Ocena brak

PODSTAWY KLINICZNE POSTĘPOWANIA KOREKCYJNEGO

Autor /mieczyslaw Dodano /23.01.2014

W poprzednich rozdziałach wielokrotnie podkreślano już niemożność jednoznacznego zdefiniowania pojęcia "prawidłowa postawa ciała”. Z tych samych względów określenie "nieprawidłowa postawa ciała" jest mało precyzyjne, a w niektórych przypadkach wręcz dyskusyjne, W opracowaniach różnych autorów, zajmujących się tą problematyką, pojawiają się więc rozmaite określenia dodatkowe lub zastępcze, wymagające pewnego uporządkowania i wyjaśnienia. Konieczność zajęcia się tymi określeniami podyktowana jest kilkoma względami, a przede wszystkim również ich niejednoznacznością. W niektórych opracowaniach pewne określenia używane są bowiem zamiennie (synonimowo), a w innych są one wyraźnie rozgraniczane. Zdarza się i tak, że te same zjawiska są różnie nazywane, lub odmienne z gruntu zaburzenia obejmowane są wspólną nazwą. Niektórzy autorzy unikają przy tym definiowania podstawowych pojęć, przedstawiając następnie różne zaburzenia statyki w dość dowolnym ujęciu - jedni w bardzo uproszczonym, a inni opisowo, pomijając jak gdyby zakwalifikowanie ich do określonej grupy nieprawidłowości. Wszystko to może utrudniać zrozumienie istoty podstawowych zjawisk i sprawiać trudności niedoświadczonemu Czytelnikowi, a nawet stać się przyczyną błędnego interpretowania niektórych zjawisk i nieodpowiedniego postępowania korekcyjnego.

Pierwszego rozgraniczenia wymagają określenia (definicje) "wady postawy" i "wady budowy". O wadach postawy będzie mowa nieco niżej, wady budowy definiowane są natomiast jako odchylenia od charakterystycznego dla danego gatunku morfologicznego ukształtowania różnych układów. W kontekście podjętego tematu, chodzi tu przede wszystkim o wady dotyczące makroskopowej budowy układu kostno-stawowego i mięśniowego, a zwłaszcza o zaburzenia ich kształtu

i wielkości. W grę mogą wchodzić więc nieprawidłowości kształtu i wielkości różnych elementów narządu ruchu, a nawet ich braki (ubytki). Często są to wady wrodzone (rozwojowe), lecz w wielu przypadkach możemy też spotkać się z nabytymi wadami tego typu. Nieraz wady takie widoczne są już "gołym okiem”, a w innych razach ujawnienie ich wymaga zastosowania specjalnych badań - np. radiologicznych.

Wielu zaburzeń budowy i postawy ciała nie da się jednak oddzielić, i to z dwóch powodów. Pomiędzy budową i postawą ciała istnieje bowiem ścisły związek. Niektóre wrady budowy (np. te, które dają skrócenie jednej kończyny dolnej bądź zaburzenia kształtu kręgów) powodują również wadę postaw/y, wymuszając niejako odmienny od normalnego układ ciała w pozycji stojącej. Druga sprawa dotyczy sytuacji jak gdyby odwrotnej, kiedy to wada postawy - zwłaszcza u osobników rosnących -może doprowadzić do zmian budowy jakiegoś odcinka ciała. Oba rodzaje wad występują więc często łącznie, chociaż ich miejsce w przyczynowo-skutkowym łańcuchu stwierdzanych zaburzeń bywa różne. Oznacza to, że każdy rodzaj wady może być raz przyczyną, a innym razem skutkiem, ale możliwe jest również ich funkcjonowanie w układzie "błędnego koła" (czy tzw, cyklu Payera), kiedy to obserwuje się naprzemienne pogłębianie jednej wady przez drugą. Niekiedy zdarza się i tak, że trudno

jest jednoznacznie zakwalifikować dany objaw jako wadą budowy bądź

postawy ciała.

