom ogólnopolskim, a jednocześnie zachowa swój regionalny
charakter. Dziennik Zachodni pozostanie tą samą gazetą (ze zmianą szaty graficznej i częścią
dodatków). W poniedziałek 15 października 2007 r. ukazało się pierwsze wydanie Dziennika
Zachodniego jako "Polska Dziennik Zachodni".
Znani publicyści






Krystyna Bochenek - senator, dziennikarka
prof. Jan Miodek - językoznawca
dr Stanisław Janicki - krytyk filmowy, reżyser filmowy, historyk filmu
bp Tadeusz Pieronek - duchowny, profesor prawa kanonicznego
Marek Szołtysek

Do gazety pisał także:


Kazimierz Kutz - reżyser filmowy
Dodatki tematyczne










Motogratka
Żyj zdrowo
Nasze podróże
Dom dla ciebie
Kibic
Praca
Edukacja
Gratka - już się ten dodatek nie ukazuje, ale osoby umieszczające w nim ogłoszenia
nazwali siebie Gratkowiczami, organizowali zloty (głównie w Katowicach), a potem
"Gratka" przeniosła się do Internetu. Takie zjawisko socjologiczne było nawet
tematem prac magisterskich (Gratkowicze, którzy poznawali się dzięki "Gratce"
zawierali nawet między sobą związki małżeńskie).
Oddziały terenowe DZ










Bielsko-Biała
Częstochowa
Gliwice
Katowice
Lubliniec
Rybnik
Sosnowiec
Tychy

Dziennik Polski - pismo codzienne wydawane od 4 lutego 1945 przez Spółdzielnię
Wydawniczą "Czytelnik", od 1991 przez Wydawnictwo Jagiellonia SA. Od 2002 w Krakowie
ukazuje się również w niedzielę. Planowane jako pismo o zasięgu ogólnopolskim ograniczono
do regionu krakowskiego oraz rzeszowskiego. W 2004 ukazywało się siedem wydań
lokalnych (w piątek dodatkowo jeszcze pięć) na terenie województwa małopolskiego i
podkarpackiego. W 2003 Dziennik Polski uruchomił wydanie niedzielne sprzedające się w
nakładzie ok. 11 tys. egzemplarzy.
"Po Prostu" - polskie pismo społeczno-polityczne, wydawane w latach 1947-57 w
Warszawie. Najpierw był to dwutygodnik, a od roku 1949 tygodnik. Po Prostu było
początkowo organem Akademickiego Związku Walki Młodych "Życie". Od roku 1948 do
połowy roku 1954 było pismem ZG Związku Akademickiego Młodzieży Polskiej, a następnie
ZG ZMP. Od roku 1955 "Po Prostu" ukazywało się jako "Tygodnik studentów i młodej
inteligencji", angażując się w ruch na rzecz reform ustrojowych (redaktorem naczelnym w
tym czasie był Eligiusz Lasota) i stało się wręcz symbolem przemian "Polskiego
Października". Zostało prowokacyjnie zlikwidowane przez władze w roku 1957, co wywołało
w Warszawie rozruchy studenckie i zamieszki uliczne. W skład redakcji lub na łamach pisma
publikowało swe teksty wchodziło wielu wybitnych dziennikarzy, m. in. Jerzy Ambroziewicz,
Stefan Bratkowski, Marek Hłasko, Jan Olszewski, Lech Emfazy Stefański, Jerzy
Strzałkowski, Ryszard Turski, Jerzy Urban, Jerzy Vaulin.

Pismo to wznowione w roku 1990 przez Turskiego wraz z częścią zespołu, nie zdobyło już
uznania rynku i w roku 1991 przestało się ukazywać. Nazwę "po prostu" nosił także pierwszy
polski dyskusyjny klub filmowy, którego powstanie zostało zainicjowane przez tygodnik.
Pierwsza projekcja, "Dyktator" Charlie Chaplina, odbyła się 8 listopada 1955 r. w sali kina
"Wiedza" warszawskiego Pałacu Kultury i Nauki. Po zamknięciu tygodnika DKF musiał
zmienić nazwę. Nawiązując do poprzedniej wybrano nazwę "zygzakiem". Klub został
zamknięty w 1989 r. w związku z kłopotami finansowymi.
Wprost - polski tygodnik społeczno-polityczny wydawany przez AWR "Wprost" sp. z o.o.
Historia
Ukazuje się od 5 grudnia 1982 r. - najpierw jako tygodnik regionalny w Wielkopolsce, a od
1989 r. jako pismo ogólnopolskie. Redakcja początkowo mieściła się w Poznaniu, a w 2000 r.
przeniosła się do Warszawy. Aktualnie znajduje się w biurowcu Millennium Plaza.
Profil
Redakcja określa profil pisma jako liberalno-konserwatywny, krytykując m.in. warunki
akcesji Polski do UE i sam charakter Unii, nadmierny fiskalizm i interwencjonizm państwa
oraz rozrost biurokracji, opowiadając się zaś za mechanizmami wolnorynkowymi i
wartościami chrześcijańskimi. Redaktorem naczelnym od lutego 1989 r. do maja 2006 r. był
Marek Król, b. członek i sekretarz Komitetu Centralnego PZPR, który nadal jest prezesem i
głównym udziałowcem wydawnictwa. Od maja 2006 r. do stycznia 2007 r. tygodnikiem
kierował Piotr Gabryel, b. członek PZPR. Po jego odejściu stanowisko objął Stanisław
Janecki (przedtem - zastępca redaktora naczelnego). Jego zastępcą jest Grzegorz Pawelczyk
(Jerzy Marek Nowakowski, pełniący tę funkcję przed nim, został odwołany ze stanowiska na
kilka dni przed publikacją raportu dotyczącego WSI) Drugim zastępcą redaktora naczelnego
był Wiesław Kot, zrezygnował jednak z tej funkcji, nadal jednak współpracuje z tygodnikiem.
Pod patronatem tygodnika "Wprost" kapituła złożona z laureatów poprzednich edycji
przyznaje coroczne Nagrody Kisiela. Sam tygodnik przyznaje tytuł Człowieka Roku.
"Wprost" publikuje także wiele cyklicznych rankingów, takich jak "Lista 100 najbogatszych
Polaków", "Ranking szkół wyższych" czy "Ranking szpitali". "Wprost" jest jednym z
najpopularniejszych tygodników w Polsce. Według danych ZKDP za grudzień 2006 r. średni
nakład wyniósł 258 tys. egzemplarzy, a średnia sprzedaż - 144 tys. egzemplarzy. Liczba
czytelników według badań PBC wynosi ponad 2 mln osób (wskaźnik CCS). "Wprost" jest też
w czołówce najczęściej cytowanych mediów w Polsce (według Instytutu Monitorowania
Mediów). Według CBOS witryna internetowa "Wprost 24" (wcześniej "Wprost Online") jest
pierwszą co do popularności wśród stron WWW polskich tygodników.
Stałe rubryki









Skaner
Z życia koalicji / Z życia opozycji
Polska
Giełda
Biznes - Ludzie - Pieniądze
Know-how
Nauka i Zdrowie
Historia








Bez granic
Świat
Pasaż
Kultura i Styl
Laser
Ueorgan Ludu
Autorzy

Znani dziennikarze


















Marcin
Dzierżanowski dziennikarz
polityczny
Dariusz
Baliszewski historyk
Olgierd Budrewicz
- reporter,
podróżnik
Robert
Gwiazdowski ekonomista,
prezydent Centrum
im. Adama Smitha
Jarosław
Jakimczyk dziennikarz śledczy
Jan Piński dziennikarz
ekonomiczny
Jerzy Rzewuski recenzent
muzyczny
Michał Zieliński publicysta
ekonomiczny
Robert Leszczyński
- szef działu
Kultura i Styl,
dziennikarz
muzyczny

Obecni publicyści




















Sławomir
Cenckiewicz
Antoni Dudek
Jan M. Fijor
Stanisław
Klawe i
Andrzej
Paulukiewicz
Zdzisław
Krasnodębski
Robert
Mazurek i Igor
Zalewski
Witold
Orłowski
Maciej
Rybiński
Piotr Semka
Krzysztof
Skiba
Paweł
Śpiewak
Tomasz P.
Terlikowski
Łukasz Turski
Szewach
Weiss
Wojciech
Wencel
Wacław
Wilczyński
Marcin Wolski

Byli publicyści


















Leszek
Balcerowicz
Piotr Bikont i
Robert
Makłowicz
Cezary Gmyz
publicysta
Małgorzata
Domagalik
Zygmunt
Kałużyński i
Tomasz Raczek
Stefan
Kisielewski
Krzysztof Król
Bogusław
Mazur
Leszek Miller
Tomasz Nałęcz
Stanisław Tym
Lech Wałęsa
Bronisław
Wildstein
Jan Winiecki

Graficy i
fotografowie










Zbigniew
Furman
Karol
Kinal
Dariusz
Krupa
Igor
Morski
Karol
Wiszniews
ki
Henryk
Sawka
Łukasz
Hernik

Przekrój - tygodnik społeczno-kulturalny wydawany obecnie przez Edipresse Polska.
Ukazuje się od roku 1945, do 2002 r. wydawany w Krakowie, a obecnie w Warszawie.
Redaktorem naczelnym jest Jacek Kowalczyk. Zastępcami redaktora naczelnego są: Bartek
Chaciński i Paweł Moskalewicz, pełniący jednocześnie funkcję szefa działu krajowego.

Średni nakład to 125 000 egz., zaś sprzedaż wynosi 65 900(według danych ZKDP za sierpień
2007 r.). Objętość numeru to zazwyczaj 84 strony. Ukazuje się w czwartki. Kilkakrotnie
wychodzi w formie numerów tematycznych - główne motywy z roku 2006 to między innymi:
czarno-biały, wielkie pieniądze, ekologia. Parokrotnie ukazuje się również w formacie XXL.
Redakcja przygotowuje również wydania specjalne: Przekrój Nauki. Od 2005 r. redakcja
przyznaje nagrodę "Fenomen Przekroju".
Stałe rubryki










Przekrój tygodnia (Kraj, Teczki, Zagranica oraz Krótka Rozmowa, którą
przeprowadza Katarzyna Kolenda-Zaleska)
A właściwie to... (publicystyka szefów działów oraz redaktora naczelnego i sekretarzy
redakcji)
Powiększenie (artykuł ilustrowany zazwyczaj 6-8 ekskluzywnymi zdjęciami)
Najsztub pyta (wywiad Piotra Najsztuba, zajmujący 2-5 kolumn)
Twoje Sprawy (krótkie artykuły obejmujące tematykę: technologie, pieniądze,
podróże, motoryzacja, jedzenie)
Supermarket
Bubloteka, czyli ekstremalny przegląd tygodnia- strona Kuby Wojewódzkiego
Felietony: Bartka Chacińskiego "koniec końców" oraz Romana Kurkiewicza
"lewomyślnie"
Rozmaitości
Autorzy

Znani autorzy, którzy byli lub są związani z "Przekrojem":






















Artur Andrus - poeta, dziennikarz
Adam Wiedemann - prozaik
Marcin Baran - dziennikarz, poeta
Małgorzata Baranowska - poetka, pisarka
Marek Bieńczyk - enolog, pisarz
Jerzy Bralczyk - językoznawca
Rafał Bryndal - satyryk
Dariusz Brzóska Brzóskiewicz - autor krótkich i absurdalnych haiku
Olgierd Budrewicz - dziennikarz, pisarz, podróżnik, varsavianista
Bohdan Butenko - ilustrator, twórca komiksów
Bartek Chaciński - dziennikarz, pisarz
Andrzej Czeczot - malarz, rysownik
Juliusz Ćwieluch - dziennikarz
Grzegorz Dyduch i Marcin Świetlicki - muzycy, dziennikarze
Marian Eile - założyciel, twórca opracowania graficznego i wieloletni redaktor
naczelny
Stefania Grodzieńska - aktorka, felietonistka
Barbara Hoff - projektantka mody
Konstanty Ildefons Gałczyński - poeta
Jan Kalkowski - z-ca red. nacz., twórca i redaktor rubryki kulinarnej „Jedno danie”
Jan Kamyczek - pseudonim Janiny Ipohorskiej, autorki "Demokratycznego Savoir
Vivre'u" w odcinkach
Ludwik Jerzy Kern - autor wierszy satyrycznych
































