Ocena brak

Poezja awangardowa - Międzysłowie

Autor /Bronislaw444 Dodano /28.04.2011

Są takie miejsca w wierszu, które – wedle Przybosia – najwierniej współgrają z przeży-ciem autora, najtrudniej poddają się formalizacji i jednocześnie decydują o swoistości poezji –odróżniają ją od wszelkich innych odmian piśmiennictwa. Nie są to słowa (bo słowa stanowiąuniwersalny budulec tekstów językowych). Nie są to schematy kombinacji słów (bo i onebywają odkryciami niepoetów). Są to – w terminologii Przybosia – międzysłowia (elementar-ne jednostki języka liryki).

Międzysłowiem jest to wszystko, co w utworze poetyckim „dzieje  się” między słowami.Ktoś powie (i słusznie): ależ nie ma takiego tekstu, w którym by między słowem a słowemnie działo się nic! Rzecz w tym, iż w tekście niepoetyckim owo  wzajemne oddziaływaniesłów odbywa się zgodnie z regułami składni, na linii zdania, w   p o r z ą d k u  p o z i o m ym. W poezji porządek składniowy (poziomy) zostaje uszanowany, lecz uwyraźnia się porzą-dek drugi, konkurencyjny – p i o n o w y. W najprostszych typach kompozycji taki pionowyporządek zaznacza się na początku i na końcu wersów.

Gdy na początku wersów powtarza sięten sam zespół głosek, to samo słowo, ta sama forma gramatyczna, gdy mamy do czynienia za l i t e r a c j ą, a n a f o r ą  czy też inną odmianą  p o w t ó r z e n i a, słowa wiersza – rzecby można – wymawiają posłuszeństwo składni i układają się w ciąg, który czytamy nie z lewana prawo lecz – z  g ó r y  n a  d ó ł. Podobnie w zakończeniach wersów (w klauzulach): po-rządek pionowy tworzą rymy oraz inne typy współbrzmień, e p i f o r y, powtórzenia intonacjiczy obrazów. Wystarczy uważnie przyjrzeć się pod tym kątem jakiejś grupie wierszy, bystwierdzić, że również środkowe partie wersów mieszczą w sobie najrozmaitsze (idące z góryna dół: wbrew składni) szeregi korespondujących ze sobą brzmień (rymy wewnętrzne), figur itropów, rytmów i znaczeń.

Międzysłowie w poezji oznacza wzajemne oddziaływanie słów w obu porządkach (pozio-mym i pionowym) jednocześnie. Jest faktem wszelkiej poezji, nie tylko awangardowej. Alenie zawsze jest tak samo ważne. Jeżeli jest to  p o e z j a  d y s k u r s y w n a (formułującawprost swe myśli przewodnie), międzysłowie pełni w niej rolę pomocniczą, niekiedy tylko dekoracyjną. Przyboś przeciwstawiał się takiej poezji. Traktował ją jako sztukę krasomówczą,a nie jako sposób na pełnię liryzmu.Jego ideałem była liryka eliminująca mówienie wprost, różna od prozy, zdążająca do tego, byswe główne idee komunikować za pośrednictwem metafory, kolejności obrazów, kompozycjicałości. To go łączyło z Peiperem.

Ale ważniejsze od pseudonimów i ekwiwalentów było dlaPrzybosia międzysłowie. W przekonaniu poety wiersz, w którym po to tylko gromadzi się słowa,by w końcu dojść do pointy, to forma przestarzała, nieekonomiczna w nowoczesnej liryce. Celempoezji awangardowej powinien być utwór liryczny składający się „z samych point”.

Podobne prace

Do góry