Ocena brak

Poznawcze regulatory zachowań społecznych - koncepcja lokalizacji kontroli wyuczonej bezradności

Autor /Gawel Dodano /09.09.2011

Koncepcja zlokalizowania kontroli Juliana Rottera, jest koncepcją z pogranicza. Autor ten stwierdził, że zachowanie jest zdeter­minowane przez oczekiwania, wzmocnienia i sytuację psychologiczną. Gdy wzmocnienia nie są konsekwencją własnego działania, a decyduje o nich otoczenie, zachodzi sytuacja, w której powstaje przekonanie o zewnętrznej lokalizacji kontroli wzmocnień. Socjalizacja powodująca „zewnątrzsterowność" człowieka sprzyja powstawaniu różnych form patologii - bierności, zależności, braku tolerancji dla wieloznaczności. Ludzie ci nie mają zaufania do siebie, są niepewni, silniej przeżywają zagrożenia, a w sytuacjach trudnych stosują mechanizmy obronne typu wyparcie. Łatwo tworzą się też wówczas uprzedzenia.

Kiedy wzmocnienie jest spostrzegane jako konsekwencja własnych działań, mówi się, że zachodzi sytuacja, która sprzyja powstaniu poczucia wewnęt­rznego zlokalizowania kontroli wzmocnień. Człowiek taki określany jest jako „wewnątrzsterowny" - toleruje wieloznaczność, odmienność, jest ak­tywny, samodzielny w podejmowaniu decyzji. Ma zaufanie do siebie, wyższą motywację osiągnięć. Jednakże skrajnie poczucie wewnętrznego zlokalizo­wania kontroli może prowadzić w sytuacjach niepowodzeń do samooskarżania się lub formowania reakcji przeciwnych i różnych form racjonalizacji.

Zasadniczo jednak można powiedzieć, że optymalna przewaga poczucia wewnętrznej lokalizacji kontroli i poczucia sprawstwa sprzyja zdrowiu i roz­wojowi.

Do rozumienia zdrowia i patologii wniosły wiele badania Martina Seligmana nad wyuczoną bezradnością. Człowiek uczy się bezradności, gdy spostrzega brak związku pomiędzy wzmocnieniami, nagrodami i karami a jego zachowaniem. Wielokrotnie doświadcza, że wzmocnienia i wydarzenia są poza jego kontrolą, że jest pozbawiony wpływu na zdarzenia.

Konsekwencje takich doświadczeń w toku uczenia się społecznego są następujące:

• deficyty poznawcze - człowiek nie rozumie sytuacji, nie potrafi przewi­dywać dalszego rozwoju wydarzeń - czuje się poznawczo ubezwłasnowol­niony;

• deficyty motywacyjne - występuje obniżenie lub utrata motywacji do działania;

• deficyty emocjonalne - pojawia się uczucie apatii bezradności, lęku, depresji.

Zespół wyuczonej bezradności rozwija się tym intensywniej, im bardziej wydarzenia są dla człowieka istotne, im bardziej ceni sobie swobodę wyboru i sprawstwo. Wyuczona bezradność pojawia się szczególnie u tych osób, które intensywnie dążyły do odzyskania kontroli i ponosiły w tym względzie więcej niepowodzeń; silne poczucie bezradności zależy od liczby i ciężaru doznanych porażek. Bezradnością można się zarazić żyjąc w środowisku, w którym wiele znaczących osób doświadcza bezradności, a stan taki wy­twarza totalitarna organizacji życia społecznego i instytucji (domy starców, szpitale psychiatryczne).

W rozszerzeniu modelu Seligmana, zwanym modelem bezradności infor­macyjnej, kładzie się nacisk na brak postępu poznawczego pomimo długotrwałego wysiłku, wyczerpanie poznaw­cze, zgeneralizowanie deficytów poznawczych, zanik ciekawości i obniżenie nastroju.

Podobne prace

Do góry