Ocena brak

Pojęcie ochrony pracy. Obowiązek zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy

Autor /Achacy Dodano /05.12.2011

Określenie „ochrona pracy" nie jest pojęciem jednoznacznym. Może ono być rozumiane bądź bardzo szeroko, jako ochrona interesów pracowników, obejmując wszelkie działania mające na celu zabezpieczenie potrzeb i interesów pracowniczych, bądź znacznie węziej - jako ochrona ludzkiej zdolności do pracy, poddawanej różnorodnym oddziaływaniom środowiska pracy, wpływającym mniej lub bardziej szkodliwie na zdrowie i zdolność do pracy zatrudnionych. Początkowo pojęcie to ujmowano w sposób szeroki, współcześnie jednak ochronę pracy rozumie się węziej, definiując ją jako „zespół działań zmierzających do wyeliminowania czynników powodujących zmniejszenie się zdolności do pracy w procesie i w związku z procesem jej wydatkowania oraz do zapewnienia optymalnych warunków jej spożytkowania, właściwej jej regeneracji i rozwoju".

Działania te mają na celu ochronę pracowniczej zdolności do pracy przed zagrożeniami wynikającymi z materialnego środowiska pracy (warunków pracy, czynników powstających z procesów technologicznych itd.) i społecznego środowiska pracy (jej organizacji, stosunków międzyludzkich), a także przed zagrożeniami wynikającymi z małej odporności danego pracownika na działanie materialnego lub społecznego środowiska pracy.

Ochrona ludzkiej zdolności do pracy jest przedmiotem zainteresowania wielu dyscyplin naukowych, m.in. ergonomii, medycyny pracy, ekonomiki i organizacji pracy, socjologii i psychologii pracy. Podejmowane w tym zakresie różnorodne środki i formy działania, opierając się na wynikach badań tych dyscyplin, zmierzają do kompleksowego ukształtowania tej ochrony, zespalają­cego aspekty biologiczne z technicznymi, ekonomicznymi i socjologicznymi i dążą przede wszystkim do zapobiegania sytuacjom zagrażającym obniżeniu ludzkiej zdolności do pracy. Istotną rolę w tym zakresie spełniają również przepisy prawa pracy, które od początku swego powstania za jeden z celów uznawały ochronę pracowników przed szkodliwym oddziaływaniem środowiska pracy.

W przekroju historycznym pojęcie ochrony pracy wiąże się, na gruncie prawa pracy, z wydawanymi przez państwo, pod naciskiem walki klasy robotniczej, przepisami o charakterze administracyjnym, dotyczącymi począt­kowo ochrony pracy młodocianych i kobiet, a zwłaszcza czasu ich pracy, a następnie czasu pracy ogółu zatrudnionych, zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, regulaminów pracy i innych przepisów o tym charakterze. Określały one obowiązki pracodawców nie tylko wobec pracowników, lecz także wobec państwa, ograniczając swobodę działania pracodawcy w zakresie przez siebie regulowanym.

W polskiej nauce prawa pracy pojęcie ochrony pracy rozumiane jest w dwojaki sposób. W szerokim rozumieniu obejmuje ono w istocie treść wszystkich norm prawa pracy, ponieważ wszystkie one ustanawiane są w inte­resie pracujących i służą ochronie tych interesów. W węższym rozumieniu pojęcie ochrony pracy dotyczy tej części norm prawa pracy, które służą bezpośrednio celom ochrony zdrowia pracowników przed niebezpieczeństwami mogącymi powstać w samym procesie pracy. Jak stwierdza W. Szubert, właś­ciwym przedmiotem ochrony pracy (w węższym rozumieniu — Z.S.) jest zabezpieczenie pracownika przed szkodliwym oddziaływaniem środowiska pracy na jego zdrowie i przed zagrożeniem jego życia. Jest to ten dział przepisów, który bierze w ochronę nie takie czy inne majątkowe interesy pracownika, lecz sama prace, substancję pracy żywej przed niebezpieczeń­stwami związanymi z procesami produkcji2. W tym rozumieniu do ochrony pracy zaliczamy cztery grupy przepisów:

1.przepisy zapewniające bezpieczne i higieniczne warunki pracy,

2.przepisy o szczególnej ochronie pracy kobiet,

3.przepisy o szczególnej ochronie pracy młodocianych,

4.przepisy o organizacji i kompetencjach organów nadzoru nad warun­kami pracy.

