Ocena brak

Polska myśl liberalna, reprezentujące ją środowiska i główne postacie do 1939r.

Autor /Wladek Dodano /03.06.2011

Liberalizm jest to ruch umysłowy i intelektualny, który pojawił się w Królestwie polskim po 1815 roku, ale nigdy nie wytworzyć ruchu politycznego. Był ruchem o dość wąskiej podstawie społecznej. Promotorzy polskiego liberalizmu zajmowali się kwestiami ekonomicznymi i społecznymi a nie politycznymi.

Liberałowie akcentowali wiarę w postęp, indywidualizm i prawa wolnościowe oraz akceptowali własność prywatną i wypowiadali się za ograniczeniem funkcji państwa i władzy aparatu państwowego.

Liberałów zaczęła charakteryzować niewiara w uzyskanie niepodległości. Byli związani z empiryzmem, materializmem i racjonalizmem. Mówili, że zasadniczym kryterium zmian jest realizacja systemu kapitalistycznego i modernizacja każdej dziedziny życia społecznego. Tylko rozwój kapitalizmu jest w stanie wyzwolić w człowieku energie, inicjatywę i chęć do pracy.

Liberałowie dowodzili konieczności kapitalistycznej industrializacji, zarzucali konserwatysta w Galicji brak entuzjazmu rozwojowego. Konieczność kapitalistycznej industrializacji dowodził Józef Supiński, który wiązał z nią nadzieję na likwidację przeżytków postfeudalnych, podniesienie kultury i nauki, wzmocnienie więzi narodowej. Zajmował się on szczególnie gospodarką, uważał, że trzeba rozsądnie gospodarować w zależności od potrzeb kraju i społeczeństwa.

Większość liberałów polskich dostrzegała także negatywne skutki społeczne rozwoju kapitalizmu.

Kontynuatorem dzieła J.Supińskiego byli m.in. Adam Krzyżanowski, Karol Dunin, Zdzisław Korzybski czy Stanisław Szczepański. Liberałowie chcieli wolności przekonań, poglądów, badań naukowych oraz tolerancji wobec odmiennych postaw i zachowań. Akcentowali zbiorowy wysiłek, ale podkreślali rolę jednostki. Wartością główną był człowiek. Postulowali poszerzenie swobód obywatelskich i narodowych, zwalczali trójlojalizm. Nie wiele mówili o niepodległości.

Wśród liberałów warszawskich byli tzw. ”ugodowi”. skupili się wokół wydawanego w Petersburgu pisma pt. ”Kraj” Byli to liberałowie o orientacji umiarkowanej, pogodzeni ze stanem rzeczy.

Początkowo liberałowie byli dość sceptycznie nastawieni do religii, zarzucali księżom kosmopolityzm, konserwatyzm i utrwalanie ciemnoty zacofania.Z czasem stosunek do Kościoła zaczął się zmieniać. W późniejszych latach liberałowie wyrażali chęć współpracy z Kościołem i podkreślali pozytywną rolę Kościoła katolickiego w społeczeństwie polskim.

Najsilniejszym ugrupowaniem było Stronnictwo Postępowo-Demokratyczne działające we Lwowie. Przetrwało jedynie do końca I wojny światowej, ale odegrało wybitną rolę w rozwoju kultury i ożywieniu myśli polskiej po klęsce powstania styczniowego.

Do góry