Ocena brak

Podziemie polskie - Informacje Ogólne

Autor /Celestyn Dodano /25.10.2011

W trakcie wojny obronnej, we wrześniu 1939 r. z inicjatywy gen. Michała Tokarzewskiego-Karaszewicza powstała Służba Zwycięstwu Polski, organizacja wojskowo-polityczna, której celem było prowadzenie działalności konspiracyjnej, organizowanie akcji dywersyjnych. Rada Gtówna Obrony Narodowej miała ko-ordynować działalność polityczną na okupowanych ziemiach polskich. Premier i jednocześnie naczelny wódz, gen. Władysław Sikorski, rozwiązał SZP ustanawia-jąc na jej miejsce 8 listopada 1939 r Komitet Ministrów do Spraw Kraju (działał na emigracji, przewodniczył mu gen. Kazimierz Sosnkowski).

4 grudnia 1939 r. gen. Sosnkowski wydał instrukcję powolującą do życia Zwig-zek Walki Zbrojnej (ZWZ), który był organizacją ogólnonarodową nastawioną na organizowanie się Polaków do podjęcia w przyszłości walki zbrojnej z oku-pantami, Związek miał mieć charakter czysto militarny. Na czele stał komendant, gen. K. Sosnkowski, przebywający początkowo we Francji, któremu podlegali gen. Stefan Rowecki-Grot (konspiracja wojskowa pod okupacją niemiecką) i gen. Michał Tokarzewski-Karaszewicz (okupacja radziecka). 24 lutego 1940 r., na mocy porozumienia Michała Tokarzewskiego-Karaszewicza, Stefana Roweckiego-Gro-ta i polityków: Kazimierza Pużaka (PPS Wolność, Równość, Niepodległośc, Alek-sandra Dębskiego (Stronnictwo Narodowe), Stefana Korbońskiego (Stronnictwo Ludowe), powstał Polityczny Komitet Porozumiewawczy przy ZWZ jako jego po-lityczny organ doradczy. W terenie powstały analogiczne komitety podległe od lipca 1940 r. przemianowanemu Gtównemu Komitetowi Potitycznemu, do którego obok przedstawicieli już wymienionych stronnictw wszedł jeszcze polityk ze Stronnictwa Pracy.

Połowa 1940 roku przyniosła reorganizację władz podziemnych. W czerw-cu 1940 r. gen. Rowecki został mianowany zastępcą Komendanta Głównego ZWZ, a następnie stanął na czele powołanej do życia Komendy Głównej ZWZ. W grud-niu 1940 r. Cyryl Ratajski stanął na czele Delegatury Rzgdu na Kraj - utworzono sieć delegatur okręgowych, która objęła wszystkie ziemie polskie. Od kwietnia 1941 r. Ratajski zaczął tworzyć aparat Delegatury, który powielał strukturę i funkcje władz centralnych Polski przedwojennej.

Na ziemiach polskich rozwijały się liczne organizacje tajne, konspiracyjne re-prezentujące różne środowiska polityczne. Prawie wszystkie z nich miały własne oddziały zbrojne. Część z nich weszła w skład, bądź podporządkowała się Komen-dantowi Głównemu ZWZ lub Delegatowi Rządu, część prowadziła własną działal-ność konspiracyjną.

Zgodnie z zaleceniami władz naczelnych zarówno Komenda Główna jak i Dele-gatura prowadziły zakrojoną na szeroką skalę działalność konspiracyjną, mającą na celu odpowiednie przygotowanie się do podjęcia w przyszłości działań zbroj-nych - gromadzono broń, zapasy żywności, organizowano kadry dowódeze (szkoły podchorążych, oficerskie), organizowano życie Polaków pod okupacjami two-rząc konspiracyjne państwo polskie (sądownictwo, szkolnictwo itd.). Organiza-cja Małego Sabotażu "Wawer" jako część Szarych Szeregów (środowisko harcer-skie) pod kierunkiem Aleksandra Kamińskiego prowadziła akcję ośmieszania okupanta, co miało duże znaczenie propagandowe.

Rozpoczęcie wojny radziecko-niemieckiej, które doprowadziło ZSRR do obozu aliantów, spowodowało nawiązanie w lipcu 1941 r. polsko-radzieckich stosunków dyplomatycznych (układ Sikorski-Majski).

