Ocena brak

POJĘCIE I CELE POLI TYKI TURYSTYCZNEJ

Autor /kostek Dodano /11.04.2013

Wśród wielu czynników rozwoju współczesnej turystyki znajduje! się niewątpliwie polityka turystyczna państwa. Masowy charakter turystyki po II wojnie światowej sprawił, że stała się ona ważnym elementem ogólnej polityki współczesnego państwa w różnych dziedzi-1 nach życia społecznego, gospodarczego oraz politycznego, zarówno w skali poszczególnych krajów, jak i w skali światowej.    ;

W miarę wzrostu aktywności turystycznej ludności rozszerzała się i sfera zaspokajania jej potrzeb społecznych. Państwo, w ramach swych funkcji wewnętrznych zainteresowane rozwojem fizycznym i duchowym społeczeństwa oraz społecznie pożądanymi postawami jego członków, siłą rzeczy podejmowało się kształtowania polityki turystycznej. Powszechnie wiadomo, że rozwój turystyki wywołuje wiele pozytywnych zmian w gospodarce narodowej. Na przykład ma wpływ na bilans płatniczy państwa, aktywizuje miejscowości i regiony turystyczne, stwarza nowe możliwości pracy, oddziałuje na rozwój infrastruktury technicznej i społecznej, unowocześnia strukturę konsumpcji, tworzy dochód narodowy i w dłuższym okresie pomnaża majątek narodowy. Tak więc korzyści ekonomiczne związane z rozwojem turystyki są jedną z głównych przyczyn, dla których wiele państw angażuje się w jej rozwój. Inne przyczyny wiążą się z negatywnymi skutkami rozwoju współczesnej turystyki. Na tym tle cenna jest wskazówka dla państw przekazana w dokumentach ze Światowej Konferencji Turystyki, jaka się odbyła pod auspicjami WTO w Manili w 1980 r.: „...rola turystyki w gospodarce narodowej będzie znacznie większa. [...] Dlatego państwo powinno wspierać i promować rozwój turystyki. Jednakże ekonomiczne znaczenie turystyki nie może przesłaniać negatywnych skutków społecznych i kulturowych, jakie niesie ze sobą rozwój turystyki”.

Wśród negatywnych skutków rozwoju turystyki, angażujących państwa w rozwój tego sektora, zwraca się uwagę na skutki społeczne i ekologiczne. W deklaracji z Manili stwierdza się, że „rządy mogą dopilnować, aby programy turystyczne były zgodne z potrzebami lokalnej ludności, poprzez podnoszenie narodowej świadomości społecznej, kulturowej i ekologicznej”.

Punktem wyjścia do maksymalizacji i stabilizacji korzyści z rozwoju turystyki dla kraju i regionu jest zapewnienie równowagi między pozytywnymi i negatywnymi konsekwencjami rozwoju współczesnej turystyki. Państwa o rozwiniętych funkcjach turystycznych „...powinny sformułować, wprowadzić w życie i promować strategię i programy spójnych działań, mających na celu zapewnienie równowagi pomiędzy rozwojem turystyki a ochroną środowiska, którego elementy stanowią wspólne dziedzictwo ludzkości”.

Wreszcie, ważną przyczyną zaangażowania państwa w rozwój współczesnej turystyki są skutki polityczne jej rozwoju. Treść tych skutków przejawia się rozmaicie. Na przykład turystyka międzynarodowa, wiążąca się z przekraczaniem granic państwowych, siłą rzeczy angażuje państwo do tworzenia regulacji prawnych tego zjawiska. Podróże międzynarodowe mogą być narzędziem państwa do promocji stosunków danego kraju z zagranicą. Turystyka zagraniczna w swojej warstwie społecznej może stymulować porozumienie między narodami i zacieśniać przyjaźń. W tym kontekście zwraca się też uwagę na turystykę jako źródło określonych stosunków politycznych. Wymienia się tu trzy typy stosunków politycznych: prywatne, rządowe i prywatno--rządowe. Każdy konflikt na ich tle wymaga odpowiednich działań państwa.

W skali międzynarodowej polityczne znaczenie turystyki znajduje pełną akceptację. Potwierdza to Deklaracja haska z 1989 r., w której można przeczytać: „Turystyka jest pozytywnym i wszechobecnym czynnikiem promocji wzajemnego zrozumienia, a tym samym pokoju i odprężenia; z drugiej strony turystyka jest hamowana konfliktami, a podsycana pokojem. [...] Wszystkie rządy powinny więc podejmować działania na rzecz zapewnienia międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa, które są niezbędne dla rozwoju krajowej i międzynarodowej turystyki.

Wraz z narastaniem świadomości coraz większej społeczno-gospodarczej roli turystyki państwo aktywizuje swoją działalność w sferze obsługi ruchu turystycznego. Kapitałochłonne nakłady na rozwój infrastruktury turystycznej i ogólnej oraz rozwój gospodarki turystycznej na ogół przekraczają ekonomiczne możliwości tej gospodarki. Interwencyjne działania państwa stają się więc niezbędne. Państwo podejmuje również obowiązek tworzenia formalnych i organizacyjnych podstaw rozwoju turystyki krajowej i zagranicznej.

