Ocena brak

Powstanie krajów demokracji ludowej po II wojnie światowej

Autor /Nikita09 Dodano /16.07.2013

Po II wojnie światowej w Europie środkowej i południowo-wschodniej do szło do powstania całego bloku państw ściśle związanych z ZSRR, określanych najpierw jako demokracje ludowe - demokracja ludowa miała być formą państwu pośrednią między demokracją burżuazyjną a dyktaturą proletariatu [60] - a po 1948 r. coraz częściej jako państwa socjalistyczne.

Kraje tego regionu stały się częścią bloku w różny sposób. Czechosłowacja. Polska, Jugosławia i Albania padły ofiarą agresji fns/yitowiklrj i były okupown-lic przez hitlerowców. /. kolei klasy rządzące Bułgarii, Rumunii i Węgier zadecydowały o przystąpieniu do tych państw do wojny po stronie Niemiec. W krajach okupowanych najważniejsze znaczenie miała więc zwycięska walka narodowowyzwoleńcza, natomiast w krajach satelickich III Rzeszy - obalenia władzy rodzimych grup, które sprawowały władzę w sposób skrajnie niedemokratyczny I wiążąc się z państwami Osi, doprowadziły do klęski i narodowej katastrofy. Stopniowo okazywało się, że siłą polityczną zdolną w ówczesnych warunkach /realizować powyższe zadania byli przede wszystkim komuniści. Znajdowali oni naturalną podporę w stale umacniającej się pozycji Związku Radzieckiego w koalicji antyhitlerowskiej i w jego zwycięstwach na froncie, który w końcowej flizie wojny przechodził przez kraje tej części Europy.

Komuniści głosili wówczas hasło skupienia wokół siebie wszystkich sił an-tyimperialistycznych, antyfaszystowskich, patriotycznych - „sił demokracji ludowej”. Instytucjonalnym wyrazem skupienia tych sił były tworzone z inicjatywy komunistów fronty narodowe, jak Front Ludowy w Jugosławii, Front Narodowy ('zechów i Słowaków, Front Ojczyźniany w Bułgarii.

W Polsce pewnym odpowiednikiem frontu narodowego był Blok Partii Demokratycznych, utworzony formalnie w 1946 r., ale faktycznie kształtujący się od 1944 roku. Utworzony z inicjatywy Polskiej Partii Robotniczej, skupiał on także Polską Partię Socjalistyczną - utworzoną z części dawnej lewicy partii socjalistycznej z okresu okupacji - Stronnictwo Ludowe - czyli części lewicy chłopskiej - i Stronnictwo Demokratyczne, które tylko formalnie nawiązywało do ruchu politycznego zapoczątkowanego w 1937 roku. Blok wystąpił ze wspólną listą w wyborach do Sejmu Ustawodawczego 19 stycznia 1947 roku.

Fronty narodowe głosiły programy demokratyczne: eliminacji wpływu skompromitowanych grup burżuazji oraz przeprowadzenia podstawowych reform społeczno-ustrojowych, które pozwoliłyby zbudować państwo na trwalszych niż dotąd podstawach. Kierowniczą rolę we frontach z reguły pełnili komuniści i oni to piastowali kluczowe stanowiska państwowe.

W pierwszym rządzie Polski Ludowej, w Polskim Komitecie Wyzwolenia Narodowego, na 15 członków było 4 działaczy PPR, zajmujących stanowiska wiceprzewodniczącego, ministra bezpieczeństwa publicznego, ministra informacji i propagandy oraz ministra oświaty. Pod koniec istnienia PKWN, w grudniu 1944 r., wśród 17 jego członków było 5 działaczy PPR; partia ta uzyskała kierownictwo resortem przemysłu. W Rządzie Tymczasowym, działającym od grudnia 1944 r. do czerwca 1945 r., na 20 jego członków pod koniec jego istnienia było 6 działaczy PPR, w tym jako I wicepremier przywódca partii Władysław Gomułka oraz ministrowie: administracji publicznej, bezpieczeństwa publicznego, oświaty, przemysłu, aprowizacji i handlu. Rząd Tymczasowy przeobraził się w czerwcu 1945 r. w Rząd Tymczasowy Jedności Narodowej, po włączeniu doń przedstawicieli innych dopuszczonych do działania formacji politycznych, a mianowicie Polskiemu stronnictwa Ludowego, a później także Stronnictwa Pracy.