Szymon Kobyliński - rysownik, satyryk
Kazimierz Kutz - reżyser, felietonista
Lucjan Kydryński - dziennikarz, konferansjer, felietonista
Stanisław Lem - pisarz
Zbigniew Lengren - twórca historyjek rysunkowych o prof. Filutku
Filip Łobodziński - dziennikarz
Marcin Maciejowski - malarz, rysownik
Dorota Masłowska - pisarka
Robert Mazurek i Igor Zalewski - komentatorzy polityczni
Wojciech Mazowiecki - publicysta
Zbigniew Mentzel - pisarz i felietonista
Janusz Minkiewicz - pisarz, satyryk
Andrzej Mleczko - rysownik, satyryk
Tadeusz Mosz - dziennikarz ekonomiczny
Sławomir Mrożek - dramaturg, prozaik i satyryk współpracujący dawniej z
tygodnikiem
Daniel Mróz - grafik
Tadeusz Nyczek - krytyk, reżyser, autor książek
Magda Papuzińska - pisarka, autorka książek dla młodzieży
Tadeusz Pióro - autor felietonów kulinarnych
Marek Raczkowski - aktualnie pracujący autor rysunków i komiksów satyrycznych
Andrzej Saramonowicz - krytyk filmowy, scenarzysta i reżyser
Wilhelm Sasnal - malarz, rysownik
Marcin Sendecki - poeta
Paweł Sito - dziennikarz
Wawrzyniec Smoczyński
Jerzy Szaniawski - autor opowiadań o profesorze Tutce
Leopold Tyrmand - pisarz, publicysta
Jerzy Waldorff - pisarz, publicysta
Antoni Wasilewski - karykaturzysta, rysownik, felietonista
Lucjan Wolanowski - dziennikarz, reporter
Redaktorzy naczelni

Kolejni redaktorzy naczelni "Przekroju":











Marian Eile: 1945-1969
Mieczysław Kieta: 1969-1973
Mieczysław Czuma: 1973-2000
Maciej Piotr Prus: 2000-2001
Józef Lubiński: 2001
Jacek Rakowiecki: 2001-2002
Roman Kurkiewicz: 2002
Piotr Najsztub: 2002-2006
Mariusz Ziomecki: 2006-2007
Jacek Kowalczyk: od 2007

Historia prasy polskiej - lata 1945-1957
OKRES PRL:






Periodyzacja pierwszego trzynastolecia opiera się na kryteriach politycznych:
o Okres lubelski: lipiec 1944 - 1945.
o Okres względnego pluralizmu prasy:1945 - 1947.
o Okres budowania prasy stalinowskiej:1947 - 1953.
o Okres odwilży:1953 - 1956.
o Okres małej stabilizacji:1957 - 1970.
Okres lubelski: lipiec 1944 - 1945.
o Czas tworzenia systemu prasowego opartego na nowych zasadach:
"Uspołecznienie" prasy - wydawcą mogły być tylko organizacje
społeczne lub polityczne, a nie osoba fizyczna.
Przyznawanie koncesji, a nie na podstawie zgłoszenia.
Cenzura prewencyjna.
Działalność prasowa była sterowna centralnie, więc zniknął rynek
prasowy.
o Zasady te wprowadził major Jerzy Borejsza.
Do 1947 r. był animatorem polskich mediów.
On przesądził o tym, że ta prasa była spluralizowana.
Miał koncepcję ewolucji, a nie rewolucji systemu prasowego.
Stworzył w 1944 r. spółdzielnię wydawniczo - oświatową "Czytelnik".
Miała wydawać i kolportować prasę i książki.
Do 1947 r. Czytelnik rządził - był najsprawniejszy i najlepiej
zorganizowany.
o Zaczął też wtedy funkcjonować nowy system obiegu informacji:
Władza przekazała agencji rządowej "Polpress" prawo do
reprezentowania władz od strony propagandowo - informacyjnej.
o Stworzono Resort Informacji i Propagandy.
o Wtedy zaczęto tworzyć prasę społeczno - kulturalną i literacką.
Tygodnik "Odrodzenie".
Był wyrazem łagodności zmian ewolucyjnych w systemie
prasowym.
Okres względnego pluralizmu prasy: 1945 - 1947.
o Ogromny wzrost ilości tytułów.
o Sprzyjająca sytuacja polityczna.
Powstała prasa opozycyjna.
Komuniści starali się ograniczać jej nakład, ograniczając dostęp do
papieru.
Powstała prasa związana z Episkopatem Polski.
Tygodnik Powszechny, kontynuacja przedwojennego Głosu
Narodu.
Tygodnik Warszawski.
Prężny ośrodek - Niepokalanów.
Niejednolite jest też stanowisko lewicy.
o To wszystko jest względne, bo reżyserowane przez władzę, która chce
stworzyć swój korzystny wizerunek.
o Można mówić w tym okresie o nasyceniu tego "rynku prasowego".





W każdym mieście ukazują się przynajmniej dwa różne w opcji
politycznej dzienniki.
Rozrasta się oferta tygodników społeczno - kulturalnych i literackich.
Przekrój.
Kuźnica.
Odra.
Okres budowania systemu prasy stalinowskiej: 1947 - 1953 r.
o Cezurą są sfałszowane wybory w 1947 r., które:
Legalizują władzę komunistów.
Pozwalają im na zaprzestanie tej gry pozorów.
Pozwalają im na centralizację prasy.
o W kwietniu 1947 r. powstała w ramach PZPR pozakonstytucyjna Komisja
Prasowa, decydująca w sprawach prasy i propagandy.
o Powstała Robotnicza Spółdzielnia Wydawnicza (RSW), a upada "Czytelnik".
o Powstała wspólna polityka prasowa państw skupionych wokół ZSRR na
konferencji w Szklarskiej Porębie w 1947 r.
o O tych zmianach decydował Jakub Berman.
o Istota modelu stalinowskiego:
Kontrola:
Kontrola zewnętrzna - cenzura.
Kontrola wewnętrzna - w strukturach partyjnych / w redakcjach.
Komisja Prasowa decyduje, kto może zostać redaktorem
naczelnym.
Czystki polityczne:
Niewłaściwe pochodzenie.
Związki z Londynem.
Związki z prasą przedwojenną.
Wymiana kadr:
Zatrudniani są młodzi, zaangażowani i dyspozycyjni ludzie.
Permanentna kampanijność:
Non stop mobilizowano społeczeństwo do gotowości i różnych
działań.
Uniformizacja treści.
Monopol PAPu:
Filtrował informacje wg zaleceń politycznych.
Mistyfikowanie rzeczywistości.
Okres odwilży: 1953 - 1956 r.
o Związana ze śmiercią Stalina.
o Na zjeździe partii w 1954 r. pada postulat, by traktować czytelnika
podmiotowo.
o Radio Wolna Europa publikuje relacje płk Światły, który demaskuje kulisy
władzy.
o W 1954 r.:
Tygodnik "Dookoła świata".
o W 1955 r.:
Prasa zaczyna mówić ludzkim głosem.
Odbywa się Festiwal Młodzieży.
Pojawiają się artykuły o zachodzie.
o W 1956 r.:
Wypadki czerwcowe komentowane są w RÓŻNY sposób.

o

Pojawia się Po Prostu, pismo jednoczące tych, którzy chcieli zmian w
systemie (a nie zmian systemu).
Kulminacją jest październik, i zmiana na stanowisku I sekretarza
(Gomułka).
1957 r.:
Tygodnik "Polityka" - przeciwwaga dla "Po Prostu".
Czystki w prasie z reformatorów - elementów wrogich.
Finał - zamknięcie "Po Prostu" we wrześniu.
1944/5 - 1989

Prasa powojenna - doszczętne zniszczenie stołecznego centrum prasowo - wydawniczego i
informacyjnego, prasa na usługach partii i organizacji politycznych oraz społecznokulturalnych.
Cechy polskiego systemu prasowego: społeczna (państwowa) forma własności,
wszechwładna kontrola partii rządzącej, względny pluralizm światopoglądowy. Obok
wydawnictw upowszechniających ideologię marksistowsko- leninowską istniały pisma
propagujące inną orientację, najczęściej katolicką Znak, Gość Niedzielny.
Powojenne wydawnictwa prasowe:
Czytelnik: Rzeczpospolita, Życie Warszawy, Dziennik Polski;
Wiedza: Robotnik, Naprzód, Przegląd Socjalistyczny, Nowiny Literackie, Express
Wieczorny;
Nowa Epoka: Kurier Codzienny, Młoda Demokracja, Kurier Wielkopolski;
Chłopski Świat: Dziennik Ludowy, Gazeta Ludowa, Zielony Sztandar;
Centralizacja partyjnego aparatu wydawniczego
W 1947 Polska Partia Robotnicza powołała scentralizowane wydawnictwo o charakterze
spółdzielczym RSW Prasę, które przejęło agendy wydawnicze poszczególnych komitetów
wojewódzkich PPR, w tym wydawanie centralnego organu KC – Głosu Ludu. Od 16 grudnia
1948 roku czołową gazetą staje się organ KC PZPR - Trybuna Ludu - najważniejszy organ
(prasowy) w PRL-u. Najdłużej ukazujący się tytuł w Polsce powojennej - od 24 marca 1944
roku redagowany przez ks. J. Piwowarczyka i J. Turowicza. Po 1953 “odwilż” na rynku
prasowym. Pojawiają się inne tytuły gazet i czasopism, treścią odchodzące od problematyki
produkcji, np. magazyn młodzieżowy Dookoła Świata. 4 IX 1954 roku Po Prostu (od 1947)
ukazuje się z zieloną winietą, w latach 1956/57 (do likwidacji) jest trybuną środowisk
reformatorskich
“PRZEKRÓJ” od 15 IV 1945 roku szlagier wydawniczy PRL-u.
Nawet prasa sportowa jest podporządkowana propagandzie.
1980 - powstaje NSZZ “Solidarność”, 13 XII 1981 Stan Wojenny.

Silnie rozwija się prasa podziemna, (alternatywna), która swoje początki miała już w latach
wcześniejszych.
1989 - ... wolność prasy
W 1989 roku nowelizacja prawa prasowego, wprowadza m.in. zgłoszeniowy system
powoływania nowych tytułów.
W 1990 Sejm przyjął ustawę o likwidacji RSW Prasa-Książka-Ruch.
Wpływ wydawnictw zagranicznych na polski rynek prasowy, udział kapitału obcego ocenia
się na 80-90%
Komputeryzacja, przechodzenie na druk offsetowy, lepszy papier, zmiany w organizacji pracy
redakcji oraz zmiany kadrowe;
Obecnie rynek prasy kolorowej obejmuje kilkaset tytułów
8 maja 1989 roku pojawił się nowy dziennik, miał prowadzić do wyborów 4 czerwca,
wkrótce stał się najbardziej poczytnym dziennikiem w Polsce.
Dzienniki ogólnopolskie i lokalne
Gazeta Wyborcza, Super Express, Rzeczpospolita, Trybuna, (powstała na bazie PRLowskiej
Trybuny Ludu), Życie, ...
Wzrost popularności dzienników lokalnych: Dziennik Zachodni, Głos Wielkopolski, Gazeta
Poznańska, Gazeta Lubuska,, Dziennik Bałtycki, Życie Warszawy, Gazeta Pomorska, Trybuna
Śląska, ...
Tygodniki opinii
Polityka ,Wprost , Newsweek, Tygodnik Powszechny, Nie, Agora, ...
Czasopisma dla:
kobiet: Twój Styl, Pani, Świat Kobiety, Claudia, ...
mężczyzn: Playboy, Gentelman, CKM, Auto Świat, ...
Prasa katolicka







tygodniki: Gość Niedzielny, Niedziela
miesięczniki: Rycerz Niepokalanej
czasopisma typowo religijne: Różaniec
czasopisma “rozumiejące znaki czasu”: Przewodnik Katolicki,
“politykujące”: Rodzina Radia Maryja,
intelektualnie otwarte: Znak, Więź

