Ocena brak

Poeta i poezja w utworach romantycznych

Autor /laetitia38 Dodano /12.03.2011

W okresie, gdy tworzyl Walter Scott, Byron, Sheeley, Mickiewicz, Slowacki najpelniejszym wyrazem osobowosci staje sie artysta. W romantyzmie jest poeta nie tylko nauczycielem i wychowawca (jak to mialo miejsce w oswieceniu), ale jest "wzorem i szczytem", czlowiekiem doskonalym. A dzieje sie tak, gdyz poeta jako geniusz ucielesnia dwie najwazniejsze wartosci swej epoki: indywidualizm i wolnosc. I bedac jednostka nieprzecietna, gotowa walczyc o swe prawa nawet z Bogiem, bierze na swe barki zadania pozaartystyczne, staje sie przewodnikiem, odkrywca przyszlych losów narodu i ludzkosci. Krótko mówiac: poeta zostaje wieszczem. Poete-wieszcza spotykamy juz w "Konradzie Wallenrodzie". Mickiewicz role ludowego piesniarza powierzyl Wajdelocie. To Halban prowadzi Alfa-Waltera nad brzeg Niemna i zaszczepia w nim umilowanie Litwy i rozbudza nienawisc do Krzyzaków - to on przez swa opowiesc sklania Konrada do wypelnienia misji, której sie podjal; to on odtraca kielich z trucizna, by zyc i opowiadac o czynie Wallenroda. Tak wykreowany Mickiewiczowski poeta ma rozbudzac patriotyzm, inspirowac czyn narodowy i zachowywac w pamieci narodu dzielo Konrada. O roli tworzonej przez Halbana poezji mówi Mickiewicz w "Piesni Wajdeloty". Nazywa poezje "skarbnica" historii, bo dawne wieki laczy z "mlodymi laty", stoi na strazy "narodowego pamiatek kosciola", jest wreszcie niesmiertelna. Najpelniejsza kreacja romantycznego poety jest Konrad w "Improwizacji". Jako improwizator znajduje sie bohater w sytuacji natchnionego-poety, przez którego przemawia Bóg. I to wlasnie improwizacja ma byc dowodem twórczej samowystarczalnosci Konrada, siegajacego po "rzad dusz". Poeta-bohater, który, jako "najwyzszy z czujacych" w imieniu cierpiacego narodu podejmuje rozprawe z Bogiem, wierzac w moc swojego uczucia. "Nie-Boska komedie" mozna smialo uznac za ogromna polemike z taka wizja poety, za glos sprzeciwu w przypisywaniu poecie atrybutów niemalze boskich. Poezja, a raczej samo bycie poeta, nabiera u Krasinskiego wymiarów wrecz katastroficz-nych. Wydawac sie moze, iz poeta w "Nie-Boskiej" jest jedynie hrabia Henryk, zyjacy w swiecie iluzji i marzen, hrabia poszukujacy wciaz nowych wrazen, nowych zródel inspiracji. Zludzenia uznaje za rzeczywistosc i w ich imie szuka swego miejsca na ziemi - romantycznej kochanki slawy. U Krasinskiego poeta zostaje pozostawiony wobec dwu sil, które tocza bój o jego dusze. Aniol mówi mu o idealach i milosci. Dziewica - symbol idealnej poezji a zarazem zly duch-kusi pieknem i slawa. Hrabia Henryk posluchal Dziewicy i... zniszczyl wartosci autentyczne: szczescie rodzinne, milosc najblizszej osoby. Hrabia usilujac ulozyc swe zycie zgodnie z literackimi koncepcjami, utracil rozeznanie, gdzie konczy sie literatura a zaczyna zwyczajne zycie - stal sie postacia tragiczna. Poezja hrabiego Henryka, stanowiac zagrozenie dla jego zasad moralnych i bedaca zródlem nieszczescia jednostki, jest poezja nieszczera. Poetami u Krasinskiego sa równiez jego zona i jego syn. Ich poezja jest darem bozym - darem ofiarowanym Marii za milosc do meza i Orciowi za dziecieca niewinnosc. Podstawa tworzonej przez te dwójke "prawdziwej poezji" sa autentyczne wartosci, takie jak dobro, piekno, milosc blizniego. Bycie jednak poeta i w tym wypadku nie daje szczescia, a wyzwala szczescie. To cierpienie poteguje tylko poczucie osamotnienia i niezrozumienia. Poezja ma wyrazic te cala skale uczuc ludzkich. Literatura romantyczna daje wyraz dazeniu do mistrzostwa formy. Poeta-geniusz musi byc mistrzem slowa - wykazac absolutna bieglosc w zakresie jezyka, stylu, kompozycji. I wlasnie owo pragnienie poetyckiej wirtuozerii wypowie Slowacki w "Beniowskim":

