Ocena brak

Polska Nagroda Jakości

Autor /Encyklopedia Zarządzania Dodano /19.01.2012

Polska Nagroda Jakości (PNJ) - wyróżnienie przyznawane przedsiębiorstwom za wdrażanie filozofii TQM, czyli Zarządzania przez Jakość. Nagroda została ustanowiona 7 marca 1995 r. przez Krajową Izbę Gospodarczą, Polskie Centrum Badań oraz Fundację Teraz Polska. Oparta jest na założeniach zarządzania przez jakość oraz modelu doskonałości EFQM.


Założenia zarządzania przez jakość (TQM) zostały opracowane przez Edwards Deming|W.E. Deminga, Juran|J. Jurana, B. Crosby|P. Crosby'ego i innych zanim pojawiły się normy systemów zapewnienia jakości. Mimo tego w pierwszym wydaniu norm nie nawiązano do tych zasad. Dopiero w normie ISO 8402:1994 pojawiła się definicja mówiąca, iż zarządzanie przez jakość to sposób zarządzania organizacją skoncentrowany na jakości, oparty na udziale wszystkich członków organizacji i nakierowany na osiągnięcie długotrwałego sukcesu dzięki zadowoleniu klienta oraz korzyściom dla wszystkich członków organizacji i dla społeczeństwa (ISO 8402 1994, s.5). Podczas tworzenia drugiej nowelizacji normy pojawiły się postulaty, aby rozwijać standardy ISO w kierunku TQM, czego efektem stała się druga nowelizacja norm serii 9000.

Wdrażanie zarządzania przez jakość nie zostało dotychczas opisane w formie zwartej metodologii. Proces implementacji opisywany jest raczej jako ciągłe dążenie do określonego ideału. Zasady opracowane przez twórców są zbyt ogólne, aby przełożyć je bezpośrednio na kroki wdrożeniowe. Wiele organizacji próbując stosować zasady TQM bazuje na modelach nagród takich jak: im. Deminga|Nagroda im. W. Edwardsa Deminga, im. Malcolma Baldridge'a, Nagroda Jakości, Polska Nagroda Jakości.




Zestawy kryteriów pozwalają za pomocą pytań i przyznawanych punktów na określenie stopnia wdrożenia zasad TQM. Warto zauważyć, iż na poziomie ogólnym są one bardzo podobne (tab. 1), natomiast na poziomie szczegółowym model EFQM czy bazująca na nim Polska Nagroda Jakości (PNJ) wykraczają znacznie poza ramy wymagań norm ISO 9000.

Tab. 1. Porównanie kryteriów ogólnych ISO 9000 i EFQM

Zasady zarządzania jakością ISO 9004 Koncepcja modelu EFQM orientacja na klienta

przywództwo


zaangażowanie pracowników


podejście procesowe


systemowe podejście do zarządzania


ciągłe doskonalenie


podejmowanie decyzji na podstawie faktów


wzajemnie korzystne relacje z dostawcami

orientacja na klienta

przywództwo i stabilność celów


rozwój i zaangażowanie pracowników


zarządzanie poprzez procesy i fakty


ciągłe uczenie się, rozwijanie i doskonalenie


rozwijanie współpracy


odpowiedzialność publiczna


orientacja na wyniki


Źródło: (S. Russel 2000, s.658)


Model EFQM obejmuje w swej koncepcji oprócz pełnego zakresu zasad przyjętych w ISO 9004:2000, odpowiedzialność publiczną oraz orientację na wyniki. Pierwszy z tych obszarów jest w normach ISO podejmowany np. przez normę zarządzania środowiskowego ISO 14001 czy krajowe normy bezpieczeństwa pracy (np. PN-N-18001). Zatem organizacja, która wdroży system zintegrowany złożony z tych trzech elementów - lub przynajmniej system zarządzania jakością rozszerzony o dodatkowe wymagania - oraz będzie w stanie wykazać dobre wyniki ekonomiczne, może przyjąć iż jest na drodze do wdrożenia TQM. Rys. 1. prezentuje model Polskiej Nagrody Jakości, który jest polskim odpowiednikiem EFQM.


