Ocena brak

Porównanie gospodarki centralnie planowanej z gospodarką wolnorynkową

Autor /LafeLaftEnupt Dodano /26.01.2005

Porównanie gospodarki Centralnie Planowanej z gospodarką Wolnorynkową

Na przestrzeni dziejów w wyniku rozwoju poszczególnych państw równolegle z kształtowaniem się struktur społeczno politycznych a przede wszystkim w zależności od ustroju politycznego panującego w danym państwie rozwijały się tam różne modele systemów gospodarczych.
W odróżnieniu od gospodarki rynkowej, będącej systemem społeczno-gospodarczym, który kształtował się w drodze długotrwałej ewolucji, gospodarka centralnie planowana była systemem, który w gruncie rzeczy nigdy przedtem nie funkcjonował w praktyce i w tym sensie była próbą wcielenia w życie pewnej teoretycznej, a zarazem ideologicznej konstrukcji. Taką konstrukcją była (wyrosła z totalnej krytyki własności prywatnej i kapitalizmu) marksistowska wizja komunizmu. Próbę jej praktycznej realizacji podjęli na szeroką skalę dopiero po rewolucji z 1917r. bolszewicy, na czele z Leninem. Przyjęte przez nich rozwiązania upowszechniły się później w zmodyfikowanej, stalinowskiej wersji w dość licznej grupie krajów, przy czym znacznej części z nich, w tym Polsce, zostały narzucone wraz z końcem drugiej wojny światowej.
Gospodarka centralnie planowana charakteryzowała się dwiema zasadniczymi cechami: dominacją państwowej własności czynników produkcji oraz nierynkową alokacją zasobów gospodarczych. Państwowa własność czynników produkcji odnosiła się przede wszystkim do dóbr kapitałowych, w mniejszym stopniu do ziemi, a w najmniejszym do pracy. W krajach "realnego socjalizmu" oprócz sektora państwowego, występował sektor spółdzielczy, a także (znacznie ograniczony) sektor prywatny. Udział tych sektorów w gospodarce poszczególnych krajów w praktyce był bardzo zróżnicowany, przy czym był on relatywnie największy w rolnictwie i usługach. Obydwa te sektory miały jednak dość szczególny charakter, a mianowicie sektor spółdzielczy i prywatny był związany głównie z trzema czynnikami:
 z różnego typu ograniczeniami praw własności poszczególnych spółdzielców i właścicieli prywatnych
 z funkcjonowaniem spółdzielczych i prywatnych jednostek gospodarczych w otoczeniu zdominowanym przez sektor państwowy
 z występowaniem dość wyraźnej tendencji do upodobniania się tych dwóch sektorów do sektora państwowego.
Trzeci z tych czynników występował w sposób szczególnie widoczny w przypadku sektora spółdzielczego. Wyrażało się to m.in. w dążeniu administracji państwowej do faktycznego podporządkowania sobie sektora spółdzielczego, ujednolicenia reguł funkcjonowania tych dwóch sektorów, ich struktur organizacyjnych oraz systemu ekonomiczno-finansowego działających w tych sektorach jednostek gospodarczych.
Najważniejsze decyzje dotyczące alokacji zasobów gospodarczych (co, jak i dla kogo produkować) podejmowane były w tej gospodarce przez centralną biurokrację partyjno-państwową, w tym przez centralnych planistów.

Podobne prace

Do góry