Ocena brak

Praga

Autor /Sasza Dodano /31.01.2012

Praga - nazywana miastem stu wież - polityczna, kulturalna i gospodarcza stolica Czech, jest jednym z najpiękniejszych miast europejskich. Praskie zabytki przyciągają corocznie tysiące turystów z całego świata.
Praga położona jest na wzgórzach leżących po obu brzegach rzeki Wełtawy przecina­jącej miasto z północy na południe. Różnice wysokości w obrębie miasta dochodzą do 200 met­rów. Obszar 496 km2 zamieszkuje 1210000 miesz­kańców (dane z 1996 roku), z czego tylko niewielka część to słowacka mniejszość, reszta to prawie wyłącznie Czesi.
Procesy demograficzne.
Praga, jako ważna metropolia wielonarodowej mo­narchii austro-węgierskiej, była miastem na wskroś kosmopolitycznym. Jeszcze w połowie XX wieku w mieście istniały duże skupiska ludności nie­mieckiej i żydowskiej. Od niedawna, tzn. od upad­ku komunizmu Praga stała się mekką „wolnych duchów" z całego świata; ocenia się, że w stolicy Czech istnieje kilkudziesięciotysięczna kolonia obcokrajowców, głównie Amerykanów.
Współczesna Praga jest bardzo ciekawym obiek­tem badań dla demografów, czyli naukowców zaj­mujących się strukturą ludności. Miasto charakte­ryzuje bowiem wyraźna ilościowa przewaga kobiet nad mężczyznami, przy czym wśród tych pierw­szych znaczną część stanowią kobiety w wieku średnim lub starsze. Jest to jedną z przyczyn niskie­go przyrostu naturalnego w Pradze. Poza tym, zgodnie z trendami ogólnoświatowymi, Czesi świa­domie decydują się na małe rodziny. Pewną rolę odgrywać może brak mieszkań - wiele kamienic w śródmieściu jest przeludnionych i zaniedbanych; liczne wymagają natychmiastowego remontu. Mi­mo przełomu końca lat 90. i upadku komunizmu, tylko 15% lokali mieszkalnych znajduje się w rę­kach prywatnych właścicieli.
Tę trudną sytuację mieszkaniową w mieście ma­ją uzdrowić nowe osiedla mieszkaniowe pow­stające na terenach przylegających do stolicy -w Mieście Północnym (Severni mesto), Mieście Południowym (Jiżni mesto) i Mieście Południowo-Zachodnim (Jihozàpadni mesto). Niemal połowę wszystkich pracujących w przedsiębiorstwach pro­dukcyjnych stanowią kobiety, a odsetek zatrud­nionych w oświacie, służbie zdrowia i handlu jest jeszcze wyższy.
Przez tereny dzisiejszej Pragi już tysiące lat temu przebiegały szlaki handlowe łączące Europę pół­nocną z południową. W okolicach Pragi odkryto wiele zabytków z epoki kamiennej, wykopaliska archeologiczne wykazały, że pierwsi neolityczni osadnicy uprawiali tu ziemię już przed 7 tysiącami lat. Około roku 500 p.n.e. dotarli tu Celtowie i wy­budowali swoją warownię w leżącym na południe od Pragi Zaviście. Między IV a VI wiekiem na tere­ny dzisiejszych Czech przywędrowały plemiona słowiańskie. Słowianie osiedlili się na obu brze­gach Wełtawy, następnie zostali czasowo wypar­ci przez Awarów, nazywanych też Obrami.
Początki współczesnej Pragi sięgają drugiej po­łowy IX wieku. Pierwszą budowlą był warowny zamek Hrad wzniesiony na wzgórzu na lewym brzegu Wełtawy, w X zaś wieku powstał Wyszehrad, zbudowany na wzgórzu wznoszącym się na prawym brzegu rzeki. Wkrótce Borzywój I z dyna­stii Przemyślidów, pierwszy historyczny władca Czech, wzniósł na leżącym po drugim brzegu rzeki wzgórzu Hradczany pierwszy drewniany kościół. Obecnie w miejscu tym stoi potężny zamek - sie­dziba władców Czech.