W 21-osobowym Rządzie Jedności PPR posiadał stanowiska I wicepremiera o ministrów: aprowizacji i handlu, bezpieczeństwa publicznego, lasów, przemysł żeglugi i handlu zagranicznego. W. Gomułka został rychło zarazem ministra Ziem Odzyskanych.

Polskie Stronnictwo Ludowe, dysponując w rządzie trzema stanowiskam II wicepremiera, a jednocześnie ministra rolnictwa i reform rolnych, oraz min strów: administracji publicznej i oświaty, było podstawową siłą legalnej opozyoj dążącej do zahamowania przemian w kierunku radzieckim. W wyborach 1947 PSL wystąpiło osobno i - według oficjalnych danych - poniosło klęskę, uzysk jąc 5,6% mandatów poselskich. Oznaczało to izolację tej partii, która utraoll dotychczasowe stanowiska w rządzie, i umożliwiło jej likwidację dokonan ostatecznie po przyłączeniu się części jej działaczy do SL w 1949 r. Zjednocz nego Stronnictwa Ludowego. Usunięcie z rządu, izolacja i likwidacja partii opił zycyjnych miały miejsce także w innych krajach, najpóźniej w Czechosłowacji, gdzie do usunięcia opozycji z rządu doszło w lutym 1948 r., w drodze przewrol przeprowadzonego prze komunistów.

Jednym z pierwszych kroków nowej władzy było przeprowadzenie reform> rolnej. W Polsce jej podstawą stał się dekret PKWN z 6 września 1944 rok Reforma rolna, korzystna dla bezrobotnych i małorolnych chłopów, oznac/al dokończenie zapoczątkowanego po I wojnie światowej procesu likwidacji po/* stałości feudalizmu; pozostałości te we francuskiej drodze do kapitalizmu znl siono już na początku wielkiej rewolucji [17, 18]. Zarazem reforma przyczyniła się do utworzenia „sektora socjalistycznego” w rolnictwie - w Polsce w postaci państwowych gospodarstw rolnych.

Decydujące znaczenie miała jednak pod tym względem nacjonalizacja pod stawowych, poza rolnictwem, działów gospodarki: wielkiego i średniego przemysłu, górnictwa, komunikacji i banków. Początkowo pozostawiono wszak znaczną swobodę działania inicjatywie prywatnej, ale tylko w dziedzinie drobnego przemysłu i handlu. W Polsce prawną podstawą nacjonalizacji, poza bankami których kwestię rozstrzygnięto odrębnie, stała się ustawa Krajowej Rady Naro dowej z 13 stycznia 1946 r., jednakie nacjonalizację przeprowadzono w dużyitl| stopniu od razu po zakończeniu działań wojennych. Większe zakłady zostały bowiem przejęte pod - pierwotnie tymczasowy - zarząd państwa. Warto dodać, że tego samego dnia, 3 stycznia 1946 r., KRN wydała ustawę o popieraniu ini cjatywy prywatnej, która miała rozwijać się poniżej granicy ustalonej dla nacjonalizacji. Ustawa ta straciła całkowicie znaczenie po 1948 r., gdy przyjmuji|c w pełni radziecki model państwa i gospodarki, porzucono pierwotną koncepcji; demokracji ludowej; została też ona rychło zapomniana.

Podobne przeobrażenia dokonały się również, w różnych warunkach, w Niemieckiej Republice Demokratycznej - od 1949 r.,.a poza luiropn \\ Korci Północnej od 1946 r., w Chinach - od 1949 r.,Wbrew te mu, co uparcie twierdziła propaganda, przeobrażenia te nie były nieodwracalne. NKI) nie istnieje od 1990 r., zjednoczona z RFN, a w Wietnamie odradza się gospodarka rynkowa przy coraz bardziej formalnym powoływaniu się na ideologię socjalistyczną, choć zarazem przy braku przeobrażeń w kierunku demokratycznym. Podobny proces występuje obecnie także w Chinach.

Do góry