Ocena brak

POZNANIE - UZASADNIENIE

Autor /Ed123 Dodano /08.07.2011

Uzasadnić jakieś poznanie to podać rację jego rzetelności lub wiarygodności, okazać,  Ŝe coś jest racją. Uzasadnianie to czynność okazywania racji (ktoś uzasadnia poznanie). Uzasadnienie to racja lub stosunek zachodzący między racją a poznaniem (coś uzasadnia poznanie). Uzasadnienie dotyczy poznania w jego funkcji informatora. Chodzi o rację jego prawdziwości (jest tak a tak, jak poznanie ujawnia lub stwierdza) lub uznania jego prawdziwości (należy lub wolno przyjąć,  Ŝe jest tak a tak, jak poznanie ujawnia lub stwierdza).

Trzeba odróŜnić sprawę uzasadnienia sądu i sprawę uzasadnienia bezpośredniego poznania. Racją uznania jakiegoś sądu (racją stwierdzenia, Ŝe p) moŜe być uznanie innego sądu (np. stwierdzenie, Ŝe r) oraz sądu: jeŜeli r to p. Racją uznania sądu p moŜe być teŜ jakieś poznanie bezpośrednie, którego ów sąd jest rezultatem lub protokołem. Sąd jest uzasadniony pośrednio, jeśli jego racją są inne sądy. Sąd jest uzasadniony bezpośrednio, jeśli jego racją nie jest sąd, lecz (wyłącznie) poznanie bezpośrednie, w którym uzyskujemy informację o sytuacji przedmiotowej stwierdzonej przez dany (uzasadniany) sąd.

I tak sąd spostrzeŜeniowy jest uzasadniony bezpośrednio przez spostrzeŜenie jako czynność poznawczą ujawniającą (wprost i naocznie) stan rzeczy (jego zachodzenie) stwierdzony w tym sądzie. JeŜeli sądy znajdują swoje ostateczne uprawomocnienie w bezpośrednim poznaniu (pomijamy tu uprawomocnienie przez konwencję lub decyzję), to nasuwa się pytanie: czy i w jakim sensie moŜna mówić o uzasadnieniu (poznawczym, nie ontycznym) samego bezpośredniego poznania? OtóŜ wydaje się, Ŝe: Wszelkie bezpośrednie poznanie pretenduje do roli informatora z racji tego, czym ono jest jako takie, a nie inne przeŜycie. Na przykład spostrzeŜenie pozostanie spostrzeŜeniem (czyli będzie wprost i naocznie ujawniało pewien realny stan rzeczy) niezaleŜnie od tego, czy będziemy powątpiewać w jego rzetelność lub wierność. Inne spostrzeŜenia mogą uzupełnić informacje uzyskane w danym spostrzeŜeniu, nie mogą jednak - same przez się - ich uchylić. Dopiero zajmując poziom metapoznawczy i dokonując odpowiednich rozumowań, możemy sformułować zagadnienie wiarygodności (czy innej cechy) pozna-nia bezpośredniego i rozważać jej uzasadnienie (czy uzasadnienie jej uznania).

Wtedy jednak nie modyfikujemy roli poznawczej samego bezpośredniego poznania ani nie dostarczamy przesłanek, z których uzyskana przez nie informacja wynikałaby, lecz tylko badamy powody ewentualnego powątpiewania w jego wartość i rozpoznajemy wiarygodność analizowanego poznania (zdobywając dodatkową samoświadomość jego charakteru). Uzasadnienie (racja prawdziwości lub uznania prawdziwości) jakiegoś poznania musi spełniać pewne warunki,  Ŝeby było odpowiednio sprawne. Najczęściej mówi się w związku z tym o warunku obiektywności i warunku niezawodności. Uzasadnienie jest obiektywne (przy jednym ze znaczeń tego słowa) wtedy, gdy R  jest racją poznania P ze względu na stosunek zachodzący między R  a P,  a nie ze względu na to, kto komu i w jakich okolicznościach uzasadnia to poznanie. Uzasadnienie obiektywne jest nieprzypadkowo ogólnie waŜne (tzn. obowiązujące dla kaŜdego podmiotu poznającego).

A żeby było ogólnie stosowalne, musi być intersubiektywnie dostępne i powtarzalne. Zyskuje wtedy własność intersubiektywnej kontrolowalności. Przy sprawie niezawodności uzasadnienia warto odróŜnić niezawodność zasadniczą od niezawodności całkowitej. Niezawodność zasadnicza to niezawodność płynąca ze struktury danego zabiegu poznawczego, zagwarantowana niejako przez samą istotę wchodzącego w grę poznania. PoniewaŜ poznanie ludzkie dokonuje się w czasie i podlega rozmaitym przypadkowym czynnikom, trudno mówić o jego niezawodności całkowitej, tzn. takiej, która wyklucza zachodzenie faktycznych, przypadkowych pomyłek.

Podobne prace

Do góry