"Chodzi mi o to, aby jezyk gietkiPowiedzial wszystko, co pomysli glowa..."

Juz nawet nie normy ale samo tworzywo nie moze krepowac artysty, którego celem jest pelna swoboda i ekspresja: "Strofa powinna byc taktem, nie wedzidlem." "Beniowski" jest nieomal encyklopedia wiadomosci o romantycznej literaturze, znalezc mozna w nim i krytyke prowincjonalizmu i krytyke monotematycznosci ("...precz mowo smetna co myslom wlasne odejmujesz twarze"), od których to literatura tworzona przez wspólczesnych Slowackie-mu nie zdolala sie uwolnic. Ale tez przyklaskuje twórca "Ojca zadzumionych" Krasinskiemu i jego pomyslowi podzielenia poezji na prawdziwa i nieszczera. Stad tez jest "Beniowski" wyrazem podziwu dla "prawdziwej poezji", a lekcewaze-nia dla nasladownictwa. Jezeli chodzi zas o wizerunek poety w "Beniowskim"... siebie samego Slowacki kreuje na poete - wladce jezyka, poete , który chce i umie nadac myslom "rym królewski" Jana z Czarnolasu. Ze Slowackim kojarzy sie zwykle kilka poematów, stanowiacych rodzaj albumu autobiograficznego. Do tych "albumów" nalezy przede wszystkim "Testament mój", elegia, w której Slowacki ukazuje, iz jako poeta jest w stanie stworzyc wlasny mit. Poeta w tym utworze staje sie zarazem wieszczem i prorokiem, który potrafi przewidziec wlasna smierc i który wie, ze nie pozostawia dziedziców dla swojej "lutry". Poezja traktowana jest jak sila, bedaca w stanie odrodzic duchowo naród, ozywic na nowo umilowanie wielkich idei. Druga miniatura - "Hymn" - ukazuje poete wygnanca, skazanego na beznadziejna tulaczke, poete nostalgika i pesymiste, rozumianego jedynie przez Boga. Na niezrozumienie i niedocenienie przez wspólczesnych zalic sie bedzie tez poeta w "Grobie Agamemnona":

"Tak wiec-to los mój na grobowcach siadac(. . . )Nieme miec harfy i sluchaczy gluchychAlbo umarlych..."

Jest wreszcie wsród liryków Slowackiego przejmujacy obraz grobu poety:

"Z grobowca mego zasna lilie,Grób jako biala czara przesliczna -Swiatlo po nocy spod wieka bijeI dzwoni cicho dusza muzyczna."

takim wizerunkiem koncza sie wizje poety, naszkicowane jego wlasna reka a proroczo wrecz ujmujace jego przyszlosc - "...za grobem zwyciestwo.". Wedlug romantyków poezja powinna imponowac swa róznorodnoscia, glebia mysli, zarem uczucia, doskonaloscia artystyczna. To w poezji utrwalali oni swoje przelotne uczucia, wywolane przez obcowanie z przyroda, ludzmi. Mistrzostwo i artyzm tworzonej przez siebie poezji poswiecali sluzbie spolecznej, dla dobra zniewolone-go narodu.

 

 

Podobne prace

Do góry