Ocena brak

Polska pod rządami Augusta III

Autor /Fidelis Dodano /11.05.2012

 

Po elekcji na króla polskiego w 1733 roku, popartej interwencją wojsk saskich i rosyjskich, syn Augusta II, elektor saski przybrał imię Augusta III. W dziejach państwa zapisał się jako władca apatyczny i gnuśny, łakomy na pochlebstwa i spędzający czas na prymitywnych rozrywkach. Rolę sprawowania władzy powierzył karierowiczom w osobach Henryka Bruhla i czy marszałka nadwornego Jerzego Mniszka.

Polityka dworu królewskiego zdawała się koncentrować na sprawach sukcesji do tronu polskiego jednego z synów Augusta III. Główny nurt walki politycznej, koncentrował się wokół wielkich obozów magnackich, gdzie dwór włączał się do poczynań reformatorskich Familii.

Walka polityczna toczyła się na kilku płaszczyznach. Coraz liczniejsze publikacje podkreślały konieczność reform wewnętrznych, usprawnienia działalności sejmu, administracji, przeobrażeń społecznych, wzrost roli ekonomicznej i społecznej mieszczaństwa, przywrócenie swobód osobistych chłopom. Rozpoczęta przez Stanisława Konarskiego reforma edukacyjna zmierzała do rozbudzenia wśród szlachty poczucia obywatelskiego.

Nowe hasła przejmowały także zwalczające się obozy magnackie. Czartoryscy postulowali reformy wojska i skarbu a także sądownictwa, sejmu i ukrócenie zasady liberum veto. W tyle nie pozostawali Potoccy, proponowali znaczne reformy wewnętrzne oraz dopuszczenie mieszczan do kierowania sprawami państwa.

Walkę prowadzono jednak starymi metodami, zrywano sejmy a nawet trybunały i uciekano się do pomocy zagranicznej. Potoccy znajdowali poparcie w Prusach, Czartoryscy zaś w Rosji.

W efekcie coraz bardziej cierpiały interesy Rzeczypospolitej. Nie przeprowadzono reformy wojskowej, którą przekładano z sejmu na sejm i pomimo zwołania specjalnej komisji wkrótce została zapomniana. Nie znaleziono zgody na poskromienie nadużyć aparatu fiskalnego.

Panowanie Augusta to przede wszystkim pasmo wojen w których brali udział sąsiedzi Rzeczypospolitej. W latach 1735-39 Austria i Rosja zmagały się z Turcją, 1740-42 wojna śląska, 1741-43 wojna rosyjsko-szwedzka, 1744-11 druga wojna śląska na marginesie wojny o sukcesję austriacką i w końcu wojno siedmioletnia 1756-63. Mimo neutralności Polski w tych zmaganiach, kraj stał się teatrem przemarszu obcych wojsk.

Wobec tych zmagań kilkakrotnie nadarzała się okazja do przeprowadzenia reformy wojska popieranej przez Rosję, próby te unicestwiane były zazwyczaj przez Potockich zrywaniem sejmów łącznie z najważniejszym w 1744 roku. W latach 50-tych z kolei Czartoryscy uwikłani w drugorzędne afery przyczyniali się do rwania sejmów.

Wobec niepowodzeń reform do głosu doszły najbardziej prymitywne persony. Jerzy Mniszek wzbogacający się sprzedaży urzędów i wyłapujący co najlepsze dobra królewskie, czy hetman Jan Klemens Branicki hołdujący wolności szlacheckiej i intrygujący z obcymi dworami.

Niepowodzenie reform było rym dotkliwsze wobec agresywnej polityki Fryderyka II, umacniającego stale swą pozycję w Prusach i ponawiającym próby zaboru terenów Prus Królewskich. Do niebezpiecznej sytuacji doszło po opanowaniu przez Fryderyka II, będącego pod panowaniem austriackim Śląska w 1740 roku. Odtąd na całej zachodniej granicy Polska stykała się bezpośrednio z Prusami, a na samym Śląsku ludność polska stanęła przed groźbą germanizacji.

Warto dodać że wielu Polaków zamieszkujących Śląsk dało wyraz swego niezadowolenia w zbrojnym oporze przeciw Fryderykowi. Sprawa śląska toczyła się jeszcze przez kolejne wojny. Polska mimo że chodziło o jej najżywotniejsze interesy nie wmieszała się do niej. Udziałem w niej zainteresowani byli natomiast Sasi, pragnąc połączenia Saksonii z Polską.

W trakcie tych właśnie wydarzeń zaistniała dla Polski możliwość poprawy sytuacji politycznej. August III nieudolnie prowadził jednak kampanie zarówno po stronie Prus w pierwszej wojnie śląskiej, jak i Austrii w kolejnych zmaganiach. Nie wykorzystał także traktatu warszawskiego pomiędzy Austrią, Anglią, Holandią i Saksonią do umocnienia swej pozycji jako monarchy.

Wojna siedmioletnia przyniosła zagładę armii saskiej. Rzeczypospolita zachowująca wobec wojen neutralność. wykorzystywana była przez walczące strony gospodarczo i terytorialnie, tocząc rokowania o pacyfikację kosztem bezbronnej Polski. Fryderyk II myślał o rozbiorze, Petersburg opanował Prusy Książęce i proponował wymianę tego obszaru na resztę Inflant i część Białorusi. Pomimo tego iż nic nie wyszło z tych planów neutralność rozbrojonej Rzeczypospolitej po wojnie siedmioletniej przygotowała grunt pod rozbiór Polski.

Niepowodzenia saskie w wojnach przekreśliły dalsze szanse istnienia unii polsko saksońskiej. Starania króla o zapewnienie sukcesji swemu synowi zostały przekreślone wobec zmian na tronie rosyjskim. O ile Elżbieta godziła się na oddanie w ręce królewicza Karola Kurlandii w 1758 roku, o tyle Piotr III przegnał go z Mitawy a Katarzyna II przywróciła Kurlandię Bironowi, akcentując swe nieprzychylne stanowisko wobec Wettinów.

Podobne prace

Do góry