Ocena brak

Pragmatyzm: główni przedstawiciele i tezy

Autor /Olaf Dodano /06.07.2011

Najbardziej charakterystyczne dla pragmatyzmu jest przekonanie, że skuteczność praktycznych zastosowań – „co działa najbardziej skutecznie?” – w jaki sposób rozstrzyga o prawdziwości stwierdzeń, słuszności działań i wartości ocen. Historycznie dominował w pragmatyzmie ten pierwszy kontekst, epistemiczne zainteresowanie znaczeniem i prawdą.

Pragmatyzm, empiryzm, dla których wartość praktyczna, czyli powodzenie, stanowi kryterium prawdy. Jego reprezentantami są W. James, Peirce, Dewey, E. Le Roy, Le Berthoniere, Papini, Schiller, Frank, T. Kotarbiński, J. Habermas. W nauce pragmatyzm mierzy prawdę jakiegoś prawa czy teorii możliwością wyciągnięcia z nich praktycznych zastosowań.

Religia jest uważana za prawdziwą, gdy jest moralnie dobroczynna. Pragmatyzm przeciwstawia się racjonalizmowi, dla którego jakaś rzecz nie jest prawdziwa z powodu swej użyteczności, lecz jest użyteczna w nauczaniu, ponieważ jest prawdziwa. Podtrzymywany i propagowany przez W. Jamesa, pragmatyzm cieszył się największym powodzeniem pod koniec XIX wieku i na początku XX. W Europie zaniknął prawie całkowicie. Istnieje jeszcze w niektórych kręgach filozoficznych Stanów Zjednoczonych.

Pragmatyczna teoria prawdy zakłada, że użyteczność stanowi kryterium prawdziwości sądów i pojęć. Na przykład sądy naukowe są prawdziwe, ponieważ przyjmując je za prawdziwe możemy bardziej skutecznie postępować. Podobne kryterium można zastosować wobec pojęć religijnych, czy też zdań potocznych. W ten sposób pojęcia umysłu ludzkiego zostały zestawione z instynktami, które również są podporządkowane skutecznemu postępowaniu. Poznanie temu służy i nie ma innego kryterium: działanie jest zasadniczą potrzebą człowieka, a poznanie - czy to naukowe, czy też potoczne - pełni wobec działania pomocnicze funkcje. Taka teoria prawdy przeciwstawiała się klasycznej teorii (którą James nazwał "teorią widza"), zgodnie z którą prawda jest odpowiedniością pojęć wobec rzeczywistości.

Pojęcia nie mogą odpowiadać rzeczywistości - są tylko narzędziami działania.

Do góry