Ocena brak

Podział władzy w zbiorowościach według Maxa Webera - Zjawisko charyzmy

Autor /tolek555 Dodano /18.07.2011

Termin grecki charyzma oznacza u Webera jakąś niezwykłą jakość, dar posiadany przez osoby lub przedmioty; inni sądzą, że charyzma daje magiczną moc tym, którzy ją posiadają. Wódz charyzmatyczny, jest to ktoś, czyje panowanie nad innymi opiera się na ich wierze w jego nadzwyczajne, magiczne umiejętności. Wódz charyzmatyczny ma do spełnienia jakąś nadzwyczajną, jemu zleconą misję i w jej to imię ma prawo do posłuszeństwa poddanych.

Jak w panowaniu tradycyjnym władza opiera się tu na cechach władcy, a nie na bezosobowych prawach. Ale inaczej niż w panowaniu tradycyjnym jest ona nie wynikiem tego, że tak zawsze było, lecz wynikiem przekonania, iż wódz charyzmatyczny przynosi nowe treści. Podstawowym problemem panowania charyzmatycznego jest, jak twierdził Weber, problem następstwa, a więc problem, który w zasadzie nie istnieje w panowaniu tradycyjnym, chyba, że zasady prawowitego dziedziczenia korony nie są dostatecznie jasne i precyzyjne lub że ktoś pretenduje do tronu, kwestionując prawa innego następcy [na przykład - kwestionując jego pochodzenie, przypisując sobie starszeństwo itp.].

Z natury rzeczy charyzma jest cechą osoby i nie może być przekazywana tak łatwo jak tradycyjny tytuł do władzy. Weber wyróżnia trzy sposoby przekazywania władzy w systemie panowania charyzmatycznego. W pierwszym wypadku istnieją określone kryteria, które musi spełniać następca, by zostać nowym wodzem charyzmatycznym. W drugim - poprzedni wódz charyzmatyczny wyznacza swego następcę, przelewając tym samym na niego charyzmę własną. W trzecim - najczęstszym, gdyż tamte dwa mają raczej wyjątkowy charakter - najważniejsi uczniowie czy zwolennicy wodza charyzmatycznego wyznaczają jego następcę, który tym samym staje się nosicielem charyzmy. W samej charyzmie można wyróżnić trzy momenty:

po pierwsze, charyzma jest niezwykłą mocą, nadprzyrodzoną, wyjątkową, a przynajmniej niecodzienną. Po drugie, jest właściwością trudno dostępną, niedostępną dla każdego. Po trzecie jej ważnym aspektem jest konieczność stałej weryfikacji, najczęściej poprzez cuda.

Weber dość konsekwentnie używa tak zdefiniowanego pojęcia. Odnośnie tego sposobu stosowania ważne są tu następujące momenty: Weber wyróżnia odmienne formy charyzmy ze względu na

1) podmioty ją posiadające. Charyzma może przysługiwać obiektom przyrodniczym, artefaktom, zwierzętom, duchom czy bogom, a w świecie ludzi osobom, rodom, a także instytucjom. Stąd też wyróżnia charyzmę osobistą, rodową czy urzędową.

2) ze względu na sposoby konkretnego przejawiania się Weber wyróżnia całą gamę najrozmaitszych funkcjonalnych form charyzmy: dokonywanie cudów, zdolności mistyczne, wyróżnia charyzmę królewską, sędziowską, bohaterską, charyzmę wiary, miłości, a nawet znajomości sztuki pisma, prawa, wiedzy religijnej.

Charyzma w świecie społecznym odgrywa doniosłą rolę zwłaszcza w dwóch sytuacjach:

1) Po pierwsze, charyzma stanowi dla niego jedno z kryteriów różnicujących społeczną sytuację ludzi. Może ona rodzić podziały dychotomiczne, gdyż jedni ludzie ją posiadają, drudzy nie. Może też prowadzić do rozbudowanych hierarchii charyzmatycznych.

2) Kluczowym dla nas zastosowaniem koncepcji charyzmy jest jej występowanie w społecznym stosunku panowania. Wypowiedzi Webera, w pracach z socjologii religii, są w tym względzie jednoznaczne: nie jest tu bynajmniej siłą sprawczą, jak głosi potoczne ujęcie, tylko siłą legitymizującą. Charyzma występuje jako atrybut przywódcy, który go uwiarygadnia, a nie jako cecha przy pomocy której wpływa na poddanych panowaniu. To w charyzmę wierzyć muszą poddani, a nie charyzma sprawia, iż wierzą. Również ogólne definicje charyzmy z fragmentów zawartych w pracach z socjologii panowania czy prawa w pełni odpowiadają powyższym. W ramach Weberowskiej socjologii panowania mamy więc, nie tyle inną koncepcję charyzmy, co uwypuklone jedno z jej zastosowań.

Do góry