<center>Model_pnj.jpg</center>


Rys. 1. Model Polskiej Nagrody Jakości


Źródło: (Polska Nagroda... 2002, s.25)


W tab. 2 zaprezentowano interpretację poszczególnych obszarów oceny.


Tab. 2. Interpretacja obszarów oceny

Obszar oceny Opis Przywództwo Jest to kryterium, które ocenia osobiste zaangażowanie przywóców (dyrektora/prezesa oraz innych kierowników) w realizację misji i wizji, rozwijanie wartości potrzebnych do osiągania długofalowego sukcesu oraz wdrażania i ciągłego doskonalenia systemu zarządzania organizacją, jako zasadniczego procesu uzyskiwania ciągłej poprawy. Polityka i strategia Jest to kryterium, które odnosi się do podstawowych wartości, którymi kieruje się organizacja. Dotyczy ono wdrażania misji i wizji poprzez czytelne sformuowanie strategii organizacji. Strategia powinna być ukierunkowana na wszystkich zainteresowanych funkcjonowaniem organizacji oraz wskazywać w jaki sposób przekłada się ona na odpowiednią politykę, plany, założenia, cele i procesy Zarządzanie ludźmi Kryterium to określa, w jaki sposób wykorzystanie potencjału ludzkiego jest ukierunkowane na działania wspierające cele strategiczne, politykę, efektywność działania procesów a w rezultacie na poprawę efektów końcowych organizacji. Pokazuje jak zarządza sie ludźmi, rozwija wiedzę oraz wyzwala pełny potencjał pracowników na poziomie indywidualnym, zespołowym i całej organizacji aby sprostać powyższym zadaniom. Zasoby Kryterium to odnosi się do zarządzania, wykorzystania i ochrony zasobów, sposobów ich optymalizacji oraz sposobów zarządzania swoimi relacjami z zewnętrznymi partnerami w celu realizacji strategii i polityki oraz zapewnienia efektywności procesów. Procesy Kryterium to odnosi się do sposobu określania, zarządzania i doskonalenia procesów, co powinno wpływać na wzrost ich wartości przyczyniając się w ten sposób do wspierania strategii i polityki, pełnego zaspokojenia potrzeb klientów oraz innych zainteresowanych funkcjonowaniem organizacji. Satysfakcja klientów Kryterium to określa co organizacja osiąga w relacjach ze swoimi klientami zewnętrznymi a szczególnie jak zaspakaja ich potrzeby. Satysfakcja pracowników Kryterium to odzwierciedla stosunek załogi do naczelnego kierownictwa, bezpieczeństwa socjalnego, awansów oraz do tego co organizacja osiąga w relacjach z własnymi pracownikami. Współpraca z otoczeniem Kryterium to odnosi się do percepcji organizacji w oczach opinii publicznej, jak również do podejścia co organizacja osiąga w relacjach ze społecznością (lokalną, krajową, międzynarodową). Efekt końcowy Kryterium to odnosi się do osiągnięć przedsiębiorstwa w stosunku do zaplanowanych celów w zakresie całokształtu jego rozwoju oraz zaspokojenia potrzeb wszystkich stron zainteresowanych jej działalnością.

Źródło: (Polska Nagroda... 2002, s.7)


Tab. 3. prezentuje w jakim zakresie wymagania ISO 9001:2000 obejmują kryteria PNJ. Dla oceny zakresu opisu kryteriów PNJ w normie ISO 9001:2000 przyjęto trzy poziomy: niski, średni oraz wysoki. Poziom niski oznacza, że nieliczne spośród kryteriów są odzwierciedlone lub zakres tego odzwierciedlenia jest nieznaczny. Poziom średni wskazuje na zadowalający, jednak niepełny opis. Poziom wysoki oznacza niemal pełne pokrywanie kryteriów PNJ z wymaganiami normy.