W tym miejscu warto też wspomnieć, że sprawa jest prostsza, gdy dotyczy tylko układu kostno-stawowego. W obrębie miękkich elementów narządu ruchu (torebek, więzadeł, mięśni i ścięgien), które normalnie charakteryzuje pewna sprężystość i elastyczność, możemy natomiast napotkać sytuację, w której budowa (struktura) jest jeszcze prawidłowa, a upośledzenie dotyczy wyłącznie funkcji (np. niektóre przykurczę), W takim przypadku rozgraniczenie zmian funkcjonalnych od strukturalnych bywa czasami trudne. Problem jest jednak niezmiernie ważny, gdyż chodzi tu o odwracalność stwierdzonych zmian, a więc o podatność na zwykłe postępowanie korekcyjne.

Jeśli przyjmie się punkt widzenia Ch. W. Goffa, który za postawę prawidłową uznaje taką, jaką stwierdza się u większości badanych z danej grupy, to w rezultacie ma się do czynienia z normą statystyczną, lub inaczej - z postawą grupowo dobrą. Jeśli jednak z grupy tej wyodrębni się wszystkie osoby z rozmaitymi odchyleniami w zakresie postawy ciała, to tak rozumiana norma traci sens. Może być jeszcze i sytuacja odwrotna, kiedy to mniej doświadczony badający - posługując się mało precyzyjnymi kryteriami, nie uwzględniającymi zmienności i indywidualności postawy oraz innych jej uwarunkowań - zbyt wielu osobom przypisze postawę nieprawidłową. W tym przypadku daną grupę będzie charakteryzowało nadmiernie liczne występowanie w niej wad postawy. Zarysowuje się więc pytanie, którą z powyższych sytuacji uznać za normalną? Nie udzielając odpowiedzi na to pytanie trzeba stwierdzić, że niejednoznaczne rozgraniczanie postaw prawidłowych i nieprawidłowych stanowi często punkt wyjścia dla rozbieżnych danych statystycznych ("epidemiologicznych"). Sytuację pogarsza jeszcze fakt, iż w literaturze przedmiotu istnieje wspomniana już znaczna dowolność w zakresie nazewnictwa i systematyki odchyleń od prawidłowej postawy ciała, co zainspirowało zresztą poniższe rozważania.

W najprostszym ujęciu (podanym np. przez K. Milanowską), mianem wady postawy określa się odchylenia od ogólnie przyjętych cech prawidłowej postawy. Autorka podkreśla przy tym kluczową rolę ustawienia i ukształtowania kręgosłupa. Niestety rozdział rozpoczynający się tą definicją zatytułowany jest "POSTAWA WADLIWA", bez jakiegokolwiek wyjaśnienia tego terminu. D. Tylman rozszerza nieco tę definicję, określając wadę postawy jako zmiany w wyprostnej, swobodnej pozycji ciała, które zdecydowanie różnią się od ukształtowań typowych dla danej płci, wieku, budowy konstytucjonalnej i rasy. Podkreśla on również, że wady postawy przejawiają się głównie zmianą kształtu kręgosłupa oraz odcinków ciała bezpośrednio z nim związanych.