Literatura przedmiotu wskazuje, iż pojęcie polityki turystycznej jesti kategorią historyczną. Pojęcie to ukształtowało się na określonym poziomie rozwoju społeczno-gospodarczego danego państwa, odzwiercie- dlającym odpowiedni wzrost turystyki wraz z jej przejawami gospodarczymi, społecznymi i politycznymi. Występowanie samych przesłanek kształtowania polityki turystycznej państwa nie przesądza jeszcze o jej prowadzeniu. Uwaga ta odnosi się głównie do działalności państwa w odniesieniu do turystyki zagranicznej. Należy przy tym pamiętać, iż w praktyce decyzje dotyczące złożonej problematyki turystycznej są wypadkową różnych tendencji politycznych, społecznych i gospodarczych. Sprawia to heterogeniczny charakter turystyki. Z wymienionych względów można w praktyce zaobserwować różny stosunek państwa do turystyki, zwłaszcza zagranicznej. Najczęściej występuje stosunek pozytywny.Dane państwo prowadzi aktywną politykę turystyczną, stwarzając dla jej rozwoju niezbędne preferencje w różnych dziedzinach życia społeczno-gospodarczego i politycznego. Innymi słowy, w tym wariancie polityki turystycznej państwo, stymulując rozwój turystyki, usuwa jednocześnie bariery na drodze jej rozwoju. Doświadczenie uczy, że pozytywny stosunek państwa do turystyki może w określonych okolicznościach przybrać charakter częściowo lub w pełni negatywny. Na przykład niedorozwój instytucji i urządzeń infrastruktury turystycznej czy względy polityczne mogą być przyczyną reglamentacji w turystyce zagranicznej, zarówno przyjazdowej, jak i wyjazdowej. Skala tej reglamentacji może być oczywiście różna. Można też wskazać wiele krajów, które są zamknięte dla turystyki albo w których turyści są narażeni na określone niebezpieczeństwa.

Należy też odnotować występowanie neutralnego stosunku państwa do turystyki. Panuje opinia, iż w przypadku występowania zagrożeń niesionych przez turystykę w sferze życia społeczno-gospodarczego (np. degradacja środowiska przyrodniczego czy spekulacja ziemią), czyli dysfunkcji turystyki, następuje interwencja państwa w celu ograniczenia tych negatywnych zjawisk. W konsekwencji często prowadzi to do zmiany stosunku neutralnego na pozytywny, aktywny. W praktyce na ogół występują mieszane warianty stosunku państwa do turystyki.

Uważając politykę turystyczną państwa za stymulator rozwoju turystyki, ma się na myśli wyłącznie sytuacje, w których państwo wyraża dynamiczny, czyli pozytywny stosunek do tego zjawiska. Niezbędne jest więc zdefiniowanie pojęcia polityki turystycznej. Przed zdefiniowaniem tego terminu można poczynić pewne spostrzeżenia. W każdej polityce, w tym również turystycznej, określa się przede wszystkim cele, jakie się zamierza osiągnąć. Jeśli się weźmie pod uwagę układ wartości humanistycznych i ekonomicznych, których nośnikiem może być turystyka, to celem ogólnym polityki turystycznej państwa o dynamicznym stosunku do turystyki jest optymalne zaspokojenie wzrastających potrzeb turystycznych społeczeństwa. Szeroko rozumiane potrzeby turystyczne są urzeczywistniane w sferze gospodarki turystycznej, tj. w sferze obsługi ruchu turystycznego. Z punktu widzenia celów polityki turystycznej istotne znaczenie ma racjonalne wykorzystanie zasobów pracy i kapitału, występujących w tym sektorze gospodarki narodowej. Wreszcie u podstaw polityki turystycznej państwa należy widzieć poszanowanie stanu jakościowego środowiska przyrodniczego i społecznego. Ogólnie celem narodowej polityki turystycznej jest dążenie do maksymalizacji korzyści z rozwoju turystyki i minimalizowanie kosztów z nim związanych.

Rozważając cele polityki turystycznej, warto podać przykłady jej koncepcji w niektórych krajach o rozwiniętej funkcji turystycznej. Na przykład w szwajcarskiej koncepcji turystyki cel ogólny polityki turystycznej widzi się w „...zapewnieniu optymalnego zaspokojenia różnorodnych potrzeb turystycznych ludności ze wszystkich warstw społecznych, w ramach wydajnej i sprawnej infrastruktury turystycznej i przy nienaruszonym środowisku przyrodniczym. Należy przy tym brać pod uwagę interesy ludności miejscowej”. Cel ogólny zawiera więc trzy cele cząstkowe, które uwidaczniają kierunki polityki turystycznej związane ze społeczeństwem, gospodarką i środowiskiem przyrodniczym.

W Austrii przyjęta koncepcja głosi, iż podstawowym celem polityki turystycznej jest „taki rozwój turystyki, aby państwo i wszyscy Austriacy zatrudnieni bezpośrednio lub pośrednio w gospodarce turystycznej osiągnęli możliwie największe korzyści”. Trzeba dodać, iż w dążeniu do osiągnięcia tego celu w centrum uwagi znajduje się człowiek.

