Ocena brak

Pojęcie metod i technik badawczych

Autor /jolka Dodano /26.05.2014

Najogólniej można powiedzieć, że zarówno metody, jak i techniki badań to sposoby postępowania naukowego, mające na celu rozwiązanie sformułowanego uprzednio problemu. Różnice między nimi upatruje się tutaj w tym, że metody są raczej ogólnie zalecanymi (postulowanymi) sposobami rozwiązywania nurtujących badacza problemów. Techniki natomiast odnosząsię do bardziej uszczegółowionych sposobów postępowania badawczego i faktycznie stosowanych w danej nauce. Są one więc także metodami badań, lecz nie w ogólnym, a węższym znaczeniu tego słowa (por. S. Nowak, 1985, s. 22). Można powiedzieć też, że metody badawcze w ich ogólnym rozumieniu są gatunkową nazwą określonych sposobów postępowania badawczego, a techniki badawcze odmianami tego rodzaju metod (por. W.R Zaczyński, 1995, s. 19). Zgodnie z takim rozumieniem metod i technik badawczych, np. eksperyment —jako jedna z podstawowych metod badań pedagogicznych — obejmuje swym zasięgiem takie jego odmiany, jak technikę grup równoległych, rotacji, czterech grup i jednej grupy.

Przeto każda z metod naukowych (badawczych) — w powyższym sensie — stanowi nierzadko „zasadę, wedle której dokonywany jest w nauce wybór odpowiednich technik, tj. kryterium oceny alternatywnych sposobów działania” (R.L. Ackoff, 1969, s. 20). Rozumiane w ten sposób metody są zespołem ogólnych założeń dotyczących celowych czynności i środków przydatnych w rozwiązywaniu określonych problemów badawczych (por. S. Kamiński, 1981, s. 184).

Techniki badawcze zaś są bliżej skonkretyzowanymi sposobami postępowania badawczego. Podporządkowane są metodom badawczym, pełniąc niejako wobec nich wyraźnie służebnąrolę. Stanowiąjakby „ostatni akord” danej metody badań, która jest dla nich zawsze istotnym punktem odniesienia i obejmuje kilka ich odmian. Toteż przysługująca im wartość poznawcza zależ)' w dużej mierze od dobrej znajomości metody badań, której stanowią one część składową.

Kryteria klasyfikacji metod i technik badań pedagogicznych

Współcześnie znane są różne metody i techniki badań pedagogicznych. Jak dotąd, nie doczekały się one wyczerpującej i rozłącznej klasyfikacji. Powodem tego jest z pewnością niezadowalający stan rozwoju metodologii badań naukowych w ogóle, a metodologii badań pedagogicznych w szczególności.

Możliwe są różne kryteria klasyfikacji metod i przynależnych do nich technik w badaniach na gruncie pedagogiki (por. J. Gnitecki, 1993, s. 165-169; W. Gori-szowski, 1997, s. 66-68). Jednym z takich kryteriów mogłyby być wartości poznawcze, jakie przysługują metodom i technikom badań pedagogicznych lub jakie chcielibyśmy, aby im przysługiwały. Wówczas można by na przykład takie metody, jak obserwacja, eksperyment pedagogiczny, metoda socjometryczna i testy osiągnięć szkolnych zaliczyć do metod badawczych o wysokiej możliwie wartości poznawczej, a pozostałym metodom i związanym z nimi technikom badań przyznać wartość poznawczą odpowiednio niższą. Podział taki budzi jednak poważne wątpliwości. Nie liczy się bowiem z koniecznością dostosowania określonych metod i technik badań do podejmowanych problemów badawczych, a nie odwrotnie, tj. przysłowiowego „naginania” interesujących badacza problemów do dostępnych mu metod i technik badawczych.

Tendencję do korzystania z gotowego repertuaru metod i technik badawczych oraz dostosowywania do nich wymyślonego ad hoc celu badawczego przejawiają, przeważnie młodzi i mało doświadczeni badawcze. Przede wszystkim nie zdają sobie oni wystarczająco sprawy, iż nie ma uniwersalnych metod badań i że z metodologicznego stanowiska istnieje priorytet problematyki badawczej przed metodyką jej rozwiązywania. To znaczy, wszelkie metody i techniki badań są czymś wtórnym w porównaniu z problemami badawczymi. Toteż trudno byłoby z góry zawyrokować o wartości poznawczej określonej metody czy techniki badań bez uprzedniej znajomości problemów, które zamierza się rozwiązać za ich pomocą.

Innym kryterium klasyfikacj i metod i technik badań pedagogicznych mogłyby być realizowane przez nie cele. Chodzi o cele nastawione głównie bądź to na poznawanie badanej rzeczywistości, bądź na usprawnienie jej funkcjonowania, albo na jedne i drugie cele. Niestety również taki podział jest mało ostry. Jest wręcz—jak pisze J. Sztumski (1999, s. 72) — „niemożliwy, ponieważ — z jednej strony — wszelkie celowe przekształcanie jakiejś np. struktury społecznej, zakłada na ogółjednocześnie jej poznanie i tym samym przyczynia się do wzbogacenia teorii; — a z drugiej — zamierzenia poznawcze są na ogół realizowane poprzez celowo dokonywane przekształcenia”.

Interesującym kryterium podziału metod i poniekąd także związanych z nimi technik są przyjęte przez S. Karnowskiego (1993, s. 44-48) dwa różne sposoby ich przeprowadzania. Są nimi — zdaniem S. Kunowskiego — przyrodnicze lub humanistyczne metody badania w pedagogice. Do pierwszych z nich zalicza metody obserwacyjne, eksperymentalne i statystyczne, a do drugich (humanistycznych): metody eksplikacyjne, porównawcze i analityczne. iMetody eksplikacyj-ne polegająna interpretacji czy komentowaniu takich wytworów dzieci i młodzieży, jak rysunki, prace ręczne, wypracowania, dzienniczki, pamiętniki, listy, a także interpretacji różnego rodzaju utworów literackich, dokumentów szkolnych, lekarskich itp. łącznie z wypowiedziami ustnymi osób badanych. Metody porównawcze stanowią domenę metod stosowanych w pedagogice porównawczej i mają na celu ukazanie występujących podobieństw i różnic w organizacji szkolnictwa, programach czy metodach nauczania, teoriach pedagogicznych itp. Metody analityczne zaś polegająna głębszej analizie treści różnych dokumentów i źródeł historycznych, jak i literackich czy filozoficznych.

Także powyższy podział metod badań nie w pełni przekonuje. Przede wszystkim jest to podział — z czego zdawał sobie sprawę również S. Kunowski (1993, s. 48) — w którym wyróżnione metody przyrodnicze i humanistyczne wzajemnie się przenikają, czyli w małym raczej stopniu spełniają wymagania klasyfikacji rozłącznej. Poza tym nie obejmuje on wszystkich znanych i zalecanych współcześnie metod i technik badań pedagogicznych.

 

Podobne prace

Do góry