Ocena brak

POZNANIE FILOZOFICZNE - Z DZIEJÓW POJMOWANIA FILOZOFII

Autor /KiLLbiLL Dodano /06.07.2011

Terminu „filozofia" (z greckiego φιλία = miłość, σοφία = mądrość) miał po raz pierwszy uŜyć Pitagoras, uwaŜając, Ŝe mądrość jest czymś boskim, a człowiek moŜe być jedynie „miłośnikiem mądrości". Etymologicznie więc filozofia to tyle,  co  umiłowanie mądrości. Początkowo utoŜsamiano ją po prostu z wiedzą lub z (potocznie rozumianą) mądrością. W szczególności jednak filozof to ktoś, kogo interesuje ostateczna zasada wszechrzeczy i kto za pomocą własnego, naturalnego rozumu, bez odwo-łania się do mitu czy religii - proponuje i uzasadnia pewne  twierdzenia na ten temat. Treść pytania i sposób szukania na nie odpowiedzi stanowią o przekroczeniu poziomu umiejętności praktycznych, fragmentarycznej wiedzy szczegółowej, mitologii, o narodzinach filozofii. Ten, kto nie pyta o początek, pierwszą zasadę (grec. αρχή) lub przyczynę (grec. αίτια) bytu czy świata, nie jest filozofem w pełnym tego słowa znaczeniu.

Ostatecznie - w klasycznym okresie rozwoju kultury greckiej, szczególnie dzięki Platonowi i Arystotelesowi - ukon-stytuowała się klasyczna koncepcja filozofii. Przeciwstawiono z jednej strony wiedzę doskonałą, pewną, ogólną, dotyczącą tego, co konieczne, istotne (grec. επιστήη,  łac.  scientia),  wiedzy niepewnej, tylko prawdopodobnej, dotyczącej tego, co przypadkowe, dobrej dla pospólstwa i Ŝycia codziennego, nie dla mędrca (grec.  δόξα, łac.  opinio),  a z drugiej filozofa, uprawiającego bezinteresownie wiedzę, sofiście, zawodowemu nauczycielowi umiejętności, utrzymującemu się ze swojej wiedzy i intelektualnej sprawności analizy i dyskutowania.

Nie było wtedy jeszcze granicy między nauką a filozofią i na czele swego systemu filozofii-nauki postawił Arystoteles „filozofię pierwszą" (czyli metafizykę) jako naukę o bycie, o tym, co podstawowe dla kaŜdego bytu (dla Stagiryty było to badanie bytu w jego czterech przyczynach: materialnej, formalnej, sprawczej i celowej). Na ukształtowanie się tej koncepcji filozofii wpływ miała i matematyka,  z wolna przybierająca postać systemu aksjomatycznego. W okresie hellenistycznym obok arystotelesowskiego pojmowania filozofii występowały i inne, często irracjonalistyczne (np. - nie bez wpływu Wschodu -  zacierające granice między filozofią a religią w gnozie) lub nawiązujące do sokratejskiej praktyki koncepcje filozofii jako wiedzy-mądrości, wiedzy-cnoty, wiedzy o losie i postępowaniu człowieka (dla Arystotelesa mądrością była wiedza o ostatecznych przyczynach bytu, czyli metafizyka). Spotkać teŜ wówczas moŜna było określenie filozofii jako „meditatio mortis", rozmyślania o śmierci.

U ówczesnych pisarzy chrześcijańskich filozof niekiedy to pogański mędrzec czy tylko mędrek, niekiedy po prostu mędrzec rozwaŜający sprawy najwaŜniejsze; niektórzy filozofem nazywali kodyfikatora religijnego lub proroka. W średniowieczu koncepcja filozofii na ogół szła po linii arystotelesowskiej. Filozofia najczęściej (chociaŜ były i odmienne opinie) cieszyła się wielką powagą jako najwyŜszy wykwit naturalnego (tzn. nie opartego na objawieniu religijnym) poznania ludzkiego -i tę pozycję „królowej nauk" utrzymała do XVIII wieku. Straciła ją w XIX w., gdy po okresie pokantowskiego idealizmu  wystąpił szeroką falą (narastający zresztą od dłuŜszego czasu) nurt skrajnego empiryzmu i pozytywizmu. Przyczyniły się do tego głównie z jednej strony sukcesy nauk przyrodniczych (fizyki newtonowskiej - sam Newton opatrywał swoje prace z zakresu fizyki terminem „filozofia" - i biologii darwinowskiej), z drugiej krytyka empirystów (przede wszystkim D. Hume'a) i Kanta. Scjentyzm wzory poznania naukowego widział w naukach przyrodniczych. Zawęziło się znaczenie słowa „science" w językach angielskim i francuskim.

Zaatakowano zwłaszcza metafizykę (widząc w niej coś bliŜszego sztuce i religii niŜ nauce) oraz  norma-tywną etykę. W niektórych tylko kręgach uznano teorię poznania za jedyną nau-kową dyscyplinę filozoficzną i usiłowano na jej teren sprowadzić całą proble-matykę filozoficzną. Głoszono parcelację filozofii i jej koniec. Wprawdzie kla-syczna koncepcja filozofii utrzymywała się w szkołach neoscholastycznych, jed-nak nie odegrały one w Ŝyciu umysłowym tamtego okresu powaŜniejszej roli. Na przełomie XIX i XX w. datuje się początek odrodzenia dawnych koncepcji i załamania dominacji pozytywizmu i scjentyzmu. Obecnie obserwujemy rozmaitość stanowisk wobec filozofii i rozmaitość stylów uprawiania filozofii.

Podobne prace

Do góry