Przepisy te z uwagi na rolę, jaką spełniają, stanowią jeden z ważniejszych elementów regulacji stosunków pracy.

Prawo do bezpiecznych i higienicznych warunków pracy jest tym upraw­nieniem pracujących, którego rangę i znaczenie najdobitniej podkreśla fakt jego szerokiego uregulowania w kodeksie pracy i w przepisach szczególnych.

Podstawowymi przepisami, regulującymi ogólne kwestie bezpieczeństwa i higieny pracy są przepisy działu dziesiątego kodeksu pracy (art. 207-237). Określają one podstawowe wymagania w zakresie: projektowania i budowy zakładów pracy, utrzymywania budynków i pomieszczeń pracy, konstrukcji oraz budowy maszyn i urządzeń technicznych, ochrony zdrowia i opieki lekarskiej, urządzeń higieniczno-sanitarnych, szkolenia, środków ochrony i hi­gieny osobistej pracowników itp. Przepisy kodeksu określają również podsta­wowe obowiązki pracodawców i pracowników w zakresie bhp, a także zawiera­ją ustalenia dotyczące nadzoru nad wykonywaniem zadań w zakresie bezpie­czeństwa i higieny pracy.

Zobowiązują one pracodawców i pracowników do przestrzegania nie tylko przepisów, lecz także zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, wynikających zarówno z przesłanek naukowych lub technicznych, jak i doświadczenia życiowego, a nie ujętych w formie przepisów prawnych. Kodeks podkreśla, że realizacja przez pracodawców zadań w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy powinna stanowić nieodłączny element działalności zakładu i następować przy wykorzystaniu osiągnięć nauki i techniki. Kodeks pracy realizuje zasadę powszechności prawa do bezpiecznych i higienicznych warun­ków pracy, określając w sposób kompleksowy całokształt środków niezbęd­nych dla ochrony pracownika przed szkodliwym wpływem procesów produkcji.

Poza przepisami o charakterze ogólnym wydano również wiele przepisów branżowych dla poszczególnych działów gospodarki lub dotyczące określonych substancji chemicznych mogących szkodliwie wpływać na zdrowie pracownika, jak np. fosforu, bieli ołowianej.

Poza aktami prawnymi, poświęconymi wyłącznie bhp, normy w tym zakresie — mające duże znaczenie praktyczne — zawarte są w prawie budowlanym, przemysłowym, wodnym, górniczym, sanitarnym oraz w przepisach przeciwpożarowych. Postanowienia dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy zawierają również regulaminy pracy.

Zarówno przepisy ogólne, jak i branżowe lub dotyczące poszczególnych urządzeń charakteryzują się konkretnością i realnością. Określają one dokładnie wymogi w zakresie bhp, starając się, gdzie to możliwe, ustalić warunki, jakim powinny odpowiadać poszczególne urządzenia, oraz zasady postępowa­nia pracowników, chroniące ich przed możliwością wypadku przy pracy i szkodliwym oddziaływaniem środowiska pracy.

Ogólne przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy wydaje w drodze rozporządzenia Minister Pracy i Polityki Społecznej w porozumieniu z Ministrem Zdrowia oraz po porozumieniu z ogólnokrajową organizacja międzyzwiązkową.

Natomiast przepisy bhp, dotyczące prac wykonywanych w poszczególnych gałęziach pracy, wydają w drodze rozporządzeń właściwi ministrowie w porozumieniu z Ministrem Pracy i Polityki Społecznej oraz po porozumieniu z właściwymi organami ogólnokrajowych organizacji związkowych.

Przepisy bhp wspólne dla zakładów pracy podległych różnym ministrom lub przez nich nadzorowanych albo dotyczące poszczególnych rodzajów prac wykonywanych w różnych gałęziach pracy wydaje w drodze rozporządzenia minister właściwy dla gałęzi pracy mającej przeważające znaczenie w porozu­mieniu z innymi zainteresowanymi ministrami, Ministrem Pracy i Polityki Społecznej, Ministrem Zdrowia oraz po porozumieniu z właściwymi organami ogólnokrajowych organizacji związkowych.

Podobne prace

Do góry