Pewną zbieżność z tymi definicjami wykazują poglądy S. Bąka, który nie definiuje wprawdzie określenia wada postawy, lecz do grupy tej zalicza tylko odchylenia od prawidłowej postawy ciała przebiegające ze zmianami w ukształtowaniu kręgosłupa, którym towarzyszą zaburzenia w pracy odpowiednich odcinków aparatu statyczno-ruchowego. Inne odchylenia od prawidłowej postawy (tj. nie związane ze zmianami w obrębie kręgosłupa) nie są przez tego autora zaliczane do wad postawy. W. Dcga również nie definiuje omawianego pojęcia. W rozdziale zatytułowanym "WADY POSTAWY", wprowadza on natomiast termin "postawa patologiczna", który utożsamia z ,fpostawą wadliwą* Tego typu postawy autor wiąże z chorobami, które wywierają bezpośredni wpływ na postawą, atakując jej podstawowe elementy anatomiczne, a więc sam układ narządu ruchu. Postawie takiej (patologicznej) W. Dega przeciwstawia niejako "błędy postawy" > zaliczając do nich różne odcinkowe i ogólne odchylenia od prawidłowej postawy ciała, jednakże mc związane etiologicznie z żadną chorobą. J. Lesure rozgranicza natomiast pojęcia "postawa wadliwa” i "wada postawy". Kierując się raczej względami leczniczymi, do pierwszej grupy zaliczono tu przypadki ze zmianami jeszcze czynnościowymi (podatnymi na zwykłe ćwiczenia korekcyjne), do drugiej zaś zmiany utrwalone (wymagające już ćwiczeń leczniczych). W literaturze przedmiotu niekiedy spotyka się też określenia "nieprawidłowa postawa ciała” oraz wspominane już "odchylenia od prawidłowej postawy ciała'1 czy "zaburzenia statyki ciała1", będące w swej istocie pojęciami bardzo ogólnymi.

Na powyższy problem warto przyjrzeć się teraz poprzez pryzmat definicji postawy ciała, tym bardziej, że niektóre określenia postaw nieprawidłowych (wad postawy) kłócą się jak gdyby z tymi definicjami. Jest to szczególnie zaskakujące, jeśli sprzeczność taką znajdujemy w opracowaniu jednego autora,

W pierwszej części tego opracowania postawę zdefiniowano niejako dwukrotnie - raz jako układ ciała, a drugi raz jako sposób trzymania się osobnika w pozycji stojącej. W świetle pierwszej definicji, terminem wada postawy można określać wszelkie odchylenia od prawidłowej postawy ciała (zgodnie z definicją podaną przez K. Milanowską czy

D. Ty Imana), bowiem bez wzglądu na przyczynę i lokalizację stwierdzanych nieprawidłowości mamy tu do czynienia z odmiennym od normalnego układem poszczególnych odcinków ciała. Odrębny problem stanowi natomiast ich etiopatogeneza oraz rodzaj i stopień ciężkości, stanowiące zresztą najczęstszą podstawę różnych klasyfikacji wad postawy.

W kontekście drugiej definicji postawy ciała, wadą postawy można nazwać każdy odmienny od normalnego sposób trzymania się osobnika, co właściwie sprowadza się również do odmiennego od normalnego układu poszczególnych odcinków ciała. Tutaj jednak ewentualne nieprawidłowości morfotyczne stanowią ''zaledwie" podłoże nieprawidłowego trzymania się, często warunkując niejako możliwości w tym względzie. W odróżnieniu od poprzedniego podejścia, w którym układ odcinków ciała rozpatrywany jest jak "coś jak gdyby biernego", w tym podejściu dominuje aspekt czynnościowy. Zmianom w sferze morfotycznej można więc przypisać określoną rolę w eti o patogenezie tak rozumianych wad postawy. Można też wskazać w jaki sposób i w jakim stopniu ewentualne zmiany w tej sferze determinują sposób trzymania się osobnika. Głównym punktem zainteresowania jest jednak sam sposób trzymania się, w czym znaczącą rolę odgrywa nawyk postawy. W tym ujęciu nic można natomiast zgodzić się ze sformułowaniami niektórych autorów, nie uznających za nieprawidłową postawy spowodowanej tylko złym nawykiem. Przemawiają za tym dwa względy. Po pierwsze, mamy tu do czynienia z nieprawidłowym sposobem trzymania się i nieprawidłowym układem poszczególnych odcinków ciała (co mieści się już w definicji wady postawy), a po drugie - częste przyjmowanie i długotrwałe utrzymywanie złej postawy prowadzi w konsekwencji do zmian utrwalonych.

 

Podobne prace

Do góry