PRASA POLSKA
Dzieje prasy polskiej sięgają początków XVI w., kiedy to okazjonalnie ukazywały się w
nakładach do kilkuset egz. informacyjne druki ulotne dotyczące zwł. wydarzeń wojennych
(sprzedawano je na jarmarkach, sejmikach itp.); za początek historii prasy pol. zwykło się
uważać ukazanie się 1661 w Krakowie pierwszej gazety periodycznej, tygodnika "Merkuriusz
Polski Ordynaryjny", wydrukowanego przez J.A. Gorczyna z inicjatywy dworu Jana
Kazimierza zmierzającego do reformy ustrojowej kraju i pozyskania dla niej zwolenników; po
27 numerach redakcję przeniesiono do Warszawy, gdzie rozpoczynał obrady sejm; łącznie
ukazało się 41 numerów pisma; kolejne pisma (m.in. "Wiadomości Cudzoziemskie",
"Nowiny", "Awizy") miały charakter efemeryczny, najdłużej przetrwała 1718-20 "Poczta
Królewiecka" wydawana przez J.D. Cenkiera w Królewcu; z ważniejszych tytułów, jakie
ukazywały się przed rozbiorami wymienić trzeba: "Kurier Polski" i "Uprzywilejowane
Wiadomości z Cudzych Krajów" (1765 połączone w "Wiadomości Warszawskie", 1774
zmienione na "Gazetę Warszawską" pod red. Łuskiny), "Monitor" redagowany przez F.
Bohomolca i I. Krasickiego, "Zabawy Przyjemne i Pożyteczne" (J. Albertrandi i A.
Naruszewicz), "Gazetę Narodową i Obcą" redagowaną przez stronnictwo kołłątajowskie;
łącznie 1765-95 ukazywało się ok. 90 tytułów (większość w stolicy), w nakładach do 1000
egz. Po utracie niepodległości nastąpił spadek czytelnictwa; z pism, które ukazywały się do
1830 ważniejsze to: "Gazeta Krakowska" (od 1796), "Gazeta Lwowska", "Kurier Litewski",
"Dziennik Wileński", "Gazeta Poznańska"; okresowe ożywienie przyniósł czas powstania
listopadowego ("Nowa Polska", "Gazeta Polska" i twórczość publicystyczna M.
Mochnackiego, B. Niemojewskiego, J.N. Janowskiego); po upadku powstania nasiliła się
działalność cenzury, zaczęły natomiast licznie powstawać czasopisma emigracyjne, m.in.
"Demokrata Polski", "Orzeł Biały" (pod wpływami Lelewela), "Pielgrzym Polski", "La
Tribune des Peuples" (pod red. A. Mickiewicza); w kraju dopiero od lat 40. XIX w. ukazują
się m.in. "Przegląd Naukowy", "Biblioteka Warszawska", w zaborze austr. konserwatywny
dziennik "Czas", na Śląsku "Dziennik Górnośląski" (red. J. Lompa i E. Smolka) oraz
"Tygodnik Cieszyński" (przekształcony 1851 w "Gwiazdkę Cieszyńską"); w stolicy do
najpoczytniejszych należała "Gazeta Warszawska", "Gazeta Codzienna" (pod red. J.I.
Kraszewskiego), "Kurier Warszawski" (wydawany najdłużej w Polsce 1821-1939), później
"Głos", a także "Słowo" (pocz. kierowane przez H. Sienkiewicza); organem ugody z caratem
był wydawany w Petersburgu tygodnik "Kraj". Po powstaniu styczniowym prasa zaczęła
pełnić ważną rolę czynnika podtrzymującego świadomość nar., krzewiącego oświatę wśród
ludu ("Zorza"); pojawiły się też czasopisma ilustrowane, kobiece, specjalistyczne ("Tygodnik
Ilustrowany", "Bluszcz", "Wszechświat", "Kłosy", "Wędrowiec", "Świt", "Biesiada
Literacka", satyryczna "Mucha"), co wiązało się z unowocześnieniem technik drukarskich
(1885 w zaborze ros. działało 51 drukarń, w Galicji 47; w Krakowie W.L. Anczyc zał. 1867
pierwszą stereotypię; 1890 dla redakcji "Kuriera Warszawskiego" uruchomiono pierwszą na
ziemiach pol. maszynę rotacyjną); program pozytywistyczny lansowały "Przegląd
Tygodniowy", "Niwa" i "Prawda" (red. A. Świętochowski), w Galicji "Kraj", w Poznaniu
"Tygodnik Wielkopolski", na Śląsku liczne czasopisma lokalne (przyczyniając się na tym
obszarze do prawdziwego rozkwitu czytelnictwa, 1882 prasę czytał tu co 10 Polak); pojawiły
się też pierwsze organizacje dziennikarskie (1893 we Lwowie powstało Tow. Wzajemnej
Pomocy Dziennikarzy Pol.; 1909 w Warszawie Tow. Literatów i Dziennikarzy, 1912 w
Krakowie Syndykat Dziennikarzy Pol.); na przełomie stuleci rozwinęła się także prasa
proletariacka ("Równość", "Przedświt", "Walka Klas", "Proletariat", "Naprzód", "Robotnik",
"Czerwony Sztandar") oraz katolicka i adresowana do mniejszości żydowskiej; przed
wybuchem I woj. świat. na ziemiach polskich ukazywało się ok. 1000 tytułów. Po uzyskaniu
niepodległości prasa pełni rolę czynnika integrującego po rozbiorach ziemie polskie; 1918

powstała Pol. Agencja Telegraficzna (PAT); organami popierającymi Piłsudskiego (potem
sanację) były: "Gazeta Polska", "Polska Zbrojna", "Kurier Poranny"; poglądy Nar.
Demokracji reprezentowały "Gazeta Warszawska", "Kurier Poznański" i "Kurier Codzienny"
ruch ludowy - "Zielony Sztandar" i "Piast", chrześc. demokrację - "Polonia", krakowski
"Czas", wileńskie "Słowo" i "Dziennik Poznański"; organem PPS był "Robotnik" oraz
"Naprzód" w Krakowie i "Gazeta Robotnicza" w Katowicach, a KPP - "Czerwony Sztandar";
do środowisk inteligencji były adresowane "Wiadomości Literackie" (red. M.Grydzewski),
prawicowy tygodnik "Prosto z Mostu", satyryczne "Szpilki"; rekordowe nakłady osiągała
prasa katolicka, zwł. "Rycerz Niepokalanej" (zał. 1922 przez M. Kolbe), "Mały Dziennik" i
"Przewodnik Katolicki". Zjawiskiem nowym były potężne koncerny prasowe, specjalizujące
się gł. w wydawaniu czasopism popularnych; najw. był zespół pism "Ilustrowanego Kuriera
Codziennego" wydawanego w Krakowie przez M. Dąbrowskiego, do którego – obok "JKC" należały m.in. "Światowid", "AS", "Na Szerokim Świecie", "Tempo Dnia", "Wróble na
dachu", "Tajny Detektyw"; drugim koncernem był w-wski Dom Prasy, wydawca "Expressu
Porannego", "Przeglądu Sportowego", "Kina", "Cyrulika Warszawskiego", popołudniówki
"Dobry Wieczór"; potężnym wydawcą prasy sensacyjnej była łódzka sp-ka wydająca
"Republikę", "Express Ilustrowany", "Karuzelę", "Tarzana", "Wędrowca", "Buffalo Bila"
oraz zeszyty "Co tydzień powieść"; z innych tytułów wydawanych w okresie
międzywojennym zaczęły się ukazywać pisma Związku Nauczycielstwa Pol. ("Płomyk" i
"Płomyczek"); łącznie w 1937 ukazywało się w Polsce 2692 tytuły, przy czym tylko
kilkanaście z nich przekraczało nakłady rzędu 200 tys. egz. Do najwybitniejszych
dziennikarzy i wydawców tego okresu należeli: A. Bocheński, wspomniani M. Grydzewski i
M. Dąbrowski, S. Cat-Mackiewicz, W. Korfanty, A. Nowaczyński, S. Piasecki, I.
Matuszewski, B. Singer (ps. Regnis, brat pisarza), K. Pruszyński, A. Janta-Połczyński, Z.
Nowakowski, S. Stroński, M. Niedziałkowski, W. Kulerski, S. Jaszuński, J. Brun, K. Wrzos,
nie mówiąc o licznych związanych z prasą literatach i krytykach m.in. T. Boy-Żeleński, K.
Irzykowski, A. Słonimski, J. Tuwim, M. Dąbrowska. Specyficznym okresem w dziejach
prasy pol. był czas okupacji hitlerowskiej; Niemcy zlikwidowali wszystkie dawne gazety,
wydając w ich miejsce pisma w j. pol. zwane pospolicie "gadzinówkami" (m.in. "Krakauer
Zeitung", "Warschauer Zeitung", "Goniec Krakowski", "Nowy Kurier Warszawski", "Ster");
z kolei na ziemiach okupowanych przez ZSRR ukazywały się we Lwowie "Czerwony
Sztandar", w Tarnopolu "Prawda Bolszewicka", w Wilnie "Gazeta Codzienna" i "Gazeta
Ludowa"; równolegle nastąpił rozwój prasy konspiracyjnej, wydawanej zwł. przez ZWZ-AK
- jej nakłady sięgały kilkunastu tys. egz.; najw. znaczenie miał "Biuletyn Informacyjny" red.
przez A. Kamińskiego, z nakładem sięgającym 50 tys. egz.; nadto spore znaczenie miały
"Wiadomości Polskie", "Żołnierz Polski", "Wolna Polska", "Polska Walcząca"; 1941-44
ukazywał się dwutygodnik "Rzeczpospolita Polska" - naczelne pismo Delegatury Rządu na
Kraj; kilka tytułów wydawały harcerskie Szare Szeregi (m.in. "Źródło", "Dęby",
"Drogowskaz", "Dziś i Jutro"); oryginalnym posunięciem było wydawanie ok. 15 tytułów
prasy dywersyjnej w j. niem. (np."Der Soldat", "Der Hammer"); w samej tylko Warszawie
działało ok. 150 nielegalnych drukarń; łącznie wydano ok. 1500 tytułów pism
konspiracyjnych (ok. 50 w 1939, ok. 600 tytułów w 1944). Po 1945 roku prasę prywatną
zlikwidowano, uruchomiono cenzurę prewencyjną (Biuro Kontroli Prasy, 1946
przekształcone w Gł. Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk), powołano Inst.
Wydawniczy Sp-nia Wydawniczo-Oświatowa "Czytelnik", do którego należała większość
tytułów, m.in. ogólnokrajowe dzienniki "Rzeczpospolita" i "Życie Warszawy", regionalne
"Dziennik Polski", "Dziennik Zachodni", "Dziennik Bałtycki" itp.; nakładem "Czytelnika"
zaczęły się też ukazywać ilustrowane tygodniki ("Przekrój", "Szpilki", "Stolica"), pisma społ.polit. ("Odrodzenie", "Kuźnica"), kult. ("Twórczość") oraz popularno-naukowe i
specjalistyczne ("Przegląd Techniczny", "Problemy", "Poznaj Świat"); powołano także Polską