Dynastia założycieli
Według legendy założycielami Pragi byli księż­niczka Libusza i jej mąż Przemysł - protoplaści potężnej dynastii Przemyślidów. Para ta miała rze­komo mieszkać w pięknym zamku na skałach Wyszehradu. Rzeczywiście według źródeł his­torycznych to właśnie Przemyślidzi ustanowili w tym miejscu stolicę swojego państwa. Dynastia Przemyślidów panowała od 800 do 1306 roku. Jej najsłynniejszym przedstawicielem był król Wacław, zwany Świętym - legendarny bohater Czechów - zamordowany przez swojego brata, Bolesława w 939 roku.
Od X wieku Praga zaczęła się szybko rozwijać; w 973 roku miasto stało się siedzibą biskupstwa Czech. Wkrótce Praga wyrosła na polityczne i kul­turalne centrum królestwa Czech. Szczyt potęgi tego miasta przypada na XIV stulecie, kiedy to cze­ski król, Karol IV 1316-1378 włożył na głowę koronę Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Za jego panowania w Pradze ustanowiono arcybiskupstwo i założono pierwszy w tej części Europy uniwersy­tet 1348. Wielu profesorów uniwersytetu praskie­go przeniosło się później do założonej w 1364 roku w Krakowie Akademii. Uniwersytet Karola stał się wzorem dla powstałej później uczelni krakowskiej.
Praskie defenestracje.
Na początku XV wieku Praga stała się ważnym ośrodkiem protestantyzmu. Na czele ruchu stał wielki czeski reformator, Jan Hus (1369-1415). Hus, znajdujący się pod dużym wpływem angiel­skiego myśliciela Johna Wycliffa, w swoich kaza­niach poddawał ostrej krytyce kościół katolicki.
Zyskał wielką popularność wśród wiernych, został natomiast znienawidzony przez hierarchów kościo­ła, w wyniku czego, w 1415 roku został spalony
na stosie.
Śmierć Husa spowodowała wybuch zamieszek. Na czele zbuntowanej praskiej biedoty stanął ksiądz Jan Zelivski. W 1419 roku tłum wtargnął do ratu­sza Nowego Miasta i wyrzucił przez okno znajdu­jących się tam 7 katolickich rajców miejskich. Zdarzenie to nazwano pierwszą defenestracją pra­ską. Druga defenestracją miała miejsce w roku 1618, kiedy czeska protestancka szlachta wyrzu­ciła przez okno z zamku na Hradczanach delegację Habsburgów. Dwaj namiestnicy cesarscy przeży­li, jednak zdarzenie to przyczyniło się do wybuchu wojny trzydziestoletniej 1618-1648. Po zwycię­stwie Habsburgów w bitwie pod Białą Górą, nie­daleko Pragi, miasto znalazło się pod silnymi wpły­wami niemieckimi, wkrótce też zaczęło tracić swoje dotychczasowe stołeczne znaczenie.
Rozbudowa.
W XVIII wieku Praga, która dotychczas formal­nie składała się z kilku mniejszych, samodzielnych miast (Stare Miasto, Mała Strana, Hradczany i No­we Miasto), połączyła się w jeden organizm miej­ski. W tym czasie nastąpiła też wielka rozbudowa miasta; wzniesiono wiele nowych kamienic i koś­ciołów - od tego momentu zaczęto ją nazywać „miastem stu wież". W XIX wieku Praga stała się ośrodkiem odrodzenia narodowego Czechów. Kiedy po zakończeniu pierwszej wojny światowej w 1918 r., na mocy postanowień traktatu wersal­skiego, powstało nowe państwo - Czechosłowacja, jego stolicą została właśnie Praga. W latach 20. i 30. Czechosłowacja była państwem w pełni demo­kratycznym. W 1939 r. Niemcy dokonali aneksji Czech i przez 7 lat Praga znajdowała się pod oku­pacją. Po drugiej wojnie światowej Czechosłowacja znalazła się w strefie wpływów radzieckich i aż do 1989 r. rządzona była przez komunistów.
Od stycznia do sierpnia 1968 roku rząd Alek­sandra Dubćeka próbował wprowadzić w życie li­beralne reformy (tzw. „praska wiosna"). Reformy Dubćeka sprawiły, że ZSRR poczuł zagrożenie swoich interesów w Europie Wschodniej, w wyni­ku czego w sierpniu 1968 roku do Czechosłowacji wkroczyły wojska Układu Warszawskiego i rząd Dubćeka został odsunięty od władzy.