W świetle poczynionych spostrzeżeń można podjąć próbę określenia terminu „polityka turystyczna”. Można go roboczo zdefiniować następująco: jest to działalność polegająca na zaspokojeniu potrzeb turystycznych społeczeństwa, racjonalnym wykorzystaniu zasobów pracy i kapitału w sferze gospodarki turystycznej, z poszanowaniem środowiska przyrodniczego; kształtowaniu optymalnych z punktu widzenia funkcji turystyki rozmiarów i struktury ruchu turystycznego; zastosowaniu praw ekonomicznych w sferze gospodarki turystycznej oraz koordynowaniu rozwoju turystyki, z uwzględnieniem jej funkcji i różnorodnych związków z innymi sferami życia kraju. Termin ten można ująć zwięźlej: polityka turystyczna to świadome popieranie i kształtowanie turystyki przez różnego rodzaju organizacje i instytucje wpływające swoją działalnością na to, co jest ważne dla turystyki.

Samo sformułowanie polityki turystycznej państwa i tylko werbalne jej głoszenie nie przyniesie zamierzonych efektów. Konieczne jest oparcie jej na bilansach potrzeb i środków realizacji. Można w tym miejscu zauważyć, iż prowadzona w Polsce polityka turystyczna jest mało aktywna i oderwana od rzeczywistości. Państwo nie ma pełnego, naukowego rozeznania co do roli turystyki w życiu społecznym i gospodarczym kraju. Nie są też w pełni znane skutki jej rozwoju. Polityka ta ma więc charakter w pewnym sensie werbalny.

Warto też zwrócić uwagę na sprawę skuteczności polityki turystycznej. Warunkiem tej skuteczności jest kompleksowe oddziaływanie na wszystkie ogniwa tzw. cyklu turystycznego. Cykl ten, w ujęciu S. Wodejki69, tworzą następujące ogniwa: badanie rynku turystycznego, planowanie rozwoju turystyki, budowa infrastruktury turystycznej, przygotowanie kadr na potrzeby turystyki, konstrukcja optymalnego modelu organizacyjnego turystyki, rozwój gospodarki turystycznej, propaganda turystyczna, badanie wyników prowadzonej polityki i formułowanie wynikających z nich wniosków. Jeśli państwo oddziałuje wybiórczo na wymienione ogniwa, polityka turystyczna staje się pasywna, czyli nieskuteczna. Niestety, życie dostarcza wielu przykładów takiego właśnie podejścia. Powstaje więc problem kontroli prowadzonej polityki turystycznej.

Rozważając zagadnienie polityki turystycznej państwa, warto na zakończenie zwrócić uwagę na sprawę stosunku państwa do tzw. formalności granicznych, mających istotne znaczenie dla rozwoju turystyki międzynarodowej. Uprawianie turystyki zagranicznej jest związane z przekraczaniem granic co najmniej dwóch państw. Państwo, na mocy swej suwerennej władzy, ma całkowitą swobodę decyzji co do warunków opuszczenia swojego terytorium przez obywateli własnych, jak też dopuszczenia na swoje terytorium cudzoziemców oraz określenia ich praw i obowiązków w czasie pobytu w granicach państwa. Swoboda działania państwa w tym względzie może być oczywiście ograniczona, lecz tylko przez zawarcie odpowiedniej umowy międzynarodowej z innymi państwami czy też z grupą państw. W takim przypadku państwo będzie związane postanowieniami umowy i musi dostosować do nich prawo wewnętrzne oraz postępowanie swoich organów.

Trzeba w tym miejscu przypomnieć, że za pomocą wewnętrznych przepisów prawnych państwo może popierać rozwój turystyki międzynarodowej przyjazdowej i wyjazdowej, może też świadomie hamować i utrudniać ruch turystyczny w ogóle lub tylko w stosunku do określonych państw. Należy zatem powtórzyć, że polityka państwa dotycząca turystyki międzynarodowej wpływa w sposób bezpośredni — dodatni lub ujemny — na jej rozwój. Polityka ta przejawia się głównie w stosunku państwa właśnie do zagadnienia formalności granicznych, czyli warunków, których spełnienie jest wymagane do przekroczenia granicy państwowej. Określenie formalności granicznych mieści w sobie sprawy paszportów, wiz oraz odpraw: celnej, dewizowej i sanitarnej.

Nie trzeba przypominać, że turystę międzynarodowego obowiązuje dobra znajomość przepisów w zakresie formalności granicznych obowiązujących w kraju, do którego zamierza się udać. Mogą mu to ułatwić informatory krajowe i międzynarodowe. Warto dodać, że mimo dużego postępu w zakresie łagodzenia formalności granicznych i wprowadzania ułatwień dla zagranicznego ruchu turystycznego, nadal istnieją różne, często nieracjonalne przeszkody utrudniające swobodny rozwój turystyki międzynarodowej.

 

Podobne prace

Do góry