Agencję Prasową i kilka innych, pomniejszych; do 1948 ukazywało się także kilka tytułów
związanych z działającymi wówczas partiami politycznymi, m.in. należąca do PSL "Gazeta
Ludowa", a także "Nowa Epoka" (SD), "Robotnik" i "Express Wieczorny" (PPS), "Słowo
Powszechne" (PAX), "Tygodnik Powszechny" (katolicki), "Walka Młodych" (ZMW);
szczególne preferencje posiadały pisma PPR - "Trybuna Wolności", "Trybuna Robotnicza",
"Nowe Drogi", "Głos Ludu" i inne; 1947 PPR powołała Robotniczą Spółdzielnię
Wydawniczą "Prasa", która stopniowo przejęła większość ukazujących się w kraju tytułów
(1948 wcielono do niej wyd. "Wiedza", 1950 "Czytelnika", powołując równocześnie
Państwowe Przedsiębiorstwo Kolportażu Prasy i Książki "Ruch") oraz uruchamiając we
wszystkich miastach wojewódzkich organy PZPR; prasę katolicką ograniczono (1953
"Tygodnik Powszechny" przejął PAX), pisma niezależnych stronnictw politycznych
zlikwidowano, "Odrodzenie" i "Kulturę" zastąpiono "Nową Kulturą"; z tytułów
uruchomionych w latach stalinowskich na uwagę zasługują "Przyjaciółka", "Życie
Literackie", tyg. "Świat", mag. "Młody Technik"; odwilż polit. po śmierci Stalina przynosi
pojawienie się "Dookoła Świata" i katowickiej "Panoramy", a przełom październikowy 1956
reaktywowanie pism SD i PSL, zwrot "Tygodnika Powszechnego", powstanie szeregu
nowych tytułów jak "Prawo i Życie", "Argumenty", "Odra", "Odgłosy", "Przegląd
Kulturalny"; znaczącą rolę odgrywa w tym okresie studencki tygodnik "Po prostu", zamknięty
1957 za rewizjonizm (a właśc. za zbytni krytycyzm): 1957 powstała "Polityka", a także
Ośrodek Badań Prasoznawczych w Krakowie, 1963 zlikwidowano "Nową Kulturę" i
"Przegląd Kulturalny" powołując w ich miejsce "Kulturę", 1965 powstało "Forum" - jedyny
w krajach obozu socjalistycznego tygodnik stanowiący przegląd prasy światowej; w latach
70. powstaje m.in. "Literatura", spory autorytet zyskuje "Przegląd Techniczny - Innowacje",
mnożą się pisma specjalistyczne, hobbystyczne, młodzieżowe; łączna liczba wydawanych
tytułów sięga w tym okresie 2500; utwierdza się równocześnie monopolistyczna rola
koncernu RSW "Prasa-Książka-Ruch", do którego 1975 należy 85% nakładów całej prasy
(m.in. 46 dzienników, 190 czasopism, Polska Agencja Interpress, Centralna Agencja
Fotograficzna, Krajowa Agencja Wydawnicza, sieć wydawnictw i drukarń regionalnych,
ogólnokrajowy kolportaż); nowy podział terytorialny kraju (1975) staje się impulsem do
utworzenia ok. 30 tygodników regionalnych w stolicach nowych województw; w poł. lat 70.
pojawia się także wydawana przez demokratyczną opozycję (poza oficjalnym obiegiem) prasa
opozycyjna, m.in. "Biuletyn Informacyjny KOR", "Głos", "Robotnik", czasopismo polit.
"Krytyka", "Res Publica", lit. "Zapis", "Puls" i inne, łącznie ok. 200 tytułów; znamieniem
zmian związanych ze strajkami 1980 są nowe treści w dotychczas ukazujących się
czasopismach i legalny, ogólnokrajowy "Tygodnik Solidarność" - jak większość tytułów
(łącznie z pismami partyjnymi) zawieszony 13 XII 1981, po wprowadzeniu stanu wojennego;
w miarę łagodzenia jego rygorów następuje stopniowe "odwieszanie" tytułów, ukazują się
nowe czasopisma społ.-polit. m.in. "Rzeczpospolita", "Przegląd Tygodniowy", "Tu i Teraz",
kilka pism katolickich; równocześnie wznawia działalność drugi obieg, w którym większe
znaczenie uzyskują "Wiadomości", "Tygodnik Mazowsze", "Hutnik", "Arka"; po
transformacji ustrojowej 1989 pojawia się prasa niezależna, której symbolem staje się "Gazeta
Wyborcza" kierowana przez A. Michnika; następuje zniesienie cenzury, likwidacja koncernu
RSW, szereg tytułów pada, m.in. "Życie Literackie" i "Kultura", powstają liczne nowe m.in.
"Gazeta Polska", "Twój Styl", "Pani"; na pol. rynek wkraczają koncerny zagr. (Hersant,
Passauer Neue Presse, Orkla, Bertelsman, H. Bauer, Springer, Burda i inne uruchamiając
szereg pol. edycji czasopism obcojęzycznych oraz przejmując kapitałowo znaczną część pol.
rynku prasowego, zwł. dzienników lokalnych oraz przytłaczając rynek zalewem kolorowych
tygodników nie zawsze wysokiej jakości (m.in. "Tina", "Bravo", "Popcorn", "Playboy",
"Elle"); przejściowy rozkwit przeżywa prasa lokalna; w latach 90. najw. nakłady uzyskuje
"Gazeta Wyborcza" z 20 mutacjami terenowymi i licznymi dodatkami, która opanowuje

ponad 50% rynku reklam prasowych, kształtując nakład na poziomie 600 tys. egz.; nakładem
konkuruje z nią "Super Express", z dzienników spore znaczenie osiaga "Rzeczpospolita";
początek nowego stulecia przynosi spadek czytelnictwa gazet codziennych na całym świecie,
także w Polsce; średni nakład dzienny (I-XI 2002) wynosił dla najpoczytniejszych tytułów:
"Gazeta Wyborcza" - 420,1 tys. egz., "Super Express" - 301,5, "Rzeczpospolita" - 188,3;
"Gazeta Pomorska" - 101,8; "Dziennik Zachodni" - 89,5; "Dziennik Bałtycki" - 76,7;
"Dziennik Polski" - 69,2; "Express Ilustrowany" - 63,3 tys. egz.; wśród tygodników społ.polit. ważniejszą rolę odgrywa nadal "Polityka", polska edycja "Newsweeka", poznańskie
"Wprost", "Przegląd" (wcześniej pt. "Przegląd Tygodniowy") oraz redagowane przez J.
Urbana skandalizujące "Nie". Ruch dziennikarski po 1989 ulega rozbiciu, obok
reaktywowanego Stow. Dziennikarzy Pol. (rozwiązanego w stanie wojennym) działa Stow.
Dziennikarzy RP (zawiązane 1982) oraz powstałe 1991 Stow. Dziennikarzy Katolickich i
1998 Syndykat Dziennikarzy Polskich. Z dziennikarzy, którzy w latach powojennych
odcisnęli swoje piętno na prasie polskiej warto wymienić nazwiska R. Kapuścińskiego, J.
Giedroycia (red. emigracyjnej "Kultury"), J. Borejszy (twórca "Czytelnika"), S.
Bratkowskiego, Z. Broniarka, K. Dziewanowskiego, M. Eilego (założyciel "Przekroju"), D.
Fikusa, W. Giełżyńskiego, W. Górnickiego, G. Jaszuńskiego, J. Kalabińskiego, S.
Kisielewskiego, H. Korotyńskiego (wieloletni red. naczelny "Życia Warszawy"), H. Krall, K.
Małcużyńskiego, A. Małachowskiego, T. Mazowieckiego, A. Micewskiego, A. Michnika, E.
Osmańczyka, D. Passenta, S. Podemskiego, M. Podkowińskiego, Z. Szeligi, M.F.
Rakowskiego (wieloletni red. nacz. "Polityki"), K.T. Toeplitza, B. Tomaszewskiego
(najwybitniejszy dziennikarz sportowy), J. Turowicza (twórca i wieloletni red. "Tygodnika
Powszechnego"), L. Wolanowskiego, z młodszych – m.in. W. Jagielskiego, J. Paradowskiej
czy J. Żakowskiego.
RUCH PAŃSTWOWY
Po 1945 powstawały spółdzielnie wydawnicze - w marcu 1945 roku powstała spółdzielnia
"Czytelnik" zajmująca się kolportażem i wydawaniem prasy. "Czytelnik" miał 10 kiosków na
dworcach i w centrum miasta. W 1950 roku "Czytelnik" oraz pozostałe spółdzielnie
wydawnicze zostały włączone do Państwowego Przedsiębiorstwa Kolportażu RUCH.
W 1950 roku utworzono w miejsce RUCH nową firmę zajmującą się kolportażem
wydawnictw prasowych pod nazwą: Państwowe Przedsiębiorstwo Kolportażu RUCH. W
skład RUCH weszło wówczas kilka spółdzielni wydawniczych utworzonych po 1945, w tym
"Czytelnik". RUCH posiadał prawo wyłączności na prenumeratę oraz kolportaż dzienników i
czasopism.
W 1955 roku Generalna Dyrekcja Państwowego Przedsiębiorstwa Kolportażu RUCH w
Warszawie została przekształcona w Centralny Zarząd Upowszechniania Prasy i Książki
RUCH. Został on podzielony na wyspecjalizowane przedsiębiorstwa zajmujące się
poszczególnymi obszarami działalności dawnego Towarzystwa. W ten sposób powstały:
Centrala Kolportażu Prasy i Wydawnictw RUCH, Przedsiębiorstwo Wydawnictw
Zagranicznych RUCH, Przedsiębiorstwo Filatelistyczne RUCH i inne. Działające
dotychczasowo w województwach oddziały RUCH zostały przekształcone w samodzielne
jednostki. W 1961 roku Kluby Międzynarodowej Prasy i Książki prowadzone przez
Robotniczą Spółdzielnię Wydawniczą „Prasa” zostały przejęte przez RUCH.

RUCH PRZEKSZTAŁCONY W SPÓŁDZIELNIĘ
W 1969 roku Centralny Zarząd Upowszechniania Prasy i Książki RUCH został
przekształcony w Zjednoczenie Upowszechniania Prasy i Książki RUCH. W 1972 roku
Zgrupowanie obejmowało: centralę handlu zagranicznego, przedsiębiorstwa upowszechniania
prasy i książki RUCH, specjalistyczne przedsiębiorstwa handlowe, przedsiębiorstwa
wydawnicze, przedsiębiorstwo poligraficzne, pięć oddziałów handlowych przy ośrodkach
informacji i kultury polskiej za granicą. W 1971, w wyniku połączenia RUCH i Robotniczej
Spółdzielni Wydawniczej „Prasa”, powstała Robotnicza Spółdzielnia Wydawnicza „PrasaKsiążka-Ruch”.
LIKWIDACJA "RSW". RUCH SPÓŁKĄ SKARBU PAŃSTWA
22 marca 1990 roku Sejm przyjął Ustawę o likwidacji Robotniczej Spółdzielni Wydawniczej
„Prasa- Książka-Ruch”, a następnie powołał Komisję Likwidacyjną. 29 listopada 1990 roku
Rada Ministrów zatwierdziła plan zagospodarowania majątku Robotniczej Spółdzielni
Wydawniczej „Prasa-Książka- Ruch”. Następnie, w dniu 29 kwietnia 1991, roku Minister
Przemysłu wydał zarządzenie, na podstawie którego utworzono przedsiębiorstwo państwowe
pod nazwą Przedsiębiorstwo Kolportażowo- Handlowe RUCH. 24 stycznia 1992 roku Prezes
Rady Ministrów wydał zarządzenie, które umożliwiło przekształcenie Przedsiębiorstwa
Kolportażowo-Handlowego RUCH w jednoosobową spółkę Skarbu Państwa pod nazwą
RUCH S.A. Akt notarialny przekształcenia został sporządzony w dniu 24 marca 1992 roku
(Rep. A 2777/92), a następnie zmieniony aktem notarialnym z dnia 9 kwietnia 1992 roku
(Rep. A 3936/92). Przedsiębiorstwo RUCH przejęło majątek po zlikwidowanej Robotniczej
Spółdzielni Wydawniczej „Prasa-Książka-Ruch”. RUCH S.A. został wpisany do RHB na
mocy postanowienia Sądu rejonowego dla m.st. Warszawy, Wydział XVI Gospodarczy, z
dnia 15 kwietnia 1992 roku. W momencie utworzenia Spółki stworzono 26 Oddziałów oraz
188 jednostek organizacyjnych niższego szczebla, które dzieliły się na zespoły i delegatury,
obsługujące sieć hurtową i detaliczną. Obecnie liczba Oddziałów została zredukowana do 15,
a liczba zespołów wynosi 41. W 2002 roku zakończono likwidację Robotniczej Spółdzielni
Wydawniczej „Prasa – Książka – Ruch”.
RUCH W STRONĘ GIEŁDY
W 2006 roku nowy Zarząd rozpoczął realizację programu restrukturyzacji, która przyniosła
znaczącą poprawę wyników operacyjnych i finansowych. Program ten objął ok. 40 inicjatyw
w obszarze zarządzania siecią, zakupów oraz logistyki, a pierwsze jego rezultaty były
widoczne już w wynikach III kwartału 2006 roku. Jednocześnie Zarząd podjął decyzję o
przeprowadzeniu publicznej oferty akcji pod koniec 2006 roku i uzyskał dla tej decyzji
poparcie Skarbu Państwa, który jest właścicielem 100% akcji Spółki. RUCH zadebiutował na
Warszawskiej Giełdzie Papierów Wartościowych 22 grudnia 2006r. Był to debiut udany. Na
otwarciu sesji papiery Ruchu kosztowały 16 proc. powyżej ceny emisyjnej. Wejście na GPW
umożliwiło Spółce pozyskanie środków na rozwój, w tym przede wszystkim na modernizację
i dalszy rozwój własnej sieci detalicznej oraz kompleksową informatyzację Spółki. Zarząd
RUCH S.A. jest także przekonany, że Spółka będąc notowaną na giełdzie, i będąc poddaną
dyscyplinie rynków kapitałowych znacznie zwiększy szanse na udaną transformację Spółki w
firmę zorientowaną na zaspokajanie potrzeb klienta i przynoszącą oczekiwany zwrot z
inwestycji dla akcjonariuszy.