We wrześniu 1942 r. Cyryl Ratajski ustąpił ze stanuwiska Delegata Rządu na Kraj, jego następcą został Jan Piekałkiewicz (SL) do lutego 1943 r., a od maja 1943 r. Jan Stanisław Jankowski. Lata 1941-1943 to rozwój organizacyjny Dele-gatury Rządu: powstały nowe departamenty, które w konspiracji zastępowały prace polskich ministerstw, rozbudowana została sieć lokalnych delegatur w terenie.

14 lutego 1942 r. Związek Walki Zbrojnej przemianowano na Armię Krajową z komendantem głównym gen. Stefanem Roweckim-Grotem - zadaniem AK było łączenie organizacyjne różnych formacji zbrojnych polskiego podziemia. Or-ganizacyjnie AK była podzielona na obszary, okręgi i obwody. AK była najliczniej-szą armią podziemną w czasie II wojny światowej. W 1943 r. stan liczebny wynosił ok. 200 tys. żołnierzy. Celem było prowadzenie przygotowań do podjęcia walki a Niemcami w chwili załamania się okupanta, ale również samoobrona społeczeń-stwa polskiego. Powstrzymywano się od aktywnej walki z okupantem, obawiając się akcji odwetowych hitlerowców wymierzonych w ludność cywilną. Nie udało się scalić wszystkich polskich formacji zbrojnych. Chłopska Straż SL "Chlo-stra" (od 1942 r. Bataliony Chłopskie) zachowała w ramach AK autonomię, jedy-nie część sił zbrojnych związanych z SN przyłączyła się do AK, reszta utworzyła Narodowe Sity Zbrojne.

Obok wojskowego podziemia od grudnia 1942 r. działałv Kierownictwo Walki Cywilnej (KWC) - na czele Stefan Korboński. Celem organizacji było propagowa-nie i egzekwowanie w społeczeństwie polskim metod walki cywilnej (np. działal-ność sądów skazujących za współpracę z okupantem), zorganizowanie sieci ra-diostacji słuchanych przez Polaków. Polacy czynnie wspierali Żydów. Wobec zorganizowanego systemu eksterminacji ludności żydowskiej dowódcy Komen-dy Głównej AK weszli w kontakt z Żydowską Organizacją Bojową (ŻOB). W grudniu 1942 r. z inicjatywy władz podziemnych powstała Rada Pomocy Ży-dom (Żegota), w ramach której Polacy udzielali Żydom wszechstronnej pomocy.

W 2 połowie 1942 r. wobec powstania Polskiej Partii Robotniczej (5 stycznia 1942) i związanej z nią Gwardii Ludowej, szermujących hasłami natychmiastowej walki z okupantem, polskie podziemie niepodległościowe podjęło bardziej aktyw-ne działania. Działający od października 1942 r. Kedyw (Kierownictwo Dywersji) z płk. Emilem Fieldorfem-Nilem podjął szeroką akcję dywersyjną i propagandową wśród Niemców. Zaczęto także przeprowadzać konkretne akcje (pod Arsenałem marzec 1943, odbicie więźniów) i rozbudowywać zaplecze partyzanckie.

30 czerwca 1943 r. został aresztowany przez gestapo gen. Stefan Rowec-ki-Grot, komendant główny AK. Następcą mianowany został gen. Tadeusz Komo-rowski-Bór Trwał rozwój liczebny szeregów AK osiągając w 1944 r. stan ok. 300 tys. żołnierzy; dalszy rozwój partyzantki AK szczególnie w Kieleckiem, Lubelskiem, Krakowskiem, na Wileńszczyźnie. 5 lipca 1943 r., na mocy decyzji Delega-ta Rządu i Komendanta Głównego AK, doszło do połączenia Kierownictwa Walki Cywilnej z Kierownictwem Walki Konspiracyjnej - powstało Kierownictwo Wal ki Podziemnej koordynujące działania polskiego podziemia niepodległościo-wego wobec okupanta niemieckiego i coraz bardziej agresywnych działań par-tyzantki radzieckiej i Polakow podziemia lewicowego działąjącego z inspiracji ZSRR.

Podobne prace

Do góry