W 1990 roku po tak zwanej „aksamitnej rewo­lucji" upadł komunistyczny reżim i do Czecho­słowacji wróciła demokracja. Po tym jak w roku 1992 Czechosłowacja podzieliła się na dwa pań­stwa - Słowację i Czechy - Praga została stolicą Republiki Czeskiej.
Praga jest politycznym, kulturalnym, naukowym i gospodarczym centrum Czech. Jest też najwięk­szym ośrodkiem przemysłowym kraju. Rozwinięty jest tu przemysł maszynowy, chemiczny, włókien­niczy, meblarski i spożywczy (m.in. piwowarski). Na obrzeżach Pragi znajduje się też wielka wytwór­nia filmowa Barrandov. Miasto jest ważnym węz­łem kolejowym; znajdują się tu trzy duże dworce pasażerskie i trzy duże stacje towarowe. Praga jest też ważnym portem rzecznym na międzynarodo­wym szlaku wodnym Wełtawa-Łaba.
W mieście funkcjonuje dobrze zorganizowany system komunikacji miejskiej. Po Pradze można poruszać się tramwajami, autobusami i wybudowa­nym w latach 70. metrem. Około 20 km na północ­ny zachód od centrum znajduje się port lotniczy Ruzyne obsługujący połączenia z większością euro­pejskich stolic i niektóre trasy transkontynentalne.
Mimo rozbudowanego systemu komunikacji zbiorowej i stosunkowo dobrych dróg, w godzinach szczytu w centrum miasta nieustannie tworzą się korki. Ostatnio miejscy planiści postanowili roz­wiązać ten problem i zamierzają wybudować dzie­sięć rozchodzących się promieniście szerokich arte­rii, które połączyłyby centrum miasta z drogami wlotowymi i dalej z siecią dróg, krajowych.
Architektura.
Stara Praga chociaż intensywnie modernizowana, zachowała swój pierwotny wygląd; uliczki są tu wąskie i kręte, co chwila natknąć się też można na wspaniałe zabytki architektury, głównie budowle gotyckie i barokowe. W starych barokowych i se­cesyjnych pałacach mieszczą się dziś ministerstwa i ambasady. Praga prawie nie ucierpiała w wyniku działań wojennych, dzisiaj na listę zabytków wpi­sanych jest aż 1700 budynków.
Najpopularniejszymi obiektami rekreacyjnymi są; Centrum Sportowe im. Juliusza Fućika i miej­skie zoo. W skład wielkiego kompleksu sporto­wego na Strahovie wchodzą między innymi trzy stadiony, największy z nich, Spartakiadowy, może pomieścić aż 250 tysięcy kibiców.
Wokół zabytkowego centrum Pragi rozciągają się tereny zajęte na przemian przez osiedla miesz­kaniowe albo przez zakłady przemysłowe. W pra­skich osiedlach - „sypialniach" mieszka ponad po­łowa mieszkańców miasta, większość z nich pracuje w pobliskich zakładach przemysłowych. Otoczenie Pragi pierścieniem osiedli i zakładów przemysłowych jest wynikiem prowadzonej w la­tach 50. polityki decentralizacji miasta; chodziło o stworzenie samodzielnych minicentrów w dziel­nicach peryferyjnych.
Zabytki.
Praga jest uważana za jedną z najpiękniejszych sto­lic Europy. Przez tysiąc lat swojej historii miasto nieustannie się rozwijało, od niewielkiej osady na początku naszego tysiąclecia po wielką, tętniącą życiem współczesną metropolię.
Wielka różnorodność stylów architektonicznych świadczy o tym, że miasto w różnych okresach przeżywało swoje upadki i wzloty; każdy okres prosperity pozostawił swój ślad w architekturze. Stare centrum Pragi powstało jeszcze w średnio­wieczu. Budowę najstarszego praskiego mostu, mostu Karola, rozpoczęto w 1347 roku. Na lewym, zachodnim brzegu Wełtawy znajduje się Ogród Królewski i dominujące nad całym miastem wzgó­rze zamkowe Hradczany z gotycką katedrą Sw. Wita i zamkiem królewskim (XII-XVII w.) oraz licznymi pałacami. Zamek był pierwotnie siedzibą czeskich królów, obecnie urzęduje w nim prezydent republiki. Pobliska Mała Strana słynie z parków, ogrodów i gotyckiego kościoła św. Wawrzyńca.