RUCH SPÓŁKĄ MULTIBRANDOWĄ
W 2007 r. następował proces restrukturyzacji Spółki. Przyjęta przez Zarząd Strategia
zakładała dalsze umocnienie pozycji lidera na rynku kolportażu prasy, a także rozwijanie
największej sieci detalicznej w Polsce i hurtowej sprzedaży artykułów FMCG. Ogłoszona
została również, decyzja o uruchomieniu dwóch nowych marek: kawiarni i coffee oraz
salonów prasowych update. RUCH stał się Spółką multibrandową. Kawiarnie i coffee są
zlokalizowane głównie w centrach handlowych, pasażach, lotniskach czy dworcach PKP. 16
listopada 2007 r. jako pierwsi kawę wypili goście warszawskiego lokalu przy ul. Dobrej 54.
Dzień później kawiarnię odwiedzili klienci Centrum Handlowego Magnolia we Wrocławiu.
trzecim z kolei, był lokal i coffee otwarty w Centrum Handlowym w Gorzowie
Wielkopolskim. Salony prasowe update usytuowane są w centrach i pasażach handlowych,
biurowcach oraz na dworcach, lotniskach oraz reprezentacyjnych ulicach największych miast
Polski. Decyzja o utworzeniu sieci salonów prasowych pod nową marka, podyktowana była
chęcią spozycjonowania oferty Spółki w wyższej półce, zarówno wśród komercjalizatorów
powierzchni handlowych, jak i klientów. Pierwszy salon otwarto 6 lutego 2007 r. w centrum
Rodzinnym Witawa w Gdyni. Rok 2007 był dla RUCH-u przełomowy z jeszcze jednego
powodu. 23 listopada zaprezentowane zostało nowe, odświeżone logo Spółki. Nowy projekt
podstawowej marki Spółki RUCH, łączy tradycje z nowoczesnością. Proces rebrandingu
marki rozłożony jest na kilka lat. Pierwsze punkty sprzedaży w odmłodzonym wyglądzie
pojawiają się w 2008 r. wraz z nowymi, zaprojektowanymi wyłącznie dla RUCH bryłami
kiosków.
Wojna i po wojnie w Polsce
Działania wojenne we wrześniu 1939 r. zdezorganizowały działalność wydawnictw
prasowych. Po zajęciu Polski Niemcy zlikwidowali całą prasę polską, wydając w jej
miejsce gazety w języku niemieckim. Lata po zakończeniu działań wojennych także nie
należały do najszczęśliwszych dla rozwoju polskiej prasy. Wyrazem tego był szereg zmian
w systemie prasowym po 1944 r., które zapoczątkowały przejęcie przez państwo drukarń
i gospodarki papierem. Władze wprowadziły cenzurę prewencyjną, od stycznia 1945 r.
działało Biuro Kontroli Prasy. W 1946 r. powołano Główny Urząd Kontroli Prasy,
Publikacji i Widowisk. W drugiej połowie lat 70 - tych, wraz z organizowaniem się
demokratycznej opozycji, pojawiła się prasa podziemna wydawana poza cenzurą, tworząca
tzw. drugi obieg wydawniczy. Po sierpniu 1980 r. nastąpił szybki rozwój prasy NSZZ
„Solidarność” - powstało wówczas 6 legalnych pism Solidarności. Wprowadzenie stanu
wojennego 13 grudnia 1981 r. oznaczało czasowe zawieszenie większości tytułów
prasowych. W stanie wojennym, mimo represji, szybko rozwinęła się prasa podziemna,
która była związana głównie z działającą w konspiracji Solidarnością. W drugim obiegu
ukazało się w 1983 r. ok. 600 tytułów, a 1989 ok. 900. Łącznie poza cenzurą wydano ok.
2000 tytułów prasowych.
Polska prasa w zarysie historycznym od okresu przemian w 1989 roku
1. Okrągły Stół
Historyczny przełom w Polsce nastąpił w roku 1989. Prowadzone w Magdalence koło
Warszawy, od 6 lutego do 5 kwietnia, rozmowy przedstawicieli opozycji (głównie osób
związanych z "Solidarnością") oraz obozu rządzącego (przede wszystkim przedstawicieli
PZPR) miały doprowadzić do demokratyzacji systemu politycznego w Polsce oraz do
naprawy polskiego systemu gospodarczego. W wyniku postanowień Okrągłego Stołu

powstaje Senat, urząd prezydenta, wprowadzono zasadę pluralizmu związkowego, wolny
rynek, a co z tym się łączy powstała możliwość konkurencji. Postanowiono, że podstawą
reform ustrojowych i gospodarczych będzie pluralizm polityczny, niezależność sędziów,
demokratyczny tryb powoływania wszystkich przedstawicieli państwowych oraz, co
najważniejsze, dla treści tej pracy - wolność słowa. Wolność słowa rozumiana jako
podstawowe prawo człowieka, prawo do informacji. Wolność, którą gwarantują
międzynarodowe dokumenty m. in. Powszechna Deklaracja Praw Człowieka,
Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych, Konwencja o Ochronie Praw
Człowieka i Podstawowych Wolności, Deklaracja Podstawowych Praw i Wolności. W
demokratycznej Polsce dokumentem, który miał takie prawo zapewniać stało się nowe prawo
prasowe. 11 kwietnia 1990 w tymże prawie pojawił się zapis: Prasa zgodnie z Konstytucją
Rzeczypospolitej Polskiej, korzysta z wolności wypowiedzi i urzeczywistnia prawo obywateli
do ich rzetelnego informowania, jawności życia publicznego oraz kontroli i krytyki
społecznej. Tego samego dnia Sejm jednogłośnie zniósł cenzurę, która towarzyszyła
komunistycznym mediom na każdym kroku. R. Filar uważa, że proces transformacji mediów
w Polsce można podzielić na kilka etapów:





"żywiołowego entuzjazmu nowych wydawców i wymuszonych przekształceń starych
tytułów" (maj 1989 - połowa 1991)
"pozornej stabilizacji i zmian podskórnych w prasie i radiu" (połowa 1991 - koniec
1992)
"otwartej walki o rynek mediów, zwłaszcza o media audiowizualne" (początek 1993 koniec sierpnia 1994)
"nowego zagospodarowania mediów" (od września 1994 roku).

2. 1989 Wolność prasy
Obie strony z rozmów w Magdalence uznały polski system komunikacji społecznej za
przestarzały i nieodpowiedni. Należy jednak uwzględnić fakt, iż zmiany nie nastąpiły
gwałtownie i okres przed 1989 rokiem był okresem przygotowawczym i wstępnym:
Poszukiwanie cezur czasowych dla transformacji prasy w ustaleniach 'okrągłego stołu' lub w
pierwszym numerze `Gazety Wyborczej` jest zabiegiem nie tyle fałszywym, co nazbyt
formalnym. (?) Stoję na stanowisku, iż był to proces, który stawał się już widoczny w okresie,
kiedy władze stopniowo znosiły restrykcje stanu wojennego. Natomiast w sposób oczywisty
prasa polska zmieniła swoje nastawienie do wielu problemów politycznych, gospodarczych i
kulturalnych na 2-3 lata przed zasadniczymi przemianami. Jednak rok 1989 to zasadnicza
rewolucja w zakresie mediów. Rynek mediów w Polsce uległ zmianom, największym i
najrozleglejszym po II wojnie światowej. Upadek komunizmu to przemiany polityczne,
przemiany, które bezpośrednio wpłynęły na rynek prasowy w Polsce. Nikt nie chce
powtórzyć błędu, jakim było kontrolowanie środków masowego przekazu przez państwo.
Dlatego czyniono wszystko, aby zlikwidować cenzurę i doprowadzić do wolności słowa.
Udało się, cenzura upadła, przydzielanie papieru na druk już nie miało miejsca. Teraz każdy
pełnoletni i nie karalny obywatel Polski mógł stać się wydawcą prasowym. Jednak nikt nie
miał pomysłu na to, jak ma wyglądać nowa rzeczywistość w świecie ekranu, radia i prasy.
3. Czas na zmiany
W 1990 roku, w wyniku obrad Okrągłego Stołu zlikwidowano Główny Urząd Kontroli Prasy,
Publikacji i Widowisk. Instytucję, która w 1946 roku powołana została do kontroli i
weryfikacji wszystkich publikacji prasowych, radiowych i telewizyjnych. Taki urząd pomagał
władzom w sprawowaniu monopolu w zakresie mediów. Rząd Tadeusza Mazowieckiego

likwiduje oficjalnie cenzurę i powołuje komisję, której celem będzie walka z owym
monopolem państwa. Stary system koncesyjny zastąpiony został licencyjnym. Jednym z
poważniejszych kroków była ustawa Sejmu z dnia 22 III 1990 roku, która zakładała
likwidację RSW - Robotniczej Spółdzielni Wydawniczej "Prasa" - która była monopolistą na
rynku wydawniczym w komunistycznej Polsce. Tytuły wydawane do tej pory przez RSW
zostały sprzedane. Sprzedaż ta wzbudziła jednak wiele kontrowersji. Sposób szacowania
wartości poszczególnych pism nie był klarownie określony. Przydział pierwszeństwa w
wykupie nie był dla wszystkich zrozumiały. Dzięki temu właścicielami pism stawały się
osoby, które znalazły się w odpowiednim miejscu, o odpowiedniej porze, z odpowiednią
ilością funduszy na ten cel. W trybie przetargu sprzedano około 100 tytułów, a ponad 60
zostało przekazane pracowniczym spółdzielniom dziennikarskim. Na rynku pojawia się
również prasa, która wcześniej uważana była za konspiracyjną i ukazywała się tylko w
nielegalnym obiegu ("Arka", "Karta", "Krytyka"). Przemiany społeczno-politycznie, oraz
prawa wolnego rynku silnie wpływają na prasę, dlatego dochodzi do wielu zmian na
stanowiskach kierowniczych w mediach. Dodatkowo oficjalne rozwiązanie PZPR, które
nastąpiło 29 stycznia 1990 przyczyniło się do likwidacji wielu pism partyjnych. Niektóre
tytuły z okresu komunizmu przestają się ukazywać, inne natomiast zmieniają nazwę oraz
skład redakcji. Upadek Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej musiał zakończyć się
również likwidacją Trybuny Ludu, która była organem Komitetu Centralnego PZPR. W jej
miejsce w 1990 roku powstaje Trybuna. W styczniu 1993 roku w Warszawie zlikwidowano
Słowo Powszechne, dziennik wydawany przez Stowarzyszenie PAX. Francuska grupa
prasowa "Presse Participations Europennes" Roberta Hersanta przejmuje 49% udziałów
wydawanego wcześniej przez RSW dziennika Rzeczpospolita. Pozostałe 51% znajduje się w
rękach Państwowego Przedsiębiorstwa Wydawniczego "Rzeczpospolita", kierowanego przez
Macieja Cegłowskiego. W 1995 roku dokupuje do tego kolejne 2% udziałów i staje się
faktycznym właścicielem tego pisma. Natomiast od lipca 1996 roku 51% udziałów przejmuje
spółka "Presspublica Holding Norway", której właścicielem jest "Orkla Media". Pozostałe
49% nadal pozostaje w rękach PPW "Rzeczpospolita". Dziennik ten był wcześniej gazetą
typowo rządową. Jednak Tadeusz Mazowiecki zrozumiał, że w nowej rzeczywistości
prasowej nie ma miejsca na pismo o takim charakterze. I wtedy "Rzeczpospolita" stała się
dziennikiem niezależnym od władzy wykonawczej, otwartym na różne opcje polityczne. Po
roku 1989 redaktorem naczelnym był Dariusz Fikus, obecnie jest nim Maciej Łukasiewicz.
4. Nowa rzeczywistość, nowa prasa
Jednak okres pokomunistyczny to nie tylko zmiany tytułów oraz likwidacje. To również czas
powstawania całkiem nowych pism. Ogromnym zainteresowaniem cieszyło się szczególnie
zakładanie pism regionalnych, jednak od chęci do utrzymania się na rynku było dość daleko i
większość tych pism upadała w pierwszym okresie swojej działalności. Tylko nieliczne
utrzymały się na rynku do dziś. Wtedy właśnie powstał jeden z najpopularniejszych obecnie
na rynku dzienników - Gazeta Wyborcza. Pierwszy numer tego pisma ukazał się 8 maja 1989
roku. Już po roku działalności, bo w 1990 Gazeta Wyborcza była dziennikiem o największym
nakładzie w Polsce. Powstała ona nie po to, aby przynosić zysk, lecz, aby pomagać w
sukcesie wyborczym Solidarności. Początki Gazety Wyborczej to założenie 10 kwietnia 1989
roku przez Andrzeja Wajdę, Zbigniewa Bujaka oraz Aleksandra Paszyńskiego spółki Agora.
Celem tej spółki było przygotowanie i stworzenie odpowiednich warunków do wydawania
niezależnego dziennika. Ułatwieniem było postanowienie Okrągłego Stołu, które zakładało
powstanie takiego dziennika. Jednocześnie kierowany przez Stefana Bratkowskiego Komitet
Założycielski Stowarzyszenia pn. Stowarzyszenie Dziennikarzy Polskich dokonał rejestracji
w sądzie. Wolny rynek doprowadził do tego, że powstają gazety odmienne pod względem
politycznym, merytorycznym, a nawet typologicznym. Prasą, a właściwie jej wydawcami,

