Ocena brak

Pojęcie kontroli społecznej, jej sens empiryczny i doniosłość nomologiczna

Autor /bob Dodano /11.04.2011

Zjawiska, o których się zwykle mówi przy okazji omawiania kontroli społecznej to procesy trzech typów, a więc: przekazywanie wzorców, np. w postaci ogłoszonych przepisów prawa stanowionego; porównywanie wzorców z wykonaniem, a więc np. ściganie sprawców przestępstw; podejmowanie działań korekcyjnych wtedy, gdy występuje niezgodność między wzorcem a wykonaniem, a więc np. karanie winnych popełnienia czynów przestępczych, zmiana w ustawodawstwie.

Najczęściej kontrolę społeczną utożsamia się z bliżej nieokreślonymi społecznymi mechanizmami wymuszania konformizmu, całościową suma procesów, konformizacyjnych, wywieraniem presji (za pomocą kar i nagród), która prowadzi do konformizmu.

W nieco bardziej szczegółowych ujęciach, bez odwoływania się do konformizmu, na kontrolą społeczną skła   dają    się: czynniki, które kształtują zachowania w sposób społecznie pożądany, całokształt oddziaływań mających zapewnić zgodność zachowania z normami społecznymi, wpływy, jakie grupa społeczna wywiera na swoich członków w kierunku respektowania zachowań przepisanych przez normy ogólne, uznane w danej sytuacji.

W tym duchu utrzymane są również określenia kontroli społecznej jako spo   sobów oddziaływania na zachowania    wykraczające poza granice spo   łecznej tolerancji lub też procesów zapobiegających pogwałceniom reguł    społecznych.

Niektórzy autorzy wyliczają czynniki i mechanizmy kształtujące konformizm, takie jak: sposoby przekonywania, nakazy i zakazy, systemy perswazji i nacisku, sankcje, sposoby wyrażania uznania, wyróżnienia, nagrody itd., i nadają im ogólną nazwę systemu kontroli społecznej. 

Inne od powyższych klasy przedmiotowe wyznaczają ujęcia kontroli społecznej jako ogółu społecznych reguł i zakazów; czynników, które przyczyniają się do utrzymania porządku społecznego; technik bezpośredniego i pośredniego oddziaływania na zachowania ludzi; zagregowanych wartości i norm, za pomocą, których są rozwiązywane lub łagodzone napięcia i konflikty; albo też jako normatywnie ukierunkowanego wpływu środowiska społecznego.

Pojęcie kontroli społecznej jest nieostre, nie jest pojęciem adekwatnym, jego zakres nie obejmuje przedmiotów (zjawisk, procesów, czynników itd.) rodzajowo jednorodnych. Czyż można zaliczyć do tej samej klasy rodzajowej i plotkę i np. wyrzuty sumienia, wrażenia estetyczne i przepisy prawne, a to nazywa się elementami kontroli.

 „Funkcje" kontroli społecznej (integracyjna, dezintegracyjna, destrukcyjna itp.)„środki" kontroli społecznej (wychowanie, tradycja, prawo, moralność itp.), „agendy" kontroli społecznej (opinia publiczna, kręgi rówieśnicze, grupy odniesienia, środki masowego przekazu itp.), „efekty zamierzone" (posłuszeństwo, podporządkowanie, przystosowanie itp.) „efekty niezamierzone" (anomia, alienacja, dehumanizacja, bunt itp.).

Jeśli chodzi o sensowność empiryczną pojęcia kontroli społecznej, to — w znaczeniu, w jakim zwykło się mówić o owej właściwości pojęć — należy je uznać za wystarczająco sensowne. Wyeliminowanie go ze słownika socjologii nie tylko pozbawiłoby ją wielu interesujących refleksji, lecz ponadto zubożyłoby w jakiś sposób możliwości teoretyzowania na temat kształtowania się, funkcjonowania i roli w życiu społecznym rozmaitych systemów normatywnych. Ponadto, pojęcie kontroli społecznej, bez względu na to, czy jest ujmowane rozszerzające (wówczas cechuje je „skokliwość"), czy też zawężające) (wtedy znamionuje je „kulawizna"), jest chyba nic tylko bardziej niż wiele innych pojęć socjologicznych powiązane z możliwymi do przeprowadzenia obserwacjami, lecz na tych obserwacjach bazuje.

Do trzeciego problemu, problemu doniosłości nomologicznej pojęcia kontroli społecznej, trudno się jednoznacznie ustosunkować. Z jednej strony, uznając, że twierdzeniami naukowymi są tylko twierdzenia adekwatne, powinniśmy dojść do oczywistego wniosku, że za pomocą pojęcia notorycznie nieadekwatnego, a za takie uznaliśmy pojęcie kontroli społecznej, nie można tworzyć adekwatnych teorii,  jest ono pozbawione jakiejkolwiek doniosłości nomologicznej z drugie wszakże strony, przez twierdzenia naukowe (w tym i socjologiczne) rozumie się zdania dobrze potwierdzone, nie sfalsyfikowane, dostatecznie informatywne, uznawane za prawdziwe (w świetle aktualnego stanu wiedzy), bez względu na stopień ich adekwatności. Z tego i tylko tego punktu widzenia nie sposób odmówić pojęciu kontroli społecznej doniosłości nomologicznej.

Podobne prace

Do góry