Ocena brak

Pojęcie i uwarunkowania powstania filozofii współczesnej

Autor /BenTen Dodano /14.07.2011

W  zakresie  pojęcia „filozofia współczesna” mieszczą się poglądy filozofów XIX i XX wieku. Terminem tym określa się dziewiętnastowieczne systemy filozoficzne między innymi dlatego,  że zaciążyły w sposób mniej lub więcej doniosły na filozofii XX wieku i są dla tego okresu charakterystyczne.    

Do filozofii współczesnej trzeba zaliczyć również klasyczną filozofię niemiecką poczynając od I. Kanta. Wprawdzie nie jest to filozofia współczesna w sensie dosłownym, ale nie ma chyba współczesnego prądu filozoficznego, który nie odniósłby się w określony sposób do rozstrzygnięć w niej zawartych. Dlatego w obrębie „filozofii współczesnej” wyodrębniają się dwa okresy:

1) „bezpośredniej przeszłości” (przełom XVIII i XIX wieku oraz cały wiek XIX);

2) teraźniejszości (wiek XX), w którym dostrzegalne są podokresy:   

a) pierwsza połowa XX wieku, w której poszukiwano samoistnie, mniej nawiązując do dziewiętnastowiecznych osiągnięć;   

b) druga połowa XX wieku ,odznaczająca się bardziej rygorystycznymi odniesieniami do systemów XIX wieku;   

c)  lata 80. i 90. bieżącego stulecia, w których powstają określone prace, dzieła filozoficzne, ale jest to filozofia in statu nascendi; można o niej rzec, że jest „drogą” do prawdy, a nie prawdą, nie wynikiem; przedstawianie tej „drogi” filozofii może być tylko co najwyżej uczestniczeniem w toczącej się dyskusji.     

Za włączeniem w zakres pojęcia „filozofia współczesna” systemów filozoficznych „klasycznej filozofii niemieckiej” oraz systemów dziewiętnastowiecznych przemawia również aktualny rozwój filozofii. Oto na naszych oczach powstaje filozofia zupełnie odmienna od tej w pierwszej połowie XX wieku. Tworzący się przełom teoretyczny rozpoczął się w latach sześćdziesiątych. Charakteryzuje go: 

1. Zanikanie „nurtowego” i „dziedzinowego” statusu refleksji filozoficznej. Na przykład, takie określenia, jak strukturalizm czy psychoanaliza mało już mówią. Znane dotąd „izmy" ustępują podziałom „poprzecznym”: fenomenologia Langrebego ma więcej wspólnego z marksizmem Lukacsa, Goldmanna lub Habermasa niż z fenomenologią Ingardena. Coraz bardziej na znaczeniu tracą tradycyjne podziały wewnątrz filozofii (ontologia, teoria poznania, etyka, filozofia społeczna) oraz określone filozofie „czegoś”, np. nauki, życia.

2. Wyraźniejsze odróżnienie się filozofii od nauki. Filozofia przyjmuje postać określonej „totalnej wiedzy”. 

3. Nawiązywanie do „filozofii nauki” i „filozofii człowieka” jako już zdezaktualizowanej opozycji i tworzenie na ich podstawie całościowego typu ontologicznej konstrukcji będącej próbą odzwierciedlenia świata. 

4. Tworzenie paradygmatu filozoficznego myślenia, który obejmuje zarówno formy przedmiotowości, jak i poznawcze schematy teoretyczno-praktycznej racjonalności, w jakich ów cały  świat obiektów tak właśnie wyróżnionych może być skutecznie przez człowieka przyswojony. „Nauka i Życie” są dwoma komplementarnymi biegunami tego paradygmatu.     

To przeciwstawienie egzystencji i pozytywizmu miało miejsce w XIX wieku, nasiliło się w pierwszej połowie XX wieku w postaci przeciwstawienia „podmiotowości” i „przedmiotowości” jako dwóch odrębnych dziedzin refleksji filozoficznej.     

