Ocena brak

Powstanie Listopadowe - Informacje Ogólne

Autor /Wirgiliusz Dodano /26.10.2011

Po 1815 r. rządy Rosji , Austrii , i Prus , mimo wielu obietnic składanych Polakom , nie zapewniły "rozwoju polskiej narodowości" ( w zakresie szkolnictwa i administracji ) , coraz ostrzej zwalczały wszelkie idee liberalne , dążenia postępowe i wolnościowe . Jedynie w zaborze rosyjskim sytuacja Polaków przedstawiała się odmiennie.

Utworzenie Królestwa Polskiego przez cara Aleksandra I oraz udział Polaków w administracji i szkolnictwie zdawał się umacniać , a nawet rozszerzać polskie zdobycze z poprzednich lat . Ale już po czterech latach dochodzi do coraz wyraźniejszych antagonizmów między władcą i rządem Królestwa z jednej a dominującymi pragnieniami i opiniami społeczeństwa z drugiej strony . Aleksander I i jego następca Mikołaj I ( jako władcy Królestwa Polskiego ) zapewnili dominujące wpływy w rządzie K.P swemu bratu wielkiemu księciu Konstantemu , dowodzącemu armią polską oraz Nowosilcowi , ich osobistemu przedstawicielowi w Warszawie.

Tłumili wszelkie przejawy opozycji w prasie i sejmie , łamali konstytucję Królestwa , prześladowali tajne kółka młodzieży ( m. in. Panta Koina w Warszawie w 1822 r. i organizacje Filomatów w Wilnie w 1823 r. ) . W 1826 r . drogą aresztowań władze rozbiły Towarzystwo Patriotyczne (I)-( Narodowe Towarzystwo Patriotyczne ) - najsilniejszą konspirację , mające swoje komórki we wszystkich zaborach i kontaktująca się z rewolucjonistami rosyjskimi ( Związek Południowych Dekabrystów ) i zachodnioeuropejskim, a zainicjowaną w latach 1819 -1821 przez majora Waleriana Łukasińskiego . To wszystko wzmagało sprzeciw społeczeństwa K.P , a rodząca się literatura i myśl polityczna umocniły pragnienie walki o pełne wyzwolenie narodowe.

Przygotowania do powstania narodowego w K.P podjęło sprzysiężenie założone przez Piotra Wysockiego w końcu 1828 r. w warszawskiej Szkole Podchorążych , a wzmocnione przez konspirację cywilną . Pod wpływem nadziei wiązanych z wybuchem rewolucji w Paryżu , która obaliła monarchię restytuowaną po upadku Napoleona , oraz walki Belgów , pragnących wyzwolić się spod panowania Holandii , narzuconego postanowieniem kongresu wiedeńskiego , spiskowcy postanowili rozpocząć walkę zbrojną . Bezpośrednim powodem wybuchu powstania była mobilizacja armii Królestwa , która miała być użyta do stłumienia rewolucji w zachodniej Europie. Akcja była zaplanowana na wieczór 29 Listopada 1830 . Grupa studentów z redaktorem Ludwikiem Nabielakiem i poetą Sewerynem Goszczyńskim na czele uderzyła na Belweder celem zgładzenia znienawidzonego ks . Konstantego . Gmach zajęto , ale celu głównego nie osiągnięto . Konstanty ukrył się , a następnie przedostał się do wiernych mu oddziałów wojskowych .

Druga grupa 160 spiskowców ze Szkoły Podchorążych z S . Wysockim na czele przedostała się do Łazienek przez plac Trzech Krzyży do zbrojowni ( Arsenał ) przy placu Bankowym .W ciągu nocy i następnego dnia o dalszym rozwoju powstania zadecydowały lud warszawski , który uzbrojony w broń zdobytą w Arsenale , i część oddziałów polskich , która opowiedziała się po stronie spiskowców . Razem opanowali miasto . Zaś Konstanty wycofał się do Wierzbina . Nadzieje spiskowców spełniły się tylko w połowie , ponieważ udziału w powstaniu nie wzięli przedstawiciele rodów magnackich oraz generałowie , którzy w większości zostali pomordowani z tego powodu . Nazajutrz Warszawa była już wolna . Powstał teraz problem sprawowania władzy i określenia celów powstania .

