Ocena brak

Polityka jako proces dystrybucji wartości

Autor /Felek Dodano /18.07.2011

Kontynuacją tradycji empirycznej zapoczątkowanej przez Machiavellego w rozwoju teorii polityki były badania tzw. Szkoły Chicagowskiej w latach dwudziestych i trzydziestych dwudziestego wieku. Badania te stanowiły ważny etap w rozwoju politologii. Twórca tej szkoły Charles Merriam w swojej pracy na temat władzy politycznej (1934) stawiał pytania podobne do tych które stawiał Machiavelli. Interesowały go techniki zdobywania i utrzymania władzy oraz przyczyny jej utraty (Bluhm : 224). Badacze w centrum uwagi stawiali problem realnego wpływu w społeczeństwie. Miarą skuteczności wpływu nie było zdobycie władzy w postaci urzędu państwowego, ale udział w społecznym procesie dystrybucji powszechnie preferowanych wartości takich, jak dobra materialne, sława, uznanie, szacunek, bezpieczeństwo, zdrowie, etc.

Według czołowego politologa Szkoły Chicagowskiej Harolda Lasswella (1902-1977) polityka to proces, który decyduje o podziale (dystrybucji) najważniejszych wartości społecznych. Wyraża się to w dobrze znanym sformułowaniu : kto otrzymuje co, kiedy i w jaki sposób (Almond, s. 296). Lasswell zrywa z terytorialnym (państwowym) definiowaniem polityki. Polityka jest wszędzie gdzie zachodzą stosunki wpływu. Jak pisze Leszek Porębski, (2007, s. 79) „Polityka jest w takim ujęciu fenomenem rozgrywającym się w wielu wymiarach i wychodzącym daleko poza instytucje nominalnie odpowiedzialne za procesy rządzenia (…) Podstawową areną działań politycznych staje się proces społeczny rozumiany jako mechanizm regulujący logikę zycia zbiorowego. Polityka pozostaje więc istotnym kontekstem dla wszelkich interakcji w jakie ludzie wchodzą próbując realizować swe cele i zamierzenia”

W procesie społecznym/politycznym uczestniczą elity oraz inne grupy zorganizowane wokół takich kryteriów jak umiejętności, klasy, osobowości i postawy. Posługują się one w różny sposób i z różnym skutkiem manipulacją symbolami, nagrodą materialną, sankcją i praktykami instytucjonalnymi (ibidem : 297). W centrum procesu politycznego jako dystrybucji wartości znajduje się zjawisko wpływu. „Badania nad polityką oznaczają badania nad wpływem i podmiotami wpływu (…) Ludzie wpływowi stanowiący elitę to ci, którzy otrzymują najwięcej w społecznym procesie dystrybucji wartości, pozostali stanowią masy” (w : Porębski 2007 : 80, 229). Stosunki wpływu ujawniają się w sytuacjach konfliktowych, związanych z podejmowaniem decyzji politycznych.

Definicja polityki jako wpływu w społecznym procesie podziału wartości oznaczała zerwanie z podejściem instytucjonalnym, które dotychczas dominowało w zachodniej politologii. Badania Szkoły Chicagowskiej wykraczały poza tradycyjnie rozumiane pole polityki. Zajmowano się badaniami nad władzą, elitami politycznymi, motywami zachowania politycznego, psychologicznym aspektami przywództwa politycznego przy pomocy metod które miały zapewnić naukowy obiektywizm. Pojęcia takie jak osobowość, ekonomia, społeczeństwo i polityka były rozpatrywane jako zazębiające się systemy (Almond, 295). Wskazywano, że polityka jest procesem szerszym niż formalne struktury państwa, można ją odnaleźć w instytucjach prywatnych uważanych dotychczas za niepolityczne, takich jak banki, przedsiębiorstwa, organizacje kościelne, stowarzyszenia zawodowe i inne (Bluhm, 228). Charles Merriam uważał, iż trudno nakreślić wyraźną linię podziału między porządkiem politycznym a organizacją ekonomiczną (Burns, 1995 : 97).

Konceptualizacja polityki jako wywieranie wpływu w różnych kontekstach społecznych znajduje szeroki rezonans we współczesnej analizie politologicznej. W okresie powojennym behawioralny nurt w politologii amerykańskiej skierował uwagę na nieformalne czynniki wpływu jako zmienne w analizie procesow rządzenia. Robert Tradycje analizy politycznej Lasswella kontynuował w okresie powojennym Robert Dahl, według którego polityka stanowi „po prostu wywieranie wpływu” (1963, polskie wyd. 2007, s. 46). Polityka jest wszechobecna w relacjach międzyludzkich, ale stanowi tylko jeden aspekt stowarzyszeń i innych organizacji. Pierwiastek polityczny w różnych grupach przejawia się obecnością w nich stosunkami wpływu- skłanianiem innych osób do postępowania leżącego w interesie innych.

Stanowisko to przyjmuje, że polityka jest wszechobecna w stosunkach miedzy ludźmi. Nie oznacza jednak, że zwolennicy koncepcji Dahla uważają, iż wszystkie stosunki polityczne (stosunki wpływu) jednakowo istotne dla politologów. O wiele ważniejsza niż stosunki wpływu w małych grupach lub organizacjach jest polityka rządów i innych agend panstwa.

Podobne prace

Do góry