Ocena brak

Poezja filozoficzna - Odmiany poezji filozoficznej

Autor /Edek55 Dodano /29.04.2011

Gdy uwydatniają się podobieństwa i zacierają różnice filozofii  i poezji, wówczas rodzi siępoezja filozoficzna. Różnorodność poezji filozoficznej można sprowadzić do trzech odmian.O d m i a n a  I: p o e t y c k i  t r a k t a t  f i l o z o f i c z n y. Jest to jeden z wariantów„poezji uczonej” (poesis docta). Autor takiego traktatu, pisanego wierszem lub prozą poetycką, powinien mieć  k o m p e t e n c j e  f i l o z o f a, znać prace poprzedników, korzystać zich mądrości.

Musi wypowiadać sądy własne, wnosić propozycje oryginalne. Tu filozof do-minuje nad poetą; chwyty artystyczne odgrywają rolę pomocniczą, wspomagającą tok wykła-du.Poetyckie traktaty filozoficzne pisywało się w czasach starożytnych, „Gdy retoryka kwitłatak prozą, jak rytmem, / Gdy więc szukano prawdy tak rymem, jak prozą”, jak to celnie okre-ślił Cyprian Norwid.

Wyśmienitym przykładem poetyckiego traktatu filozoficznego jestdzieło Lukrecjusza (ok. 95 – 55 p.n.e.) O naturze wszechrzeczy. Rozważane są tu takie kwe-stie, jak istota przyrody, natura atomów, materia a próżnia, ciało a dusza, ruch a wrażliwośćzmysłowa człowieka. Dyskurs filozoficzny dominuje nad artyzmem, który daje o sobie znaćdyskretnie: w rytmie wiersza, w obrazach – przedstawiających urodę widzialnego świata.Zainteresowanie poetyckim traktatem filozoficznym odżywa w czasach nowożytnych: uromantyków (Genezis  z Ducha Juliusza Słowackiego), pozytywistów (cykl sonetów AdamaAsnyka Nad głębiami).

O d m i a n a  II: p o e t y c k a  i l u s t r a c j a  i d e i  f i l o z o f i c z n e j. Tutaj autor jestp o e t ą  o c z y t a n y m  w  f i l o z o f i i, odnajdującym w niej światło, które rozjaśnia za-gadki bytu. Jego utwory  s ą  i l u s t r a c j a m i  m y ś l i  c u d z y c h. Z filozofii pochodziprzesłanie utworu. Poetycka ilustracja idei filozoficznej może mieć charakter przypowieści,wyznania lirycznego lub odpowiadać wymogom innego, znanego tradycji literackiej gatunku(niektóre bajki Ignacego Krasickiego). Chodzi o to, by język traktatu został zastąpiony języ-kiem poezji. Przykłady znajdziemy w różnych epokach, zarówno w Odrodzeniu (idea stoicy-zmu w Trenach Jana Kochanowskiego), jak i w Młodej Polsce (nietzscheanizm w KowaluLeopolda Staffa).

O d m i a n a  I I I: f i l o z o f i a  u k r y t a  w  p o e z j i. Tutaj autor jest  f i l o z o f e m  ip o e t ą  j e d n o c z e ś n i e. Jego utwory podejmują te same co i filozofia problemy, którezostają przedstawione  ś r o d k a m i  s w o i ś c i e  p o e t y c k i m i. Filozofia ukryta w po-ezji wymaga rozszyfrowania; nie powtarza gotowych odpowiedzi; powtarza uniwersalne py-tania.Jako przykład można wskazać w  Lirykach lozańskich Mickiewicza – wiersz Nad wodąwielką i czystą. W utworze tym poezja pochłonęła filozofię, dyskurs został wyparty przezobraz, a mimo to głęboki sens filozoficzny narzuca się z całą mocą.

Podobne prace

Do góry