Ocena brak

Pojęcie i rodzaje powództw – actiones

Autor /Roch Dodano /18.11.2011

Actio- zdaniem Celsusa, to nic innego, jak prawo dochodzenia w sądzie tego, co się komu należy.

Każda actio miała swoje własne cechy i swoją nazwę. Jej istnienie przesądzało o istnieniu uprawnienia, a zarazem o możliwości jego ochrony w postępowaniu sądowym.

Klasycy pieczołowicie pracowali nad odpowiednią formą poszczególnych actiones, a także gromadzili je i systematyzowali według określonych kryteriów. Powstały w ten sposób kategorie:

1. actiones in rem i actiones in personam – pierwsze służyły do ochrony władztwa prywatnego nad rzeczami i były skuteczne wobec każdego, kto to władztwo naruszył. Drugie służyły do ochrony uprawnień wierzycieli w stosunku do konkretnych, z góry oznaczonych osób – dłużników.

2. actiones reipersekutoriae, poenales i mixtae – pierwsze – odszkodowawcze – służyły do odzyskania rzeczy lub naprawienia przez dłużnika wyrządzonej szkody. Drugie – karne – służyły do wymierzania kary pieniężnej sprawcy przestępstwa prywatnego. Trzecie – mieszane – służyły obu tym celom jednocześnie.

Dla przypadków, gdy z tego samego stosunku prawnego wynikały różne powództwa, utrwaliły się w prawie rzymskim następujące zasady:

- powództwa o charakterze karnym kumulowały się

- powództwa o charakterze odszkodowawczym wykluczały się wzajemnie (wniesienie jednego wykluczało wniesienie drugiego)

- powództwa o charakterze karnym kumulowały się z odszkodawczymi

3. actiones civiles i honorariae – pierwsze były to powództwa oparte na dawnym ius civile. Drugie były powództwa tworzone przez magistratury, głównie pretorów.

4. actiones stricti iuris i bonae fidei – pierwsze charakteryzowały się tym, że w formułce występowało ścisłe powiązanie między intentio i condemnatio. Drugie umożliwiały sędziemu uwzględnianie moralnej oceny postępowania stron w ich wzajemnych stosunkach.

5 actiones arbitrariae (powództwa arbitralne) – zawierały w formułce dodatkowe upoważnienie dla sędziego – klauzulę arbitralną.

6. actiones populares (powództwa dostępne dla każdego) – służyły do ochrony interesów całej zbiorowości. Były to skargi karne (actiones paenale), przy czym zasądzona kara prywatna przypadała na rzecz skarżącego.

7. actiones praeiudiciales (powództwa ustalające) – zmierzały do ustalenia prawa lub stosunku prawnego. Rozstrzygnięcie takiej kwestii stanowiło podstawę innego postępowania.

8. actiones noxales (powództwa z cudzych przestępstw prywatnych) – były to powództwa kierowane przez osoby podwładne (syna, niewolnika), przeciwko ich piastunowi władzy (ojcu, właścicielowi). Mógł on albo wydać sprawcę poszkodowanemu (noxale datio), albo też sam odpowiadał za szkodę z tytułu odpowiednich skarg deliktowych.

Do góry