Kantowska  Krytyka czystego rozumu i  Praktycznego rozumu powraca dziś jako jedność wyrażająca się w pytaniu o formę zakorzenienia modelu racjonalności w indywidualnym i społecznym życiu, w kulturze, w procesie historycznym.     

Źródeł i podstaw filozofii współczesnej należy poszukiwać w: 

1. Historycznym i społeczno-gospodarczym rozwoju kapitalizmu. 

2. Prowadzonej przez człowieka walce z ujemnymi zjawiskami życia społecznego jakie niesie ze sobą kapitalizm, a zwłaszcza zagubienie człowieka w  świecie wszechwładnego pieniądza. 

3. Negatywnych stronach dokonujących się rewolucji naukowo-technicznych.     

Wiek XIX był wiekiem raczej spokojnym. Główne ośrodki kultury europejskiej nie nękałykały wojny czy inne kataklizmy. Rewolucja w 1848 roku opanowała tylko Niemcy, Paryż i Węgry. W 1870 roku wojnę toczyły jedynie Niemcy z Francją. Pozostałe wojny, np. powstania polskie, wojna krymska (1853), rosyjsko-turecka (1877) wojny bałkańskie (1885-1897) toczone były na peryferiach Europy.     

Rozwijały się i umacniały mocarstwa. Wielka Brytania przeżywała erę wiktoriańską (1837-1901); Francja  świetność okresu II Cesarstwa (1853-1870) i III Republiki (po 1870 roku). W 1861 roku zjednoczone Włochy stały się królestwem. Zjednoczone Niemcy po bitwie pod Sadową (1866) i pod kierownictwem Bismarcka (1862-1890) stały się znaczącą siłą. USA po wojnie domowej (1862-1865) przeżywały okres rozkwitu.     

Pokojowy rozwój, współpraca międzynarodowa sprzyjały filozofii. I Międzynarodowa Wystawa Gospodarcza (1851 rok) była dowodem na to,  że Europa promieniuje na cały  świat. Przyczyniły się do tego także odkrycia techniczne i osiągnięcia gospodarcze. Oto niektóre z nich: 1846 r. - powstaje pierwszy podmorski telegraf; 1869 r. - uruchomiono Kanał Sueski; 1876 r. - królowa angielska została cesarzową Indii; 1870 r. - J. D. Rockeffeler utworzył Standard Oil Company; 1872 r. - Venderbilt i Morgan rozpoczęli monopolizację kolei. W 1833 r. - uruchomiono telegraf Gaussa-Webera; 1836 r. - telegraf Morse'a;  1876 r. - założono telefon, 1879 r. - Edison wynalazł  żarówkę. Ludność Europy ze 190 mln. na początku wieku zwiększyła pod jego koniec do 520 mln..  Nastąpiła laicyzacja  życia społecznego. W 1871 roku Kościół utracił swe ziemie; państwo kościelne przestało istnieć. Jeszcze w tym samym roku papież ogłosił się „więźniem Watykanu”. Vaticanum I przyjął dogmat o nieomylności papieża (1870). W 1879 r. ukazała się encyklika Aeterni Patris początkująca neotomizm. W 1897 roku przeprowadzono reformę Indeksu Ksiąg  Zakazanych.     

Rozwinęły się kapitalistyczne stosunki produkcji. W 1892 roku powstał pierwszy trust, ustrój parlamentarny stał się powszechnym. Idee socjalistyczne przedstawiane były jako utopijne marzenia (Cabet, Fourier, Owen) lub urzeczywistniane w formie małych kolonii w Ameryce Płn., np. Nowa Jerozolima (1824), Nowa Harmonia (1825), Ikaria (1858). Socjalizm Marksa dopiero powstawał.     

W tych warunkach wykształtowały się następujące główne  nurty filozoficzne: kantyzm, heglizm, pozytywizm, filozofia analityczna, filozofia  życia; marksizm, ewolucjonizm, pragmatyzm; neotomizm, personalizm, chrześcijański ewolucjonizm; egzystencjalizm, psychoanaliza; fenomenologia.

Podobne prace

Do góry