W walce o władzę już na początku zwyciężyła arystokracja , dominując w dotychczasowych organach rządowych . Chodziło jej o zahamowanie walki i szukanie porozumienia z carem . W tym celu do ks . Konstantego udali się Ksawery Lubecki Drucki i Adam Czartoryski z prośbą , by zechciał powrócić do Warszawy i zbrojnie stłumić powstanie . Konstanty odmówił , nie mając pełnej orientacji w rozmiarach ruchu . Wówczas Lubecki postanowił działać sam . Wprowadził do Rady Administracyjnej Niemcewicza , Czartoryskiego , Chłopickiego , aby Rada zyskała poparcie społeczne i jako uznana , legalna władza powstrzymała rozwój powstania i przenoszenia go na prowincję . W Warszawie utworzył Straż Bezpieczeństwa złożoną z bogatych mieszczan , przeznaczoną do uśmierzania żywiołowego ruchu rewolucyjnego biedoty , która tak aktywnie wstąpiła w noc listopadową . Lud jednak pozostał nieugięty , przeciwstawiając się Radzie Administracyjnej .

Warszawiacy natomiast poparli utworzone 1 grudnia Towarzystwo Patriotyczne (II)-(Klub Patriotyczny) , złożone ze zwolenników obrony i rozwinięcia powstania . Prezesem został Joachim Lelewel Pod naciskiem ludu Warszawy Rada Administracyjna została zmuszona do dymisji. Utworzono Rząd Tymczasowy , który zagwarantował ks. Konstantemu i jego wojskom bezpieczne opuszczenie Królestwa Polskiego . 5 XII Chłopicki ogłosił się dyktatorem powstania , ale tylko po to , by nie dopuścić do jego rozwoju . Chłopicki chciał także doprowadzić do pojednania się z carem , ale Mikołaj I odmówił , ponieważ uznawał on powstanie za doskonały pretekst do zlikwidowania autonomii K. P . 18 XII zebrał się sejm i ogłosił , że powstanie jest powstaniem narodowym . Po ustąpieniu Chłopickiego , znacznemu ożywieniu uległo T.P (II) . Z inicjatywy tego związku doszło w Warszawie do manifestacji ku czci dekabrystów powieszonych w Petersburgu w 1826. Pod jej wpływem sejm tego samego dnia ogłosił detronizację cara Mikołaja I i dynastii Romanowów . Tym samym wojna z caratem była już nieuchronna .

30 I 1831 r. sejm , który stanowił najwyższą władzę powołał pięcioosobowy Rząd Narodowy . Prezesem został Adam Czartoryski , który rozwinął ożywioną działalność dyplomatyczną . Rozległe uprawnienia przyznano wodzowi naczelnemu . Funkcję tę pełnił , zupełnie nieodpowiedzialny Michał Radziwiłł , zwanego później " papierowym wodzem" , ponieważ dowództwo należało do jego doradcy Chłopickego .

Ten rodzaj trój-władzy - sejm , rząd , wódz naczelny - nie sprzyjał prowadzeniu wojny i czasem rodził konflikty i nieporozumienia , zwłaszcza kiedy na frontach armia ponosiła porażki . W chwili wybuchu wojny armia Królestwa Polskiego liczyła 27 tysięcy żołnierzy , co w porównaniu ze 115 tysięczną armią rosyjską wypadało dość blado . Jednak pod względem wyszkolenia i wartości bojowej żołniesz Królestwa przewyższał żołnierza Cesarstwa .Słabą stroną wojska polskiego był brak zdolności do samodzielnego działania , choćby dlatego , że dotychczas uzbrojenie i amunicję otrzymywano z Rosji . Własny przemysł zbrojeniowy prawie nie istniał .Dopiero w czasie wojny ruszyły zakłady zbrojeniowe , ale nie dostarczały broni na miarę potrzeb .

