Ocena brak

„Poza zasadą przyjemności” - Inne poglądy na kolektywne życie psychiczne

Autor /Gerwazy Dodano /29.07.2011

    Freud znajduje jednak także „pozytywne” zachowania tłumu, odcinając się częściowo od jednoznacznej oceny La Bona. Tłum bowiem jest także zdolny - pod wpływem sugestii oczywiście – do wielkich poświęceń. Freud mówi nawet o „uszlachetnieniu jednostki przez masę”. Podczas gdy osobista korzyść jest niemal jedyną pobudką działania jednostki, to w zbiorowości pobudka ta dominuje nader rzadko. I tak, choć osiągnięcia intelektualne zbiorowości są zawsze o wiele niższe od osiągnięć jednostki, to jej postawa etyczna może w takim samym stopniu przewyższać moralny poziom jednostki, jak i spadać poniżej niego. Freud przypomina powszechną opinię o tym że to społeczeństwo wyznacza jednostce normy moralności, podczas gdy ona z reguły nie spełnia jego wielkich wymagań. Również psychika zbiorowości potrafi wydać genialne dzieła duchowe, jak świadczy o tym przede wszystkim sam język, a także pieśń ludowa i folklor.

    I tak Freud dochodzi do wniosku iż te sprzeczności w ocenie wartości oddziaływania zbiorowości na jednostkę wynikają z pojmowania pod pojęciem „ zbiorowość” dwóch zupełnie odrębnych tworów. La Bon bowiem, w opinii Freuda, odnosił się do mas istniejących tylko przez krótki okres czasu, powstałych jako zbiorowisko różnorodnych jednostek złączonych chwilowym interesem. Takie masy można nazwać „tłumem” i faktycznie cechują się pierwotnymi zachowaniami. Jest to „ niezorganizowana zbiorowość” . By taka zbiorowość powstała muszą istnieć silne wspólne idee. Im silniejsze idee, tym silniejsza psychika zbiorowa. Wtedy, gdy tak psychika jest silna następuje coś co nazwiemy mechanizmem wzrostu afektu . Jest to bezgraniczne oddanie się namiętnością w grupie oraz wzajemne pobudzanie się. W tej sytuacji grupa na swój sposób terroryzuje jednostkę, ograniczając jej rozwój.

    Jednak „zbiorowość niezorganizowana” może przemienić się w „zbiorowość zorganizowaną”. Polega to na podniesieniu psychicznego życia masy na wyższy poziom organizacji. Wyższa organizacja masy może nie dopuścić bowiem do niepożądanych skutków. Aby to zrobić spełnione muszą być następujące warunki:

  • osiągnięcie ciągłości w składzie grupy,

  • kształtowanie się w jednostce wyobrażenia o naturze i funkcji grupy,

  • wejście grupy w stosunek z innymi, podobnymi do niej ( rywalizacja),

  • posiadanie tradycji, zwyczajów i organizacji.

  • rozczłonkowania grupy wyrażone w specjalizacji i zróżnicowaniu zadań .

    Spełnienie tych warunków, wg Freuda usuwa szkodliwe skutki psychiczne tworzenia grupy, jednak nie pozostaje w sprzeczności z podstawowym faktem psychologii – z twierdzeniami o wzmożeniu afektywności i ograniczeniu myślenia w prymitywnym tłumie. W dalszej części pracy Freud zajmuje się więc psychologicznym tym razem wyjaśnieniem owej psychologicznej przemiany, jakiej ulega jednostka w tłumie.

Do góry