Ocena brak

Pojęcie ładu politycznego – Modele współczesnego ładu i ich cechy

Autor /Wacek Dodano /24.07.2011

Pojęcie ładu politycznego. Ład polityczny oznacza równowagę pewnych relacji w skali globalnej oraz zbilansowanie się i zbieżność stanowisk państw tudzież stan zorganizowania współżycia międzynarodowego. (Kukułka). Jest to nieco odmienne pojęcie od porządku międzynarodowego, który ustalany jest przez prawo międzynarodowe oraz system międzynarodowy.

Ład wesfalski, wiedeński, wersalski i jałtańsko – poczdamski – cechy i efektywność. 1648 r. – pokój westfalski kończy wojnę trzydziestoletnią, zapoczątkował nowy ład na zasadzie równowagi politycznej, potwierdzanej we wszystkich traktatach az do Wielkiej Rewolucji Francuskiej. Kolejny ład ustalono na Kongresie wiedeńskim. Nad utrzymaniem porządku międzynarodowego czuwało Święte Przymierze (swoisty dyrektoriat mocarstw).

Cechą charakterystyczną ładu doby ponapoleońskiej było przeplatanie się stabilności i turbulencji. Współpracę międzynarodową zakłócały sprzeczności, kryzysy i konflikty zbrojne, ale gwarantował on 100 lat względnej stabilności. Po I wojnie mocarstwa na konferencji wersalskiej skonstruowały zasady nowego ładu, nową strukturę terytorialną Europy i stworzono system bezpieczeństwa zbiorowego, ograniczający prawo uciekania się do wojny i zobowiązujący do pokojowego regulowania sporów międzynarodowego oraz stosowania sankcji wobec państwa dopuszczającego się agresji. Nieskuteczność systemu opartego na założeniu utrzymania „pokoju przez prawo” było jedną z przyczyn zburzenia ładu wersalskiego. Po II wojnie światowej ustanowiono nowy porządek ukształtowany na dwóch płaszczyznach: - formalnej w ramach ONZ, tworzącej system bezpieczeństwa zbiorowego. Za jej sprawne i skuteczne funkcjonowanie obarczono odpowiedzialnością wielkie mocarstwa, mogące korzystać z prawa veta.

W założeniu twórców porządku państwa te posiadały niezbędne atrybuty władzy, siły oraz autorytetu, pozwalające podjąć się roli gwaranta i strażnika ładu międzynarodowego. -druga płaszczyzna porządku to ta polityczna, stworzona w ramach systemu jałtańsko – poczdamskiego, opierała się na względnej równowadze sił dwóch potęg międzynarodowych i podziale sfer wpływów. System ten wzmocniono prawno-traktatowymi rozwiązaniami regulującymi zasady postępowania i zmniejszającymi ryzyko użycia siły zbrojnej, a zwłaszcza zastosowania broni nuklearnej. Cechą powojennego ładu była koncentracja siły wokół dwóch ośrodków (USA i ZSRR). Względna równowaga sił opierała się na rywalizacji strategiczno – militarnej i polityce odstraszania.

Był to ryzykowny i kosztowny system kontroli. W tej strategii brali udział też sojusznicy obu państw. Obie strony(Wschód - Zachód) pomimo ostrych spięć i kryzysów nie dopuściły do bezpośredniego starcia zbrojnego. Wielopłaszczyznowa rywalizacja (ideologiczna, ekonomiczna, polityczna, militarna) przeszła do historii jako zimna wojna. Koniec zimnej wojny to najpierw kryzys komunizmu i rozpad struktur systemu realnego socjalizmu na zasadzie reakcji łańcuchowej („jesień ludów”, zjednoczenie Niemiec, koniec działalności RWPG, Układu Warszawskiego, upadek ZSRR). Lata 1990-1991.

Budowa współczesnego ładu pokojowego – zasady.

1, Upadek bloku wschodniego. USA nie rywalizuje z ZSRR. Celem polityki międzynarodowej stało się tworzenie takich warunków, żeby ZSRR zyskało rolę pełnoprawnego, wiarygodnego i odpowiedzialnego partnera Zachodu. Integracja Związku Radzieckiego ze społecznością międzynarodową , zbliżenie państw Europy Zachodniej i Wschodniej- na warunkach zachodu w oparciu o wolność, prawo do samostanowienia, swoboda gospodarcza.

Na budowę nowego ładu wpłynęły również aspekty militarneakcja zbiorowa w Zatoce Perskiej. Po raz pierwszy za przyzwoleniem społeczności międzynarodowej uruchomiony został mechanizm stosowania środków przymusu wobec agresora zgodnie z wymogami powszechnego systemu bezpieczeństwa. USA poniosły główny ciężar akcji, wykazały stanowczość i determinacje oraz zademonstrowały cechy lidera.

Upadek ZSRR i powstała luka w starym systemie międzynarod. Żadne mocarstwo dotąd jej nie wypełniło . Zamiast bipolarnego wytworzył się system unipolarnym, z jednym dominującym supermocarstwem. USA zadeklarowały, ze nie chcą być „światowym policjantem” i gotowe są do rozwoju „Pax Universalis”, zakładającą współpracę, a nie rywalizację. Są jednak jedynym mocarstwem mającym taki wpływ ekonomiczny, wojskowy, polityczny, komunikacyjny. USA będzie prawdopodobnie w przyszłości sprawować rolę „neutralnego przywódcy”. Sojusznicy USA w zależności od koniunktury międzynarodowej , interesów oraz potrzeb będą się dzielić odpowiedzialnością za stan światowej gospodarki i stosunków międzynarodowych. Jest oto zadanie obciążające przede wszystkim państwa członkowskie NATO oraz potęgi regionalne: Egipt, Turcję, Japonię, Koreę Południową. Zadaniem sojuszników jest stabilizowanie sytuacji międzynarodowej w poszczególnych regionach i wspieranie Stanów Zjednoczonych zarówno w misjach pokojowych jak i akcjach militarnych.

W związku z taką pozycją USA, przedmiotem ich większego zainteresowania są zmiany zachodzące w regionach świata daleko od USA, ale mających duże znaczenie strategiczne. USA redukuje swój potencjał nuklearny, umacnia konwencjonalne siły zbrojne, ze względu na możliwość wykorzystania ich w akcjach ograniczonych i prewencyjnych w regionach kluczowych, ale niezdolnych do samodzielnej samoobrony. USA umacnia status jedynego supermocarstwa , dysponującego największymi możliwościami prowadzenia polityki odstraszania.

Do góry