Na prawym, wschodnim brzegu Wełtawy poło­żone są Stare i Nowe Miasto, z licznymi zabyt­kami, wśród których dominują kościoły i ich strze­liste wieże. Od nich właśnie pochodzi popularne określenia „miasto stu wież". Na prawym brzegu znajduje się również Josefov, część miasta zamiesz­kana ongiś przez Żydów.
W Pradze istnieją trzy stare cmentarze: żydow­ski (pochowany jest tu miedzy innymi słynny rabin Jehuda Lowa ben Bealea); Olsansky (spoczywa tu Franz Kafka, autor Procesu); Wyszehradzki (znaj­duje się tu nagrobek K. Ćapka).
Niedaleko zamku na Hradczanach znajduje się słynna Złota Uliczka. Jest to wąska uliczka zabu­dowana miniaturowymi domkami. W jednym z nich mieszkał i tworzył jeden z najwybitniejszych pisarzy XX wieku, piszący w języku niemieckim Żyd, Franz Kafka.
Stare Miasto.
Centrum miasta z Placem Wacława (Vaclavske namesti) - właściwie szerokim bulwarem - ukształ­towało się w XIX wieku. Swoim rozmachem wy­różnia się na tle wąskich uliczek Starego Miasta. Vaclavske namesti było też świadkiem wielu waż­nych momentów w historii Czech - to tu w 1969 roku w proteście przeciwko radzieckiej inwazji podpalił się i zginął w płomieniach Jan Palach. W 1989 roku na placu zgromadziło się ponad pół miliona demonstrantów żądających reform i obalenia komunizmu. Rząd ustąpił, a nowym prezydentem republiki ogłoszono opozycyjnego dramaturga Vaclava Havla. Wszystko to odbyło się w tak spokojnej atmosferze, że ten największy w powojennej historii kraju przełom zyskał sobie miano „aksamitnej rewolucji".
Do najwspanialszych architektonicznych zabyt­ków miasta należą romańska bazylika św. Jerzego na Hradczanach (X, XII, XVII w.), gotycka kate­dra św. Wita (XIV-XV, XIX-XX), barokowe pała­ce Wallensteinów i Clam-Gallas, klasycy styczne Muzeum B. Smetany,neoklasycystyczne Muzeum Narodowe i Teatr Narodowy. Do atrakcji miasta należy też najstarsza w Europie Środkowej syna­goga - Staronova.
Muzyka i teatr
Bujne przed wojną życie kulturalne Pragi, w latach 1948-89 stopniowo coraz bardziej podupadało tłamszone cenzurą i biurokracją. Na szczęście w grudniu 1989 roku na nowo ożyło.
Muzyka zawsze odgrywała wielką rolę w życiu Prażan. Obecnie w mieście istnieją i występują dwie wielkie orkiestry: Praska Orkiestra Sym­foniczna i Czescy Filharmonicy, ci ostatni pod dy­rekcją cieszącego się uznaniem na całym świecie Vaclava Neumana. Doroczny festiwal muzyczny Praska Wiosna poświęcony jest w dużej części twórczości słynnych czeskich kompozytorów: Antoniego Dvofaka (1841-1904), Leosa Janaczka 1854-1928 i Bedficha Smetany (1824-1884).
Bardzo bogate jest też życie teatralne - w Pradze funkcjonuje około 20 scen teatralnych, z których największą estymą cieszy się Teatr Narodowy (Narodni divadlo). Oprócz Narodowego wielką popularnością cieszą się też takie sceny jak: Teatr im. J. K. Tyla i muzyczny Teatr im. B. Smetany.
Muzea i galerie.
Największym spośród wielu praskich muzeów i galerii jest założone w 1818 roku Muzeum Naro­dowe. W 1981 r. zakończono budowę miejskiego Pałacu Kultury, istnieje też duże muzeum rzeźby współczesnej. Oprócz tego jest tu oczywiście mu­zeum Pragi, w którym zgromadzono liczne zabyt­ki dotyczące bogatej historii miasta, m.in. stare sztychy i fotografie, przedmioty codziennego użyt­ku i szereg miejskich dokumentów.
W Pradze istnieje 11 wyższych uczelni. Między innymi są to: założony w 1348 roku Uniwersytet Karola i cieszące się międzynarodowym prestiżem Akademia Sztuk Pięknych i Akademia Muzyczna. W Pradze mieści się też siedziba Czeskiej Aka­demii Nauk i wielu innych instytutów badawczych.

Podobne prace

Do góry