zaczynają rządzić prawa rynku, liczy się popyt i podaż. To pierwsze objawy konkurencji na
polskim rynku prasowym. Do tego wszystkiego dodać należy również ogromny postęp
techniczny, jaki miał miejsce na początku lat 90. W redakcji pojawiają się komputery, w
drukarniach nowe techniki składu i druku offsetowego. Konieczne są zmiany w organizacji
pracy całych redakcji. Nowe techniki umożliwiają również zwiększenie znaczenia koloru oraz
zdjęć w prasie. Uwolnienie prasy spod opieki państwa musiało zaowocować napływem
zagranicznego kapitału, nie bez znaczenia pozostali również polscy prywatni właściciele.
W roku 1980 w Polsce istniało 88 dzienników oraz 2500 czasopism i magazynów. Już w 1993
roku liczba ta wynosiła 124 dzienniki i około 3 tysięcy czasopism i magazynów.
Wydawcy zagraniczni, aby wejść na polski rynek, musieli uzyskać zgodę Ministerstwa Spraw
Zagranicznych, ta jednak przydzielana była bez większych trudności. Na wolnym rynku
pojawiają się zagraniczni inwestorzy. Należą do nich zachodnie firmy Maxwell, Mardoch,
Berlusconi, Bertelsmann, Time Warner. Wykupują oni około 75% polskiej prasy
ogólnopolskiej oraz około 1/3 prasy regionalnej. Tak duże zróżnicowanie rynku medialnego
wpływa oczywiście korzystnie na sposób przekazywania informacji, który musi być coraz
szybszy, dostępniejszy oraz nowocześniejszy. Dzięki temu między innymi polski system
komunikowania zbliżył się do systemów istniejących w większości krajów Europy. Natomiast
wydawcy musieli zwrócić uwagę na oczekiwania czytelników, jeżeli chcieli pozostać na
młodym polskim rynku prasowym. Wiązało się to z powstaniem wielu magazynów opartych
na pomyśle tabloidów. Powstają pierwsze pisma sensacyjne i erotyczne. W tym właśnie
okresie, to jest w 1991 roku w Warszawie, powstaje Super Express, ogólnopolski dziennik
informacyjno-sensacyjny. Jest oczywiście i druga strona medalu, powstają eleganckie
magazyny ilustrowane, jak np. Twój Styl, Sukces, Pani. To również pierwsze nieśmiałe kroki
prasy kobiecej, np. miesięcznik Claudia. Pomimo rosnącej ilości tytułów, nakłady
poszczególnych periodyków malały. Boom prasowy w Polsce nie uwzględnił jednak
możliwości i sytuacji ekonomicznej, nie bez znaczenia pozostał też fakt, że ogromnym
konkurentem dla prasy stała się telewizja. Należy bowiem pamiętać, że od roku 1993 na
polskim rynku obok stacji publicznych pojawiają się liczne stacje komercyjne, utrzymujące
się wyłącznie z reklam. Mniejszym zainteresowaniem cieszą się również dzienniki
informacyjne, prasa społeczno-kulturalna oraz periodyki literackie. Również zgłoszenia
przyszłych wydawców i podawane w nich informacje na temat przyszłego nakładu, mówiły o
wielkim optymizmie oraz braku realizmu tych wydawców, jak również wskazywały na brak
znajomości prawideł rządzących wolnym rynkiem prasowym. Tak silne zmiany doprowadziły
do tego, że dziennikarze lojalni wobec komunizmu musieli odejść, w nowej demokratycznej
prasie nie było dla nich miejsca. Dzięki temu nastąpiła wymiana pokoleniowa, która w
znacznym stopniu odmłodziła środowisko dziennikarskie.
5. Sukcesy na polskim rynku
O niewątpliwym sukcesie na polskim rynku może powiedzieć spółka "Prószyński i S-ka",
która zadebiutowała w 1990 roku miesięcznikiem Poradnik Domowy. Bardzo szybko osiągnął
duży nakład. Końcówka roku 1998 to 14 tytułów, drukarnia prasowa oraz mocne
wydawnictwo książkowe w spółce "Prószyński i S-ka". Wydawnictwo INFOR Ryszarda
Pieńkowskiego to debiut z 1995 roku, debiut, który już po czterech latach posiadał około 40
tytułów prasowych w Polsce, zwłaszcza dotyczących problemów prawnych i zarządzania.
INFOR wydaje między innymi Gazetę Prawna i Prawo i Gospodarka.
6. Po latach transformacji
Obecnie rynek prasowy w Polsce również podlega wielu przemianom. Nie są to jednak
zmiany tak rewolucyjne jak na początku lat 90. Można powiedzieć, że polski rynek prasowy,
stał się rynkiem "normalnym". Powstawanie nowych tytułów nie jest już tak gwałtowne i

dotyczy najczęściej pism fachowych. Nowe dzienniki to również rzadkość, częściej dochodzi
do zmniejszania ich liczby i nakładu. Można również stwierdzić, że pod względem graficznoedytorskim nasza prasa dorównuje obecnie prasie europejskiej.
Zmiany mediów elektronicznych w Polsce po 1989 roku
Zmiany w mediach elektronicznych po roku 1989 zaczęły się praktycznie w momencie
wejścia w życie "Ustawy o radiofonii i telewizji", przyjętej 29 grudnia 1992 roku i
obowiązującej od 1 marca 1993 roku. Ustawa ta po raz pierwszy uregulowała problemy
funkcjonowania mediów elektronicznych. Usuwała ona obowiązującą poprzednio - o
Komitecie ds. Radiofonii i Telewizji "Polskie Radio i Telewizja" z 2 grudnia 1960 r.
tej poprzedniej wszystko było proste - państwo miało monopol na działalność radiowotelewizyjną. Działać mogły jedynie media państwowe. Nowa ustawa stanowi podstawę
prawna do budowy nowego ładu informacyjnego w dziedzinie mediów elektronicznych.
Określone zostały główne zadania radiofonii i telewizji:







W

dostarczanie informacji
udostępnianie dóbr kultury i sztuki
ułatwianie korzystania z oświaty i dorobku nauki
upowszechnianie edukacji obywatelskiej
dostarczanie rozrywki
popieranie krajowej twórczości audiowizualnej

Art. 1, pkt. 2: "odbiór programów radiowych i zagranicznych przeznaczonych przez
nadawców do powszechnego odbioru jest wolny, z zachowaniem warunków określonych
przepisami prawa".
Art. 2. 1. Prawo rozpowszechniania programów radiowych i telewizyjnych przysługuje
jednostkom publicznej radiofonii i telewizji oraz osobom, które uzyskały koncesję na taką
działalność.
Nadawca ma prawo do swobodnego kształtowania własnego programu, ale jednocześnie
ponosi pełną odpowiedzialność za jego treść. Audycje nie pochodzące od nadawcy powinny
być wyraźnie wyodrębnione w programie i oznaczone w sposób nie budzący wątpliwości, że
nie pochodzą od nadawcy. Ustalono precyzyjnie niektóre terminy dot. funkcjonowania
mediów elektronicznych:








Program - zestaw audycji radiowych lub TV, regularnie rozpowszechnianych,
pochodzących od jednego nadawcy
Audycja - część programu radiowego lub TV, stanowiących odrębną całość ze
względu na treść, przeznaczenie lub autorstwo przekazów
Nadawca - osoba, która tworzy lub zestawia programy i rozpowszechnia je lub
przekazuje innym osobom w celu rozpowszechniania w całości bez zmian
Rozpowszechnianie - bezprzewodowa emisja lub wprowadzenie do sieci kablowej
Rozprowadzanie - przejmowanie w całości i bez zmian programu nadawcy krajowego
i zagranicznego, rozpowszechnianego do powszechnego odbiorcy i równoczesne jego
rozpowszechnianie
Reklama - jest to każdy przekaz zmierzający do promocji sprzedaży albo innych form
korzystania z towarów lub usług, popieranie określonych spraw i idei albo do




osiągnięcia innego efektu pożądanego przez reklamodawcę, nadawany za opłatą lub
inną formą wynagrodzenia i musi być wyraźnie wyodrębniona w programie i
oznaczone w sposób nie budzący wątpliwości, że są reklamami i nie pochodzą od
nadawcy
Reklamodawca - każdy podmiot, który zleca nadawcy wyemitowanie danego
przekazu reklamowego
Sponsor - osoba nie będąca nadawcą lub producentem audycji, która pośrednio lub
bezpośrednio finansuje w całości lub w części tworzenie audycji w celu
upowszechnienia swej nazwy, firmy lub znaku towarowego
Przemiana polskich mediów po 1989 roku

Sytuacja mediów po roku 1989 zmieniła się radykalnie. Przede wszystkim Polacy odzyskując
suwerenność we własnym państwie mogli pożegnać cenzurę. Do tego czasu media spełniały
funkcję służebną wobec władzy, a nie swoich odbiorców. Zajmowały się propagandą a nie
informacją. Nad poprawnością przekazu mediów czuwał do 1989 r. Główny Urząd Kontroli
Prasy i Widowisk. System medialny był scentralizowany i podporządkowany jednej partii.
Wystarczy powiedzieć, że najsilniejsze media, radio i telewizja publiczne, zgrupowane były
w Komitecie ds. Radia i Telewizji, któremu szefował urzędnik państwowo-partyjny w randze
ministra. Z kolei prasa lokalna była uzależniona od lokalnych ekspozytur PZPR. Wraz z
nastaniem wolności zaczęły powstawać spontanicznie nowe inicjatywy medialne. Zgodnie
bowiem ze znowelizowanym prawem prasowym, wydawcą mógł stać się odtąd każdy Polak.
Pierwszy numer legalnie wydanego niezależnego dziennika można było kupić 8 maja 1989 r.,
gdy, na mocy porozumienia "Okrągłego Stołu", ukazał się pierwszy numer "Gazety
Wyborczej". Dziś to największa gazeta w kraju, ukazująca się w nakładzie pół miliona
egzemplarzy, jedno z najbardziej opiniotwórczych polskich mediów. Zaczynała jednak jako
ośmiostronicowa gazetka agitująca za kandydatami opozycji w pierwszych demokratycznych
wyborach do parlamentu. Stąd zresztą wywodziła się nazwa gazety - słowo "wyborcza"
oznacza "przeznaczona na wybory". Gazetę tworzyli opozycji dziennikarze, pracujący do tego
czasu w nielegalnie wydawanych pismach, związanych ze związkiem zawodowym
"Solidarność". Rozwój rynku prasy przyspieszyła sprzedaż części tytułów byłego
monopolisty na rynku prasy RSW "Prasa- Książka-Ruch". Wkrótce też pojawili się w Polsce
wydawcy zagraniczni, wnosząc zarówno kapitał, jak i know-how. W większości redakcji
dokonała się prawdziwa rewolucja techniczna: komputeryzacja, przejście na druk offsetowy.
Zaczęły powstawać nowe pisma w nowych segmentach rynku, wypełniając ignorowane dotąd
potrzeby czytelników. Równolegle z rynkiem prasy zaczął powstawać rynek mediów
elektronicznych. Tutaj kluczową rolę odegrała ustawa o radiofonii i telewizji z 1993 r.,
ustanawiając urząd - Krajową Radę Radiofonii i Telewizji (KRRiT), który od tego czasu
reguluje ład medialny w eterze. KRRiT przyznaje nadawcom radiowym i telewizyjnym
koncesje na nadawanie naziemne na danym obszarze Polski i w danym paśmie częstotliwości,
jak również na nadawanie satelitarne. Faktycznie jednak urząd ten decyduje o warunkach
konkurowania mediów elektronicznych w Polsce, bowiem nadawca, któremu została
przyznana koncesja, nie może nią w pełni dysponować. Nie może jej zbyć innemu
podmiotowi, co najwyżej może z niej zrezygnować, a wówczas KRRiT ponownie dysponuje
zwolnioną częstotliwością. Ma to decydujące znaczenie dla rynku telewizyjnego, bowiem w
większości polskich domów telewizja odbierana jest za pomocą zwykłej pokojowej anteny,
bez pośrednictwa telewizji kablowej czy anteny satelitarnej, zaś naziemnych częstotliwości,
które można zagospodarować, jest ograniczona ilość.