Tab. 3. Powiązania i zakres ISO 9001:2000 oraz PNJ

<table width"100%" cellspacing"0" cellpadding"4" bordercolor"#000000" border="1">


<tr valign="top"> <th width="15%"> <p align"center" class"western">Obszar oceny PNJ</p> </th> <th width="9%"> <p class="western">Zakres opisu w ISO</p> </th> <th width="51%"> <p class="western">Kryterium PNJ</p> </th> <th width="24%"> <p class="western">Punkty ISO 9001:2000</p> </th> </tr>
<tr valign="top"> <td width="15%"> <p align"center" class"western">Przywództwo</p> </td> <td width="9%"> <p align"center" class"western">niski/</p> <p align"center" class"western">średni</p> </td> <td width="51%"> <ul><li value"1"><p class"western">zaangażowanie w tworzenie misji, wizji organizacji</p> </li><li><p class="western">osobiste zaangażowanie w doskonalenie</p> </li><li><p class="western">zaangażowanie w kontaktach z klientami i partnerami</p> </li><li><p class="western">docenianie pracowników, ich udział w podejmowaniu decyzji</p> </li></ul> </td> <td width="24%"> <p class="western"><br /> </p> <p class="western">5.1, 5.3</p> <p class="western">5.3-5.6</p> <p class="western"><br /> </p> <p class="western">5.2</p> <p class="western"><br /> </p> <p class="western">5.1, 5.3</p> </td> </tr> <tr valign="top"> <td width="15%"> <p align"center" class"western">Polityka i </p> <p align"center" class"western">strategia</p> </td> <td width="9%"> <p align"center" class"western">średni</p> </td> <td width="51%"> <ul><li value"1"><p class"western">oparta na oczekiwaniach interesariuszy</p> </li><li><p class="western">oparta na ocenie wyników organizacji oraz wiedzy</p> </li><li><p class="western">weryfikacja i aktualizacja polityki i strategii</p> </li><li><p class="western">przełożenie polityki i strategii na kluczowe procesy</p> </li><li><p class="western">polityka i stregia jest jawna i wdrażana</p> </li></ul> </td> <td width="24%"> <p class="western">5.2, 8.2.1</p> <p class="western"><br /> </p> <p class="western">5.2, 8.2, 8.4</p> <p class="western">5.3</p> <p class="western"><br /> </p> <p class="western">5.4.2</p> <p class="western">5.3, 5.4.1, 5.5.4</p> </td> </tr> <tr valign="top"> <td width="15%"> <p align"center" class"western">Zarządzanie ludźmi</p> </td> <td width="9%"> <p align"center" class"western">niski</p> </td> <td width="51%"> <ul><li value"1"><p class"western">planowanie i zarządzanie zasobami ludzkimi</p> </li><li><p class="western">rozwój kwalifikacji i wiedzy pracowników</p> </li><li><p class="western">angażowanie pracowników według kompetencji</p> </li><li><p class="western">dialog między pracownikami i kierownictwem</p> </li><li><p class="western">nagradzanie pracowników</p> </li></ul> </td> <td width="24%"> <p class="western">-</p> <p class="western">6.2</p> <p class="western">5.5.2, 6.2</p> <p class="western">5.1</p> <p class="western">6.4</p> </td> </tr> <tr valign="top"> <td width="15%"> <p align"center" class"western">Zasoby</p> </td> <td width="9%"> <p align"center" class"western">niski/</p> <p align"center" class"western">średni</p> </td> <td width="51%"> <ul><li value"1"><p class"western">zarządzanie finansami</p> </li><li><p class="western">zarządzanie budowlami, wyposażeniem, materiałami</p> </li><li><p class="western">zarządzanie technologią</p> </li><li><p class="western">zarządzanie informacjami i wiedzą</p> </li><li><p class="western">zarządzanie relacjami z partnerami zewnętrznymi</p> </li></ul> </td> <td width="24%"> <p class="western">-</p> <p class="western"><br /> </p> <p class="western">-</p> <p class="western">6.1, 6.3, 6.4, 7.5.1</p> <p class="western">-</p> <p align"justify" class"western">5.5.6, 5.5.7, 7.2.2, 7.3.3</p> </td> </tr> <tr valign="top"> <td width="15%"> <p align"center" class"western">Procesy</p> </td> <td width="9%"> <p align"center" class"western">wysoki</p> </td> <td width="51%"> <ul><li value"1"><p class"western">identyfikacja i zarządzanie procesami</p> </li><li><p class="western">doskonalenie procesów dla interesariuszy<br /><br /> </p> </li><li><p class="western">projektowanie i wytwarzanie w oparciu o potrzeby klienta</p> </li><li><p class="western">serwis wyrobów</p> </li><li><p class="western">utrzymywanie i doskonalenie relacji z klientami</p> </li></ul> </td> <td width="24%"> <p class="western">4.1, 4.2</p> <p class="western">5.6, 7.3.7, 8.2.3, 8.4, 8.5</p> <p class="western"><br /> </p> <p class="western">7.2, 7.3</p> <p class="western">ogólnie w rozdz. 7</p> <p class="western">5.2, 7.2, 8.2.1, 8.4, 8.5.2, 8.5.3</p> </td> </tr> <tr valign="top"> <td width="15%"> <p align"center" class"western">Satysfakcja </p> <p align"center" class"western">klientów</p> </td> <td width="9%"> <p align"center" class"western">średni</p> </td> <td width="51%"> <ul><li value"1"><p class"western">mierzenie postrzegania organizacji przez klienta</p> </li><li><p class="western">wskaźniki doskonalenia postrzegania</p> </li></ul> </td> <td width="24%"> <p class="western">5.6, 7.2.3, 8.2, 8.4</p> <p class="western">8.2.3, 8.4</p> </td> </tr> <tr valign="top"> <td width="15%"> <p align"center" class"western">Satysfakcja pracowników</p> </td> <td width="9%"> <p align"center" class"western">niski</p> </td> <td width="51%"> <ul><li value"1"><p class"western">mierzenie postrzegania organizacji przez pracowników</p> </li><li><p class="western">wskaźniki doskonalenia postrzegania</p> </li></ul> </td> <td width="24%"> <p class="western"><br /> </p> <p class="western">-</p> <p class="western">5.3, 6.2.2</p> </td> </tr> <tr valign="top"> <td width="15%"> <p align"center" class"western">Współpraca z otoczeniem</p> </td> <td width="9%"> <p align"center" class"western">brak</p> </td> <td width="51%"> <ul><li value"1"><p class"western">mierzenie postrzegania organizacji przez społeczeństwo</p> </li><li><p class="western">mierzenie doskonalenia poziomu postrzegania</p> </li></ul> </td> <td width="24%"> <p class="western"><br /> </p> <p class="western">-</p> <p class="western">-</p> </td> </tr> <tr valign="top"> <td width="15%"> <p align"center" class"western">Efekt końcowy</p> </td> <td width="9%"> <p align"center" class"western">niski</p> </td> <td width="51%"> <ul><li value"1"><p class"western">kluczowe wyniki działalności finansowej organizacji</p> </li><li><p class="western">kluczowe wyniki działalności pozafinansowej organizacji</p> </li></ul> </td> <td width="24%"> <p class="western"><br /> </p> <p class="western">-</p> <p class="western"><br /> </p> <p class="western">5.6, 7.4.1, 8.2.3, 8.2.4</p> </td> </tr>

</table>


Źródło: opracowanie własne na podstawie (S. Russel 2000, s.660)


Pełne spełnienie kryteriów PNJ można uzyskać poprzez dodatkowe zastosowanie metod i narzędzi wykraczających poza ISO 9001:2000. Pierwszym krokiem rozwoju systemu zarządzania jakością powinno być zastosowanie wytycznych normy ISO 9004:2000.


Autor: </b> Sławomir Wawak
Źródło: Encyklopedia Zarządzania
Treść udostępniana na licencji GNU licencja wolnej dokumentacji 1.3 lub nowsza.

Podobne prace

Do góry