Ocena brak

POZNANIE - STAWIANIE PYTAŃ

Autor /Ed123 Dodano /08.07.2011

Jak słusznie pisze I. Dąmbska, „[...] od pytań zadawanych sobie lub otoczeniu zaczyna się czynne poznawanie rzeczywistości, pytanie więc jest istotnym składnikiem badania, poszukiwania". Wiedza rozwija się przez formułowanie i stawianie pytań oraz szukanie na nie właściwych i prawdziwych odpowiedzi, przez - inaczej mówiąc - rozwiązywanie czy rozstrzyganie zagadnień (problemów).

Rozróżnijmy:

1) świadomą czynność zadania (postawienia) pytania, akt zapytywania,

2) wytwór i językową wypowiedź aktu, mianowicie zdanie pytajne,

3) samo znaczenie pytania jako wytworu (zdania pytajnego), czyli formułowane w pytaniu zagadnienie (z grecka - problemat czy problem, z łacińska -kwestia).

W kaŜdym składnie, sensownie zbudowanym (sformułowanym)  pytaniu znajdujemy taką czy inną partykułę pytajną oraz wyraŜenie równokształtne ze zdaniem lub z fragmentem zdania w sensie logicznym. W pytaniu np. „czy poznanie istnieje?" mamy partykułę pytajną „czy...?" oraz wyraŜenie równokształtne zdaniu „poznanie istnieje". Wśród rozmaitych rodzajów pytań wyróŜniamy:

1) p y t a n i a roz-s t r z y g n i ę c i a , a więc pytania typu: „czy poznanie istnieje?", „czy Kolumb odkrył Amerykę? ",

2) p y t a n i a d o p e ł n i e n i a , a więc pytania typu: „co poznajemy? ", „kiedy Kolumb odkrył Amerykę? ", „w jaki sposób Kolumb odkrył Amerykę? ", pytania o przyczynę, cel itp.

3) p y t a n i a a l t e r n a t y w n e , a więc pytania typu: „czy zmysły, czy rozum są  źródłem naszej wiedzy?",

4) p y t a n i a w y b o r u (preferencji), a więc pytania typu: „który z filmów Felliniego jest najwybitniejszy?", „który (które) z filmów Felliniego jest (są) arcydziełem?", „który z twoich garniturów nałoŜysz dziś wieczorem?"

W kaŜdym typie tych pytań mogą wystąpić p y t a n i a e g z y s t e n c j a l n e (tzn. pytania dotyczące wprost istnienia czegoś) i pytania nieegzystencjalne (rzeczowe), a wśród tych ostatnich p y t a n i a e s e n c j a l n e (pytania o istotę czegoś). Pytania naleŜy odróŜnić od wyraŜeń, które mają postać pytań, lecz co do sensu są zdaniami innego rodzaju, np. pytania retoryczne. Poza tym moŜna podzielić pytania na wiedzotwórcze (w sensie ścisłym) i pytania niewiedzo-twórcze, jak pytania dydaktyczne sprawdzające, dydaktyczne naprowadzające czy pytania stawiane nie na serio, np. w zabawie.

P y t a n i a w i e d z o t w ó r c z e to pytania stawiane celem uzyskania jakiejś wiedzy o przedmiocie pytania. Motywem postawienia takich pytań moŜe być stwierdzenie jakiejś niewiedzy, niepewność czy wątpliwość itp. W kaŜdym pytaniu są jakieś wiadome i niewiadome, kaŜde pytanie wiedzie ze sobą jakieś załoŜenia. Wiadome to znaczenia pojęć i układu pojęć składających się na sens pytania. W pytaniu np. „czy poznanie istnieje?" wiadomymi są: sens „poznania", „istnienia" i układu tych terminów w pytaniu, niewiadomą natomiast faktyczne istnienie poznania (to, czy poznanie istnieje), załoŜeniem zaś zdanie „poznanie istnieje albo nie istnieje". Pytania mogą mieć fałszywe załoŜenia (np. pytania: „ile dzieci miał Kopernik?", „czy przestałeś bić swoją matkę?"), prowadzić do pochopnej obiektywizacji czyichś nieuzasadnionych wątpliwości, wyznaczać niewłaściwy kierunek badaniom, obarczyć naukę pozornymi problemami.

Dlatego też podobnie jak warunkiem uznawania twierdzeń w nauce jest ich poprawne sformułowanie, prawdziwość i odpowiednie uzasadnienie - warunkiem postawienia pytań w nauce jest ich poprawność, trafność i zasadność. P y t a n i e p o p r a w n e to pytanie sensowne i jednoznaczne. Inaczej mówiąc: pytanie mieszczące się w ramach słownika i składni danego języka, sformułowane - za pomocą słów o jednoznacznym w uŜywanym kontekście rozumieniu - w ten sposób, że wiadomo, co jest wiadomą, a co niewiadomą tego pytania. P y t a n i e t r a f n e (niektórzy mówią: właściwe, słuszne) to pytanie, którego wszystkie załoŜenia są prawdziwe.

P y t a n i e z a s a d n e to pytanie, które ma co najmniej dwie sensowne odpowiedzi, a takŜe dostateczną (pozytywną) rację swego postawienia w nauce w postaci umotywowanej wątpliwości. Pytanie jest r o z s t r z y g a l n e , jeśli istnieje efektywny (tzn. realizowalny w skończonej liczbie określonych czynności poznawczych) sposób wykazania prawdziwości jednej z sensownych odpowiedzi na to pytanie. Istnienie pytań poprawnych, trafnych i zasadnych, a zarazem nierozstrzygalnych  świadczyłoby o granicach naszego racjonalnego (naukowego) poznania.

Podobne prace

Do góry