Ocena brak

Pojecie i rodzaje cechy wg teorii G.Allporta

Autor /Poldek Dodano /05.07.2011

Teorie cech G. W. Allporta – w 1961 Allport wprowadził pewne zmiany terminologiczne i podał odrębne definicje cech, które poprzednio nazwał indywidualnymi i wspólnymi. Termin „cecha” zarezerwował dla cech wspólnych a na miejsce cech indywidualnej wprowadził nowy termin „dyspozycja osobista”. Dyspozycje osobiste Allport nazywa cechami „morfogenicznymi”. Cecha została zdefiniowana jako: struktura neuropsychiczna mające zdolność dostarczania wielu bodźców funkcjonalnie równoważnych oraz inicjowania i ukierunkowywania równoważnych (spójnych znaczeniowo) form zachowania adaptacyjnego i ekspresyjnego.

Dyspozycję osobistą, czyli cechę morfogeniczną, zdefiniowano jako: zgeneralizowaną strukturę neuropsychiczną (swoistą dla danej jednostki), mającej zdolność dostarczania wielu bodźców funkcjonalnie równoważnych oraz inicjowania i ukierunkowywania spójnych (równoważnych) form zachowania adaptacyjnego i zachowania charakterystycznego. Łatwo zauważyć, że jedyna rzeczywista różnica między tymi dwiema definicjami polega na tym, że cechy – w odróżnieniu od dyspozycji osobistych – nie są określane jako swoiste dla danej jednostki. Obie są strukturami neuropsychicznymi, obie maja zdolność dostarczania wielu bodźców funkcjonalnie równoważnych i obie nadają kierunek spójnym formom zachowania.

Można by zapytać, dlaczego obie te definicje są niezbędne. Odpowiedź wiąże się z ich implikacjami dla badań empirycznych. posługując się pojęciem cech wspólnych można przeprowadzić to, co Allport nazywa badaniami porównawczymi tej samej cechy, przejawianej przez różne jednostki lub grupy jednostek. Przy użyciu pojęcia dyspozycji osobistych badacz może studiować daną osobę , by ustalić to, co Allport określa jako „niepowtarzalną ustrukturalizowaną osobowość”. Jeden z tych sposobów podejścia należy do tradycji psychologii różnicowej o orientacji psychometrycznej, drugi zaś do tradycji psychologii klinicznej. W badaniach prowadzonych przez Allporta oraz jego uczniów stosowano oba te sposoby podejścia. Aczkolwiek cechy i dyspozycje istnieją realnie w danej osobie, to jednak nie można ich obserwować bezpośrednio, trzeba o nich wnioskować na podstawie zachowania. Allport pisze: „konkretny akt jest zawsze wytworem wielu determinantów, nie tylko trwałych nastawień, lecz także chwilowych presji w danej osobie i w danej sytuacji.

Jedynie wielokrotne występowanie aktów mających to samo znaczenie (równoważność reakcji), po zadziałaniu określonego zakresu bodźców o tym samym osobistym znaczeniu (równoważność bodźców), zmusza do wyciągnięcia wniosku o istnieniu cech i dyspozycji osobistych. Tendencje te nie są aktywne przez cały czas, lecz utrzymują się nawet wtedy, kiedy są w stanie utajenia i mają stosunkowo niskie progi wzbudzenia”. Należy tu nie tylko ukazać znaczenie cech i dyspozycji, lecz także określić, czym różnią się one od pojęć pokrewnych. Nawyki są także tendencjami determinującymi, lecz cechy czy dyspozycje mają charakter bardziej ogólny, zarówno pod względem zakresu odpowiadających im sytuacji, jak i zakresu reakcji, do których prowadzą. W rzeczywistości cecha stanowi w znacznym stopniu rezultat połączenia czy zintegrowania dwóch lub więcej nawyków. Nieco trudniej jest odróżnić cechę lub dyspozycję od postawy. Postawa jest także predyspozycją: może być również niepowtarzalna, czyli jedyna w sowim rodzaju, może inicjować lub ukierunkowywać zachowanie, jest wytworem czynników genetycznych i uczenia się. Postawa w odróżnieniu od cechy czy dyspozycji - wiąże się z pewnym szczególnym, obiektem lub klasą obiektów. Tak więc cecha jest prawie zawsze ogólniejsza od postawy. Postawa może mieć różne stopnie ogólności podczas gdy cecha i dyspozycja są zawsze ogólne. Poza tym postawa – w przeciwieństwie do cechy – zawsze wiąże się z oceną (akceptacją lub odrzuceniem) obiektu, którego dotyczy.

Na koniec Allport wprowadza rozróżnienie między cechami lub dyspozycjami a typami pod względem dopasowania jej do jednostki. Można powiedzieć, że dana osoba ma jakąś cechę , ale nie typ. Typy są wyidealizowanymi konstrukcjami obserwator, a jednostkę można dopasowywać do nich, lecz jedynie kosztem utraty jej odrębnej tożsamości. Dyspozycja osobista może reprezentować niepowtarzalność danej osoby , podczas gdy typ musi ją maskować. Tak więc typy reprezentują sztuczne rozróżnienia nie mające ścisłego związku z rzeczywistością, cechy zaś są prawdziwym odzwierciedleniem tego, co rzeczywiście istnieje.

Podobne prace

Do góry