Na początku lutego 1831 r. do Królestwa wkroczyła armia rosyjska . Dowodził nią marszałek Iwan Dybicz , który spodziewał się szybkiego i łatwego zwycięstwa. Istotnie , rozpoczęcie ofensywy zimą i przekroczenie granicy Królestwa w wielu punktach zaskoczyło stronę polską . Do tego jeszcze w sztabie naczelnego wodza trwały spory między oficerami .Rosjanie weszli w głąb kraju , armia polska wycofała się za linię Wisły i Narwii . Podczas odwrotu doszło do starcia pod Stoczkiem ( 14 II ) , gdzie gen . Dwernicki pokonał dywizję Gejsmara . Sukces Polaków nie miał decydującego znaczenia operacyjnego , jednak bardzo podniósł morale żołnierzy , dodał narodowi otuchy i wiary w ostateczne zwycięstwo .

W bitwach pod Dobrem ( 17 II ) i Wawrem (19 i 20 II ) Polacy zadali duże straty idącym korpusom rosyjskim . Mimo tych porażek wojska posuwały się w kierunku Warszawy . 25 II stoczono nierozstrzygniętą bitwę pod Grochowem . Całodzienne krwawe zmagania nierównych sił o Olszynkę Grochowską przynosiły przewagę to jednej , to drugiej stronie . Najdzielniej walczył 4 pułk piechoty . W pierwszej lini stawał z bronią w ręku gen Chłopicki , który odznaczył się wyjątkową odwagą , dając przykład żołnierzom . 31 III stoczono zwycięskie bitwy pod Wawrem i pod wsią Dęby Wielkie .10 IV gen. Prądzyński odniósł chwalebne zwycięstwo pod Iganiami .26 V doszło do bitwy pod Ostrołęką , zakończoną ciężką klęską Polaków , a na Litwie bitwa stoczona 20 VI pod Górami Ponarskimi zakończyła się przegraną oddziałów polskich .

4-8 VII armia rosyjska skoncentrowała swoje oddziały koło Pułtuska . Następnie przedostała się pod twierdzę modlińską a tam, że to tak ujmę "wspaniały" generał Skrzynecki zdecydował się przepuścić przeciwnika na lewy brzeg Wisły . Po tym incydencie Rada Wojenna , mianowała na jego miejsce gen. Dembińskiego , który jak się później okazało był dosłownym "kontynuatorem" działań Skrzyneckiego . Zamiast walczyć z wrogiem , nakazał swoim wojskom , odwrót do Warszawy .15 VIII odbyła się manifestacja . Tłumy mieszkańców Warszawy oburzonych nieudolnością rządów i działaniami wodzów naczelnych , wtargnęły do Zamku Królewskiego, gdzie przebywali generałowie posądzani o zdradę .

Porwano ich i powieszono na latarniach . Takiego obrotów spraw nie spodziewał się Rząd Narodowy i poddał się do dymisji . Sytuację opanował gubernator Warszawy Jan Krukowiecki . Generał ros. I . Paskiewicz (został dowódcą wojsk ros. po śmierci Dybicza ) , chciał załatwić drogą dyplomatyczną , kapitulację Warszawy , ale większość w sejmie i w rządzie się na to nie zgodziła . 6 IX wojska rosyjskie ruszyły do szturmu na stolicę . Mimo ogromnej woli walki i niespotykanej odwagi , wojska polskie , nie mogły sprostać przeciwnikowi . Tym samym oddanie Warszawy stało się faktem . 8 IX Rosjanie wkroczyli do stolicy. 9 X kapitulował Modlin , 21 X Zamość . Razem z upadkiem ostatnich twierdz zakończyła się wojna 1830-31 i upadło powstanie . Rok później Rosja w miejsce konstytucji wniosła statut organiczny , likwidujący odrębność Królestwa i prawie w całości je zrusyfikowała .

Podsumowując to powstanie chciałbym napisać ,że głównymi powodami klęski były :

- lekceważące podejście do napływu ochotników

- ogromna przewaga militarna Rosjan

- brak wiary w powodzenie i kunktatorstwo wodzów naczelnych

- niezrealizowanie niektórych bardo dobrych planów ataku , m. in. Prądzyńskiego

- nie rozwiązanie kwestii chłopskiej

- brak pomocy z " zewnątrz "

Powstanie Listopadowe zostawiło także dobry ślad po sobie :

- obudziło świadomość narodową ludów pozbawionych własnego państwa

- powstanie "nauczyło" patriotyzmu

- Polak stał się symbolem człowieka odważnego i walecznego , jednym słowem ( rewolucjonisty )

- wzmocniło siły antyfeudalne w Europie

Podobne prace

Do góry