Ocena brak

POLITYKA WEWNĘTRZNA KAZIMIERZA JAGIELLOŃCZYKA

Autor /Melchior Dodano /19.10.2011

Należy zwrócić uwagę na bardzo ważny statut cerkwicko-nieszawski, w którym król zobowiązał się, że nie będzie zwoływał pospolitego ruszenia ani nakładał podatku bez zgody sejmików ziemskich. Z czasem posłowie z sejmików ziemskich zaczęli być przysyłani na sejmy prowincjonalne dla Małopolski i Wielkopolski, aż wreszcie w 1493 roku powstała instytucja sejmu walnego, który składał się z trzech sejmujących stanów: monarchy jako głowy państwa, senatu, w skład którego wchodzili najwyżsi dostojnicy królestwa, świeccy i duchowni oraz wojewodowie i kasztelanowie, oraz izby poselskiej, złożonej z posłów ziemskich. W ten sposób szlachta osiągnęła pełnię możliwości politycznych, miała nietykalność oraz nienaruszalność majątków, możliwość artykulacji i reprezentacji swoich interesów poprzez sejmiki i sądy ziemskie na szczeblu lokalnym oraz izbę poselską na szczeblu centralnym. Monarcha w dalszym ciągu był naczelnym wodzem, miał prawo obsadzania urzędów, korzystania z dochodów państwowych.

Był też najwyższym sędzią apelacyjnym oraz panem miast i właścicielem dóbr królewskich. Organem magnaterii był senat, ponieważ tylko przedstawiciele najmożniejszych rodów mogli otrzymywać najwyższe godności w państwie. Dalsze wzmocnienie ekonomiczne stanu szlacheckiego nastąpiło w czasach panowania Jana Olbrachta, który w 1496 roku, chcąc uzyskać od szlachty pieniądze na wyprawę do Mołdawii, wydał przywilej, w którym rozszerzał przywileje nieszawskie , zastrzegając wyłącznie dla szlachty dostęp do wyższych dostojeństw kościelnych, zabraniał nabywania dóbr ziemskich, ograniczał możliwości opuszczania wsi przez chłopa bez zgody pana, zwalniał szlachtę od cła. Wyprawa Jana Olbrachta nie udała się, ale ustawodawstwo pozostało.

Następca Olbrachta, Aleksander, obejmował władze w trudnej sytuacji (1501-1506), ponieważ Litwa znajdowała się w stanie wojny z Moskwą, ponadto Korona była zagrożona przez najazd tatarski. Nowy król potrzebował pieniędzy i poparcia, co wykorzystali możnowładcy polscy i litewscy, wymuszając na nim następujące zobowiązania: król miał być wybierany tylko przez możnowładców polskich i litewskich z wyłączeniem polskiej szlachty i litewskich bojarów Władza państwowa miała być sprawowana przez tzw. radę senatu z ludem jako jej przewodniczącym, gdyby zaś lud usiłował rządzić po tyrańsku, wtedy senatorowie mogli mu wypowiedziec posłuszeństwo. Ten akt prawny nosi nazwę UNII MIELNICKIEJ (MIELNIK1501) Akt z Mielnika nie utrzymał się długo, bo już w 1504 i 1505 roku szlachta na sejmach w Piotrkowie i w Radomiu (ze szlachtą sprzymierzona była grupa magnaterii wielkopolskiej) przystąpiła do kontrofensywy.

I tak w roku 1504 w Piotrkowie uchwalono, że król może zastawić dobra koronne tylko za zgodą sejmu, że nie wolno łączyć w jednym ręku dwóch dygnitarstw, zniesiono także przywilej z 1501 roku. Ważniejsza była uchwała z roku następnego, albowiem sejm w 1505 roku uchwalił nową konstytucję NIHIL NOVI SUB OMNIUM (nic nowego bez zgody wszystkich) Konstytucja ta przewidywała, że nic nowego, bez wspólnej zgody stanów sejmujących, postanowione być nie może. Co więcej, NIHIL NOWI można było zrozumieć także w ten sposób, że posłowie ziemscy reprezentują swych wyborców, a więc wszystkie ziemie Rzeczypospolitej muszą wyrazić zgodę na nowe prawo. Przywódcą szlachty tego okresu był kanclerz Jan Łaski.

Z jego też polecenia i inspiracji zebrano i wydano wszystkie dotychczas obowiązujące prawa Rzeczypospolitej w 1507 roku. Uchwały Sejmu Piotrkowskiego i Sejmu Radomskiego stały się przyczyną późniejszego ruchu egzekucyjnego. Nastepny po Aleksandrze był Zygmunt Stary (1506-1548). Był królem senatorskim i nie chciał wykonywać (egzekwować) uchwalonych praw. To stało się przyczyną konfliktu i wielkiego ruchu szlacheckiego, który przeszedł do historii pod nazwa ruchu egzekucyjnego.

Podobne prace

Do góry