Ocena brak

POŻEGNANIE Z MARIĄ, zbiór opowiadań T. Borowskiego

Autor /kasia17 Dodano /19.03.2012

POŻEGNANIE Z MARIĄ, zbiór opowiadań T. Borowskiego, wyd. w Warszawie 1948. Złożony z dwóch opowiadań przedr. z tomu Byliśmy w Oświęcimiu, wyd. 1946 w Monachium (Dzień na Harmenzach, Proszę państwa do gazu), i trzech napisanych po powrocie do kraju (Pożegnanie z Marią, Śmierć powstańca, Bitwa pod Grunwaldem); po śmierci pisarza tytułem tym obejmowano, zgodnie z intencją autora, szerszy cykl opowiadań (Chłopiec z Biblią, U nas, w Auschwitzu..., Ludzie, którzy szli, Ojczyzna, Ofensywa styczniowa), uznany za główne dzieło Borowskiego i za szczytowe osiągnięcie w tego rodzaju literaturze, nie tylko w Polsce.

P. z M. prezentuje własną, zdecydowanie odrębną od ówczesnej literatury wojenno-martyrologicznej wizję „czasów pogardy", zwł. hitlerowskiego obozu koncentracyjnego. Więzią cyklu jest postać narratora - Tadka, początkującego studenta i poety warsz., a nast. więźnia Oświęcimia i in. obozów niem., w których próbuje przetrwać podejmując się rozmaitych pomocniczych funkcji w szpitalu, magazynie, przy odbiorze transportów Żydów kierowanych do komór gazowych. Vorarbeiter Tadek, sam głodzony, maltretowany i oszukiwany, akceptuje mechanizm obozowej walki o byt jako rzeczywistość naturalną, w której warunkiem przeżycia są przystosowanie i egoizm, uległość w stosunku do prześladowców i bezwzględność wobec współwięźniów. W świecie obozowym, widzianym przez pryzmat „zlagrowanej" świadomości bohatera, ulegają całkowitemu unieważnieniu elementarne odruchy uczuciowe i wartości moralne rzeczywistości zewn. -współczucie, uczciwość, solidarność, godność. Obóz koncentracyjny rysuje się w pojęciu pisarza jako model porządku faszyst., ekstremalna, lecz logiczna konsekwencja systemu wyzysku, podboju i terroru. Pogwałcenie człowieczeństwa ma tu charakter szczególnie tragiczny, bowiem zbrodniczym celom podporządkowuje się także ofiary, przymuszając je nie tylko do uległości, ale także do wewn. zgody na zbrodnię i do udziału w niej. Podobne objawy dostrzega Borowski w rzeczywistości okupacyjnej, rządzonej przez strach, przemoc, podstęp i pozbawioną skrupułów walkę o życie (opowiadanie tytułowe), a także w świecie powojennego chaosu (Bitwa pod Grunwaldem) i w ogóle w klimacie epoki odznaczającej się degradacją humanist. wartości kultury europejskiej. Prowokacyjny charakter P. z M. zaostrza ściśle przestrzegana stylistyka naturalist. w wersji przypominającej amer. behawioryzm, a więc stroniąca od wszelkiego komentarza autorskiego, oraz kreacja narratora - nadanie mu własnego imienia, jakby wzięcie na siebie przewin bohatera, z którym zresztą fałszywie identyfikowano autora. Opowiadania Borowskiego zdobyły od razu duży rozgłos, przeważnie polemiczny, odczytywane przez znaczny odłam krytyki jako świadectwo moralnego nihilizmu; do dziś zresztą ich bezwzględny, demaskatorski moralizm jest przedmiotem dyskusji i sporów. Wielokrotnie wznawiane, tłum. na niem., ang., franc., czes., hol., węgierski; adaptacje scen., telewizyjne i film. niektórych wątków cyklu (m. in. Krajobraz po bitwie 1970, reż. A. Wajda).

A. WERNER Zwyczajna Apokalipsa, W. 1971; T. DREWNOWSKI Ucieczka z kamiennego świata, W. 1972.

Podobne prace

Do góry