W Polsce ukazuje się ponad 5400 tytułów prasowych - gazet ogólnopolskich, lokalnych,
dzienników, tygodników, miesięczników oraz gazet specjalistycznych. Cechą
charakterystyczną dla wszystkich polskich dzienników ogólnopolskich jest to, że nie ukazują
się one w niedzielę. Nie ukazuje się też żadna popołudniówka.
Najbardziej popularne polskie tytuły prasowe:
Prasa codzienna
"Rzeczpospolita" - w "Rzeczpospolitej" ukazują się liczne dodatki tematyczne związane z
działalnością gospodarczą, m.in. bardzo ceniony przez czytelników dodatek "Prawo Co
Dnia", w którym zamieszczone są istotne dla przedsiębiorców akty prawne, rozporządzenia i
komentarze specjalistów. Nie oznacza to jednak, że "Rzeczpospolita" jest pismem jedynie
ekonomicznym. To opiniotwórczy dziennik o tematyce ogólnej z rozbudowanym działem
gospodarczym i ekonomicznym. Średni nakład "Rzeczpospolitej" przekracza 260 tys.
egzemplarzy.
"Gazeta Wyborcza" - pierwszy jej numer ukazał się w maju 1989 roku, tuż przed
przełomowymi dla naszego kraju czerwcowymi wyborami parlamentarnymi. Dziś jest filarem
największego polskiego koncernu medialnego. Średni nakład "Gazety Wyborczej" wynosi
prawie 600 tys. egzemplarzy, a w okresie przedświątecznym sięga nawet miliona
egzemplarzy. W największych miastach ukazują się dodatki lokalne. W każdy dzień tygodnia
ukazuje się także inny dodatek tematyczny. Redaktorem naczelnym Gazety jest od początku
jej istnienia Adam Michnik - działacz opozycji przed rokiem 1989 i intelektualista.
"Dziennik" - to informacyjna i opiniotwórcza gazeta o tematyce społeczno politycznej. Swoja tematyką obejmuje podstawowe dziedziny życia społeczno politycznego w
Polsce, Europie i na świecie.
"Super Express" - jak pisze sama redakcja gazety, jej odbiorcami są "osoby, które nie
oczekują od gazety codziennej poważnych i skomplikowanych artykułów". Gazeta stara się
skupić na życiu zwykłych ludzi.
"Fakt" - jest jedną z najbardziej rozpowszechnionych gazet codziennych.
Dziennikiem gospodarczym jest ukazujący się od 1997 roku "Puls Biznesu". Gazeta
przoduje w zdobywaniu i publikowaniu informacji gospodarczych z różnych dziedzin. To
obok "Rzeczpospolitej" druga gazeta, od której zaczyna swój dzień polski przedsiębiorca.
Inną gazetą ekonomiczną jest "Parkiet" w całości poświęcony warszawskiej Giełdzie
Papierów Wartościowych. "Parkiet" ukazuje się od wtorku do soboty i zawiera m.in. analizy
techniczne notowań, komentarze i rekomendacje dla inwestorów.
Dzienniki
Ważne miejsce w życiu społeczności lokalnych zajmują gazety lokalne, które podają
informacje z kraju i ze świata, ale skupiają się na informacjach z regionu. W Polsce ukazuje
się ponad 3000 gazet regionalnych i lokalnych. Jedną z najlepiej sprzedających się gazet
lokalnych jest ukazująca się w Bydgoszczy "Gazeta Pomorska", której przeciętny nakład
wynosi 105 tysięcy egzemplarzy. Największym wydawcą prasy lokalnej jest w Polsce

wydawnictwo Polskapresse, do którego należą m.in. "Dziennik Polski", "Wieczór Wybrzeża"
i "Dziennik Zachodni".
Tygodniki
Dużą i wciąż rosnącą popularnością cieszą się w Polsce tygodniki społeczno-gospodarcze.
Najstarszym takim tygodnikiem jest "Polityka", która ukazuje się od 1957 roku. W
"Polityce" pracowali i pracują najbardziej znani polscy dziennikarze, a ich teksty często mają
charakter opiniotwórczy, co potwierdzają przeprowadzane wśród czytelników badania. Od
kilku lat tygodnik publikuje listę 500 największych polskich przedsiębiorstw. Wydawca
"Polityki" jest także współwłaścicielem radia Tok FM. Średni nakład "Polityki" sięga 260 300 tys. egzemplarzy.
Drugim bardzo popularnym tygodnikiem w Polsce jest ukazujący się od grudnia 1982 roku
"Wprost". Na jego łamach swoje teksty publikują najwybitniejsi polscy politycy, ekonomiści
czy prawnicy. Tygodnik od jedenastu lat przyznaje tytuł Człowieka Roku - laureatami
nagrody byli m.in. Lech Wałęsa, Aleksander Kwaśniewski, Leszek Miller, Leszek
Balcerowicz i Wisława Szymborska. Co roku "Wprost" publikuje listę 100 najbogatszych
Polaków. "Wprost" ukazuje się w nakładzie ok. 300 tys. egzemplarzy.
Od września 2001 roku ukazuje się polskie wydanie "Newsweeka". Tygodnik przebojem
wszedł na rynek. Sukces polskiego wydania zaskoczył nawet redakcję, która musiała
dodrukowywać pierwsze wydanie gazety. Newsweek jako pierwszy przygotował specjalne
wydanie o atakach terrorystycznych na Nowy Jork i Waszyngton z 11 września 2001 roku.
Wyjątkowe miejsce wśród polskich tygodników zajmuje "Tygodnik Powszechny",
ukazujący się od 1945 roku. Pismo od początku swego istnienia należy do ścisłej czołówki
opiniotwórczej prasy w Polsce. Jego podtytuł - "Katolickie pismo społeczno-kulturalne" najpełniej określa sfery zainteresowania redakcji. W trudnych, a niejednokrotnie
dramatycznych latach powojennej historii Polski, "Tygodnik" zawsze zabierał głos w
najważniejszych społecznych debatach na temat Kościoła katolickiego, kondycji kultury i
losów polskiego społeczeństwa. Był jedynym w krajach bloku komunistycznego niezależnym
pismem społeczno-politycznym, ukazującym się legalnie. Twórcą i redaktorem naczelnym
pisma był przez ponad pięćdziesiąt lat, aż do swojej śmierci, Jerzy Turowicz.
Panoramę polskich tygodników uzupełniają jeszcze: "Ozon" i "Przegląd" oraz wiele innych.
W Polsce ukazuje się również renomowany tygodnik anglojęzyczny "The Warsaw Voice".
Tygodnik komentuje bieżące wydarzenia z życia politycznego, ekonomicznego, społecznego i
kulturalnego w szczególności naszego kraju, ale także regionu Europy Środkowej i
Wschodniej. Na swoich łamach opisuje także najpiękniejsze zakątki Polski i miejsca warte
odwiedzenia. Na internetowych stronach "The Warsaw Voice" zamieszcza wiele linków
przydatnych dla zagranicznych gości w Polsce.
Miesięczniki
Dużym zainteresowaniem wśród polskiej kadry menedżerskiej, przedsiębiorców, właścicieli
firm cieszy się miesięcznik "Businessman Magazine". Można w nim znaleźć informacje
m.in.: o biznesie, ekonomii, finansach i reklamie. Czytelnicy cenią "Businessmana" między

innymi za regularnie publikowane raporty np. na temat rynku reklamowego oraz
prezentowane na łamach gazety rankingi.
Innym miesięcznikiem gospodarczo - ekonomicznym jest "Profit", który ukazuje się od
kwietnia 2001 roku. Gazeta stara się w sposób łatwy dla każdego czytelnika przedstawić
zawiłości gospodarcze, dlatego w podtytule "Profitu" jest napisane "Gospodarka bez
tajemnic".
Jednym z najlepiej sprzedających się miesięczników i najpopularniejszych magazynów dla
kobiet w Polsce jest "Twój Styl". Redakcja charakteryzuje swoje czytelniczki jako kobiety
inteligentne, aktywne, otwarte, dbające o wygląd i samopoczucie. Badania przeprowadzone
wśród czytelników "Twojego Stylu" pokazują, że czytają go powszechnie także mężczyźni.
GRUPA GARMOND PRESS
Jest największym regionalnym kolporterem prasy działającym aktualnie w dziewięciu
województwach tj. mazowieckim, łódzkim, dolnośląskim, opolskim, śląskim, małopolskim,
świętokrzyskim, podkarpackim oraz lubelskim. Pierwsza spółka grupy, jeszcze pod nazwą
"Garmond Ltd" rozpoczęła działalność w dniu 9 listopada 1989 roku, jako pierwsza prywatna
firma kolporterska w kraju. Należy jednak podkreślić, że "Garmond Ltd" powstał na kanwie
nieformalnej struktury organizacyjnej pod nazwą "Gazeciarz Małopolski", która począwszy
od lipca 1989 roku rozprowadzała w Krakowie "Gazetę Wyborczą" i "Tygodnik
Powszechny", a później także "Tygodnik Solidarność". Kapitał zakładowy spółki wynosił na
początku 250 zł (2,5 miliona starych złotych). Obecnie kapitał ten w odniesieniu do całej
grupy "Garmond Press" wynosi blisko 4,5 mln złotych. Początkowo firma kontynuowała
detaliczną sprzedaż prasy, utworzono także pierwsze w Polsce prywatne biuro ogłoszeń
prasowych, działające do dziś jako Agencja Reklamowa "Garmond". "Garmond Ltd" w tym
okresie zaangażował się głównie w hurtową i detaliczną sprzedaż książek. Kolportaż prasy w
obecnym kształcie rozpoczęto dopiero w lipcu 1992 roku od kilkunastu tytułów prasy
kolorowej (były to najbardziej popularne wówczas tytuły, takie jak: "Dziewczyna",
"Popcorn", "Twój Styl", "Bravo" i "Poradnik Domowy"). Aktualnie grupa Garmond Press
kolportuje w sieci detalicznej 1700 tytułów prasowych polskich oraz 570 tytułów
zagranicznych. Oprócz kolportażu "kioskowego" grupa Garmond Press z powodzeniem
prowadzi prenumeratę prasy dla firm i instytucji, dostarczając około 3500 tytułów prasowych,
w tym 1450 tytułów prasy zagranicznej.
ROZWÓJ SIECI SPRZEDAŻY
W 1992 roku Garmond dostarczał prasę do kilkunastu punktów sprzedaży detalicznej. Po
roku, punktów sprzedaży było już 300, a ich liczba zaczęła systematycznie rosnąć. W chwili
obecnej firma obsługuje codziennie ponad 5000 odbiorców. W przeciwieństwie do innych
prywatnych firm kolportażowych firma od początku zaczynała sprzedaż od profesjonalnych
punktów sprzedaży prasy i tak jest do dzisiaj, gdyż ponad 60% sieci sprzedaży stanowią nadal
salony prasowe i kioski, gdzie głównym towarem jest prasa. Sposób działania grupy Garmond
Press nie ograniczał się wyłącznie do pozyskiwania punktów sprzedaży. Oprócz tego firma
przejmowała mniejsze i słabsze firmy kolportażowe lub współtworzyła nowe spółki prawa
handlowego. W roku 1996 grupa GARMOND PRESS rozpoczęła dostawę prasy do firm i
instytucji, początkowo na terenie byłego województwa krakowskiego. Obecnie dostarczamy

