Ocena brak

POZNANIE - TYPY ROZUMOWAŃ

Autor /Ed123 Dodano /08.07.2011

Szeroko pojęte rozumowanie to jakakolwiek ope-racja myślowa, a w szczególności operacja polegająca na uznawaniu jednych sądów (zdań) na podstawie innych, na dobieraniu racji lub następstw dla danych sądów, na rozwiązywaniu zagadnień (znajdowaniu odpowiedzi na pytania). Istnieją rozmaite klasyfikacje rozumowań i zachodzi duża rozbieżność w terminologii. Na przykład jedni wnioskowaniem nazywają kaŜdą operację uznania jakiegoś zdania na podstawie innych, drudzy zawęŜają ten termin, np. do rozumowania, w którym od (uznanych) zdań przechodzi się do ich (logicznych) następstw.

Przez dowodzenie jedni rozumieją jakiekolwiek poszukiwanie racji dla danego zdania, inni natomiast odnoszą ten termin tylko do rozumowania, w którym dane zdanie logicznie (dedukcyjnie) wynika z uznanych wcześniej (pewnych) racji. Jako nazwy odmian rozumowania (wnioskowania) występują teŜ takie terminy, jak sprawdzenie, wyjaśnienie (tłumaczenie), regresja, progresja itd. Rozumowania jako wnioskowania, czyli uznawania jednych sądów (zdań) na podstawie innych, dzieli się na wnioskowania niezawodne (dedukcyjne) i nie-niezawodne (uprawdopodobniające); jako trzecią grupę moŜna wymienić rozumowania niekonkludujące, czyli niepoprawne. Wnioskowanie niezawodne to wnioskowanie, którego forma (struktura) gwarantuje prawdziwość wniosku (następstwa) przy prawdziwości przesłanek (racji), a więc które przebiega według jakiegoś prawa logicznego. Wnioskowanie uprawdopodobniające to wnioskowanie, którego forma nie gwarantuje prawdziwości wniosku przy prawdziwości przesłanek, lecz tylko uprawdopodobnienie lub zwiększenie prawdopodobieństwa wniosku.

Przykładami wnioskowania nieniezawodnego są: wnioskowanie redukcyjne, indukcja niezupełna, wnioskowanie przez analogię, wnioskowanie statystyczne. Istnieją próby zbudowania logiki wnioskowań niededukcyjnych lub sprowadzenia przynajmniej niektórych ich postaci do dedukcji. Zaznaczmy jeszcze,  Ŝe wnioskowanie redukcyjne to wnioskowanie, w którym z przesłanki wniosek logicznie nie wynika, natomiast  z wniosku logicznie (enty-mematycznie) wynika przesłanka. Występuje ono wtedy, gdy dla danego następstwa szukamy odpowiedniej racji i tych racji moŜe być więcej niŜ jedna. Gdyby się okazało, Ŝe dla określonego następstwa istnieje (moŜliwa jest) tylko jedna racja, wówczas redukcja przeszłaby w dedukcję. W filozofii klasycznie pojętej poszukuje się - w zasadzie - jedynej (koniecznej, ostatecznej) racji znanego' -  np. danego empirycznie - następstwa. Przykładem wnioskowania redukcyjnego pierwszego typu byłoby rozumowanie, w którym na podstawie zdania „ulica jest mokra" uznaje się - jako rację - zdanie „padał lub pada deszcz".

Przykładem wnioskowania redukcyjnego  drugiego typu byłoby rozumowanie, w którym na podstawie zdania „empirycznie dane przedmioty istnieją nie dzięki sobie" uznajemy zdanie „istnieje przedmiot (inny niŜ empirycznie dany, istniejący dzięki sobie), dzięki któremu istnieją byty nie istniejące dzięki sobie". Przy przyjęciu dodatkowych przesłanek (np. „to, co nie istnieje dzięki sobie, istnieje dzięki czemuś zewnętrznemu", „w uwarunkowaniu istnienia nie moŜna przyjąć ciągu w nieskończoność") owa redukcja przechodzi w dedukcję. Wnioskowanie jest poprawne materialnie, jeśli jego przesłanki są prawdziwe. Wnioskowanie jest poprawne formalnie, jeśli w nim z przesłanek wynika logicznie (według jakiegoś prawa logiki) wniosek. Jeśli „prawo logiki" będziemy tu rozumieć - jak chcą niektórzy - jako tezę (lub opartą na niej regułę) logiki dedukcji, czyli klasycznego rachunku logicznego, wówczas niepoprawnymi formalnie byłyby wszystkie wnioskowania, w których wniosek wynika z przesłanek na podstawie powiązań treściowych (sensu) przesłanek i wniosku, oraz wszystkie wnioskowania tylko uprawdopodobniające wniosek.

Wnioskowanie entymematyczne (grec.  έν ϋύφ) = w umyśle) lub enty-m e m a t to wnioskowanie o domyślnie przyjętych (załoŜonych) przesłankach, wnioskowanie, w którym nie wymieniono wszystkich przesłanek potrzebnych do tego,  żeby wniosek logicznie (tzn. według jakiejś reguły opartej na prawie logicznym) wynikał. Stosowanie entymematów moŜe ukrywać róŜne błędy wnioskowania, np. błędne koło, polegające na tym, iŜ wśród przesłanek znajduje się wniosek. Wnioskowanie jest sposobem pośredniego uzasadnienia jakiegoś sądu. Odgrywające tę rolę wnioskowanie popełnia błąd  petitio principii  (łac. =  Ŝądanie początku), gdy wychodzi od nie uzasadnionych lub nieodpowiednio uzasadnionych przesłanek. Szczególnymi przypadkami tego błędu są ciąg w nieskończoność oraz błędne koło w uzasadnieniu (w dowodzeniu).

Podobne prace

Do góry