Ocena brak

POSTACIE ŚWIADOMOŚCI. STRUKTURA AKTU ŚWIADOMOŚCI

Autor /Ed123 Dodano /08.07.2011

Poznanie jest czynnością świadomą. Poznawanie nieświadome uznajemy po prostu za nonsens, za radykalną zmianę znaczenia terminu „poznanie". „Świadomość" to termin pierwotny, niedefiniowalny. Można próbować określić  świadomość (przy-tomność) jako poczucie przeŜywania lub doznawania, poczucie obecności lub zachodzenia czegoś.

Świadomość moŜe być jasna i mglista, niewyraźna, moŜe coś wystąpić w jej centrum lub na peryferiach, jako tło tego, co uświadomione. Porównuje się jej funkcję do  światła:  świadomość (jak  światło) wydobywa coś z mroku, ujawnia, a zarazem ujawnia się sama jako właśnie zachodząca.  Świa-domość jest samoujawnialna, jak  światło, które oświetlając coś, jaśnieje bez oświetlenia go przez inne światło. Jest to przeŜywaniowa koncepcja świadomości (bywają i inne koncepcje  świadomości, jednakŜe wiodą one do zasadniczych trudności)56. Zachodzą dwa podstawowe sposoby organizacji  świadomości: aktowy i nie-aktowy. Postaciami  świadomości nieaktowej są: samo przeŜywanie (moment to-warzyszący kaŜdej postaci  świadomości, polegający na ujawnianiu się przeŜycia przez samo jego zachodzenie), doznawanie (świadomość treści wraŜeniowych), nastrój oraz świadomość tła (tego, co na horyzoncie; poczucie istnienia horyzontu tego, co występuje w centrum świadomości, co jest jej tematem).

Zasadniczą, sa-modzielną funkcję poznawczą pełni świadomość aktowa (oczywiście oprócz aktów poznawania są akty innego typu, np. poŜądania, oczekiwania, wytwarzania). Akt  świadomości wyróŜnia się (jako pewna całość) w strumieniu przeŜyć i stanów  świadomości przede wszystkim odniesieniem do określonego przedmiotu. Akt świadomości - dany jako faza strumienia świadomości - ukonstytuowany jest przez następujące momenty: intencję (skierowanie do czegoś zewnętrznego względem aktu, ujmowanie czegoś), treść lub materię (to, dzięki czemu akt odnosi się do danego przedmiotu), jakość (sposób odnoszenia się do przedmiotu, róŜnicujący akty np. na przedstawienia, percepcje, sądy, problemy, chcenia), przeŜywanie (wspomniana juŜ nierefleksyjna  świadomość zachodzenia aktu), orientację egotyczną (akt jest przeŜywany jako czyjś, jako spełniony przez określone „ja"), takŜe retencję i protencję (akt jest przeŜywany jako poprzedzony przez wcześniejszą, właśnie mijającą i otwarty na następną, właśnie nadchodzącą fazę strumienia świadomości).

Wszelkie postacie  świadomości występują jako fazy lub składniki strumienia świadomości. Faza aktualna (to, co przeŜywamy) jest niejako szczeliną teraź-niejszości między tym, co przeszłe, i tym, co przyszłe. Jeśli ciągłość strumienia ulegnie przerwaniu (luka w pamięci, omdlenie, głęboki sen), to uzyskując przy-tomność normalnie traktujemy to, co przeŜywamy - spontanicznie - jako ciąg dalszy, a nie początek nowego strumienia  świadomości.

Zarówno poszczególne fazy, jak i cały strumień ujawniają egotyczną organizację, przynaleŜą do okreś-lonego „ja", które jawi się jako trwały podmiot i spełniacz poszczególnych aktów i stanów, wyposaŜony w pewne siły (tendencje) i zdolności (dyspozycje). JuŜ z powyŜszego widać,  Ŝe  świadomość rozmaicie przekracza immanencję (granice) aktualnie rozgrywającego się przeŜycia,  Ŝe transcenduje ją momentami intencji, egotyczną organizacją, swoją strukturą retencyjno-protencyjną. Spośród róŜnych odmian transcendencji przedmiotu wobec aktu  świadomości wymieńmy tu dwie: transcendencja strukturalna zachodzi wtedy, gdy Ŝadna cecha ani część przedmiotu nie jest cechą ani częścią aktu i odwrotnie, a przedmiot wobec aktu stanowi pewną całość; natomiast transcendencja radykalna zachodzi wtedy, gdy do transcendencji strukturalnej dochodzi niezaleŜność przedmiotu względem aktu co do istnienia i własności (akt swoim zachodzeniem niczego nie zmienia w przedmiocie, jest wobec niego bezsilny).

Podobne prace

Do góry