systematycznie prasę w prenumeracie do kilku tysięcy najpoważniejszych instytucji i firm na
terenie dziewięciu województw. Najważniejsza dla nas jest jakość świadczonych usług,
dlatego też oferta nasza budzi coraz większe zaufanie u najbardziej prestiżowych klientów, co
potwierdzają otrzymywane przez nas referencje. Od roku 2003 spółki grupy Garmond Press
prowadzą sprzedaż pełnego asortymentu artykułów przemysłowych takich jak np. papierosy,
tytonie oraz karty telefoniczne.
UDZIAŁY W RYNKU I NAJBLIŻSZE PLANY
Grupa Garmond Press obsługuje dziewięć województw, co stanowi 51% powierzchni kraju
zamieszkałej przez 62% ludności. Udział grupy Garmond Press w rynku dystrybucji wynosi
7-9% w zależności od rozprowadzanego tytułu. Lokalnie udział w rynku sprzedaży prasy jest
znacznie wyższy i tak w Krakowie wynosi on około 40%, na Podhalu ponad 50%, a
przykładowo w Legionowie nawet ponad 65% rynku. Celem firmy jest uzyskanie do końca
2005 roku co najmniej 12% wartości rynku krajowego.Grupa Garmond Press jest również
firmą o największej dynamice wzrostu sprzedaży spośród wszystkich działających obecnie
firm kolportażowych. W pierwszym półroczu 2004 grupa odnotowała ponad 15,90 % wzrostu
wartości sprzedaży w stosunku do pierwszego półrocza roku ubiegłego.
Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji (KRRiT lub KRRiTV)
To organ konstytucyjny (art. 213 - 215), który stoi na straży wolności słowa, prawa do
informacji oraz interesu publicznego w radiofonii i telewizji.
Skład i struktura KRRiT
Zasady, tryb działania, organizację oraz szczegółowe zasady powoływania członków KRRiT
określa ustawa z dnia 29 grudnia 1992 o radiofonii i telewizji, wraz z późniejszymi
nowelizacjami. W skład Rady wchodzi (po nowelizacji ustawy z 29 grudnia 2005 roku) 5
członków. Są oni wybierani przez: Sejm - 2 członków, Senat - 1, Prezydenta RP - 2. Kadencja
członków KRRiT wynosi 6 lat. Ta sama osoba nie może zostać ponownie wybrana na pełną
kadencję. Ze swojego grona Rada wybiera przewodniczącego i zastępcę (na wniosek
przewodniczącego). Członkowie KRRiT na mocy postanowień Konstytucji RP (art. 198)
odpowiadają za popełnienie deliktu konstytucyjnego przed Trybunałem Stanu.
Główne zadania



konstytucyjne (art 213 ust. 1 Konstytucji RP ): stanie na straży wolności słowa, prawa
do informacji oraz interesu publicznego w radiofonii i telewizji;
ustawowe (art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji, wraz z
późniejszymi nowelizacjami):
o projektowanie w porozumieniu z Prezesem Rady Ministrów kierunku polityki
państwowej w dziedzinie radiofonii i telewizji;
o określanie warunków działalności nadawców programów radiowych i
telewizyjnych;
o rozpatrywanie wniosków i podejmowanie rozstrzygnięć w sprawach
przyznawania koncesji na rozpowszechnianie programów radiowych i
telewizyjnych;

o
o
o
o
o
o

sprawowanie kontroli nad działalnością nadawców w zakresie określonym
ustawą;
organizowanie badań treści i odbioru programów radiowych i telewizyjnych;
określanie wysokości opłat za udzielanie koncesji oraz wpis do rejestru;
opiniowanie projektów aktów ustawodawczych oraz umów
międzynarodowych dotyczących radiofonii i telewizji;
inicjowanie postępu naukowo - technicznego i kształcenie kadr w dziedzinie
radiofonii i telewizji;
współpraca z właściwymi organizacjami i instytucjami w zakresie ochrony
praw autorskich, praw wykonawców, praw producentów oraz nadawców
programów radiowych i telewizyjnych;
Niektóre uprawnienia







powoływanie rad nadzorczych spółek telewizji publicznej (Telewizja Polska S.A. TVP) oraz publicznej radiofonii (Polskie Radio S.A. oraz 17 spółek regionalnych
Polskiego Radia);
udzielanie koncesji na nadawanie sygnału telewizyjnego i radiowego;
podział środków z abonamentu radiowo-telewizyjnego;
nakładanie kar pieniężnych na nadawców;
Kontrowersje









Nowelizacja ustawy o radiofonii i telewizji z 29 grudnia 2005 roku zmniejszyła liczbę
członków Rady z dziewięciu do pięciu. Jednocześnie jej uchwalenie pozwoliło
zmienić cały skład Rady, co było niemożliwe na gruncie poprzednich przepisów. W
związku z tym pojawiły się podejrzenia, że głównym celem nowelizacji nie było
ograniczenie kosztów funkcjonowania Rady, jak utrzymywali autorzy zmian. Zdaniem
opozycji, zmiana przepisów posłużyła przede wszystkim obsadzeniu całej Rady
osobami przychylnymi rządzącej koalicji PiS-LPR-Samoobrona.
Nowelizacja z 29 grudnia 2005 została zaskarżona do Trybunału Konstytucyjnego,
który orzekł niekonstytucyjność zapisów stanowiących o powoływaniu
przewodniczącego KRRiT spośród członków Rady przez prezydenta. W wyniku
orzeczenia TK ustawę znowelizowano ponownie i obecnie Rada sama wybiera
przewodniczącego spośród swoich członków.
KRRiT nałożyła w 2006 karę w wysokości 500 tys. złotych na telewizję Polsat za
emisję programu Kuba Wojewódzki, w którym Kazimiera Szczuka parodiowała
występującą na antenie Radia Maryja Magdalenę Buczek.
Misja obserwacyjna Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie w raporcie
dotyczącym przebiegu wyborów parlamentarnych w Polsce w 2007 opublikowanym
22 października 2007 przez Biuro Instytucji Demokratycznych i Praw Człowieka
OBWE z siedzibą w Warszawie zarzuciła KRRiT upartyjnienie (PiS) i niezdolność do
właściwego wywiązania się ze swojej konstytucyjnej odpowiedzialności.

Członkowie:
Przewodniczący Rady - Witold Kołodziejski od 23 października 2007
Z nominacji prezydenta RP:



Piotr Boroń od września 2007
Barbara Bubula od września 2007

Z ramienia Sejmu:



Tomasz Borysiuk od stycznia 2006
Lech Haydukiewicz od stycznia 2006

Z ramienia Senatu:
• Witold Kołodziejski od stycznia 2006
Rada Etyki Mediów
Ta organizacja powstała 29 marca 1995 r. z inicjatywy Stowarzyszenia Dziennikarzy
Polskich, na mocy Karty Etycznej Mediów, zajmująca się opiniowaniem zachowań
dziennikarzy oraz innych spraw istotnych dla mediów i ludzi związanych zawodowo z
mediami. Zajmuje się również pilnowaniem przestrzegania zasad etycznych przez media,
robiąc to bez żadnego wsparcia, ustawy czy dotacji budżetowych.
Znane sprawy
W 2002 r. Rada Etyki Mediów wraz z organizacją Forum Młodych PiS, złożyła doniesienie
do prokuratury w sprawie obrazy Jana Pawła II jako głowy państwa przez Jerzego Urbana w
związku z publikacją w Nie artykułu "Obwoźne sado-maso". Urban nazwał papieża m.in.
"sędziwym bożkiem", "gasnącym starcem" i "Breżniewem Watykanu".
Rada Etyki Mediów negatywnie zaopiniowała zasadność nałożenia 22 marca 2006 r.
półmilionowej kary na Telewizję Polsat, za program Kuby Wojewódzkiego wyemitowany 26
lutego 2006 r., w którym zaproszona Kazimiera Szczuka, kpiła (wg wielu widzów skarżących
się do Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji) z niepełnosprawnej redaktorki Radia Maryja –
Magdaleny Buczek.
Skład
I kadencja







Magdalena Bajer (przewodnicząca)
Tomasz Goban-Klas
Bolesław Michałek
Krzysztof Piesiewicz
Jerzy Turowicz
Piotr Wojciechowski

II kadencja











Jerzy Turowicz (honorowy przewodniczący, zmarł 27 stycznia 1999)
Magdalena Bajer (przewodnicząca)
Michał Bogusławski (wiceprzewodniczący)
Cezary Gawryś Więź (sekretarz)
Tomasz Goban-Klas
Józefa Hennelowa
Tadeusz Kononiuk
Jacek Kurczewski
Maciej Łukaszewicz
Piotr Wojciechowski

III kadencja












Magdalena Bajer (przewodnicząca)
Michał Bogusławski (wiceprzewodniczący)
Cezary Gawryś (sekretarz, do jesieni 2003)
Józefa Hennelowa
Tadeusz Kononiuk
Jacek Kurczewski
Maciej Łukasiewicz
Rafał Wieczyński (sekretarz, od jesieni 2003)
Piotr Wojciechowski
Krzysztof Wolicki (powołany na członka Rady nie zdążył odebrać nominacji z
powodu zgonu)
Helena Kowalik-Ciemińska (powołana jesienią 2003)

IV kadencja
10 marca 2004 r. wybrano członków IV kadencji Rady Etyki Mediów w składzie:











Magdalena Bajer (przewodnicząca) – publicystka
Tadeusz Fredro-Boniecki (wiceprzewodniczący) – dziennikarz, publicysta
Maciej Iłowiecki (wiceprzewodniczący) – publicysta Telewizji Polsat
Helena Kowalik-Ciemińska (sekretarz od jesieni 2005 roku) – publicystka
Michał Bogusławski – były rektor Wyższej Szkoły Dziennikarskiej im. Melchiora
Wańkowicza
Mariusz Jeliński – Telewizja Polska
Tadeusz Kononiuk – wykładowca na Uniwersytecie Warszawskim
Ryszard Piekarowicz – Dział Zagraniczny PAP
Anna Teresa Pietraszek – dokumentalistka i reżyser
Rafał Wieczyński – producent filmowy

STOWARZYSZENIA DZIENNIKARSKIE

STOWARZYSZENIE DZIENNIKARZY POLSKICH
Stowarzyszenie Dziennikarzy Polskich to najstarsza organizacja skupiająca największą liczbę
miłośników tego zawodu w Polsce. Przystąpić do niej może każdy dziennikarz, który będzie
miał na uwadze rzetelne informowanie opinii publicznej o wydarzeniach przedstawianych za
pośrednictwem mediów oraz będzie dbał o zawodową etykę i chronił swoje prawa, a także
będzie przekazywał pamięć, że członkostwo w zrzeszeniu jest dobrowolne i nie przynosi
korzyści majątkowych. Mówiąc o Stowarzyszeniu Dziennikarzy Polskich przede wszystkim
trzeba mieć na uwadze czas i okoliczności, w jakich organizacja ta powstała. Najpierw był
Związek Zawodowy Dziennikarzy, który powstał jeszcze przed wojną. Jednak wyobraźmy
sobie czasy peerelowskiej Polski i rok 1951. Wtedy ZZD przestał istnieć na rzecz
Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich. Organizacja ta skupiła masę dziennikarzy, którzy
czynnie włączali się w życie publiczne, dążąc razem ze społeczeństwem do demokratyzacji
ustroju PRL oraz aktywnie działając na rzecz "Solidarności". Jednak stan wojenny
wprowadzony przez Wojciecha Jaruzelskiego w 1981 roku doprowadził do rozwiązania, a rok
później zdelegalizowania SDP. W miejscu gdzie organizacja miała swoją siedzibę powstało
Stowarzyszenie Dziennikarzy PRL. Pomimo delegalizacji, członkowie stowarzyszenia nie
zapomnieli o swojej misji, jaką ówcześnie, niewątpliwie była obrona prawdy i niezależności
dziennikarskiej. SDP działało w konspiracji. Mimo wielu aresztowań, środowisko
dziennikarskie nie tylko współpracowało z demokratyczną opozycją, ale także wydawało
podziemną prasę. Gdy nadszedł rok 1989 i ustrój w kraju się zmienił, to stowarzyszenie
odzyskało swoją legalność. Jednak dopiero w 2001 roku SDP odzyskała utracony wcześniej
majątek. W tym samym roku została uchwalona w Sejmie ustawa mówiąca o dostępie do
informacji publicznej. SDP przyczyniło się do jej uchwalenie oraz dzięki takiemu działaniu
wsparło projekt opracowany przez Centrum im. Adama Smitha. Od 1993 roku dziennikarzom
zo

Podobne prace

Do góry