Ocena brak

Podstawowe zasady polityki budżetowej

Autor /Ursyn Dodano /15.12.2011

W polityce budżetowej istnieją określone zasady, których przestrzeganie umożliwia władzy wykonawczej realizowanie zadań polityki finansowej państwa, natomiast władzy ustawodawczej oddziaływanie na jej zakres i formy, a także na sprawowanie niezbędnej kontroli nad działalnością administracji rządowej w tej dziedzinie.

W teorii finansów publicznych wyróżnia się następujące zasady polityki budżetowej:

  1. zasada budżetowa rocznego – jak wskazane jest wyżej budżet opracowywany jest z reguły na okres jednego roku, przy czym rok budżetowy nie musi pokrywać się z rokiem kalendarzowych. Ta zasada umożliwia zachowanie w polityce finansowej państwa względnie dużej elastyczności, dostosowywanie jej do zmieniających się warunków gospodarowania

  2. zasada zupełności oznacza, że budżet obejmuje wszystkie dochody i wydatki państwa i że żadna z dziedzin działalności finansowej państwa nie może być wyłączona z budżetu

  3. zasada jedności, oznacza, że budżet państwa prezentowany jest w postaci jednego dokumentu obejmującego obydwie jego strony, a więc zarówno dochody jak i wydatki i tylko w tej postaci może by prezentowany

  4. zasada jawności budżet państwa winien być dostępny wszystkim zainteresowanym i w określonej formie podany do publicznej wiadomości ( w postaci druku urzędowego, czy w innej formie)

  5. zasada równowagi budżetowej oznacza, że wszystkie wydatki budżetowe powinny mieć pokrycie w dochodach budżetowych

Doświadczenie wykazuje, że nie wszystkie wyżej wymienione zasady mogą być w praktyce budżetowania przestrzegane. Dotyczy to przed wszystkim zasady równowagi budżetowej. Rozrost funkcji ekonomicznych państwa a także zakresu finansowania przez państwo różnych dziedzin działalności publicznej powoduje, że dla wypełnienia zadań polityki finansowej nieuchronne staje się istnienie deficytu budżetowego. Oznacza to przewagę wydatków budżetowych nad wpływami i stawia przed państwem problem sfinansowania tego deficytu.

W praktyce istnieją także odstępstwa od zasady zupełności budżetu. Wyrazem tego jest tworzenie wydzielonych funduszy celowych. Środki gromadzone w tych funduszach w postaci wpływów z określonych tytułów mają założone z góry określone przeznaczenia. W ten sposób mogą być np. finansowane niektóre zamierzenia w dziedzinie obronności czy w innych, społecznie ważnych dziedzinach.

Należy tutaj wskazać na pewną ewolucję teorii i doktryny dotyczącej roli i zadań finansów publicznych, jaka zarysowała się w procesie historycznym.

Można przyjąć, że aż do początku XX wieku – mniej więcej do wybuchu I wojny światowej – doktryna ta znajdowała się pod decydującym wpływem klasycznej teorii ekonomii, która wychodziła z założenia, że rola państwa w gospodarce rynkowej powinna sprowadzać się do utrzymania sprawnej, ale ograniczonej w swych rozmiarach administracji publicznej oraz zapewnienia niezbędnego poziomu bezpieczeństwa publicznego i obronnego kraju.

Zgodnie z tą teorią państwo powinno trzymać się na uboczu od ingerencji w procesy koniunktury i wzrostu gospodarczego, zapewnić utrzymanie stabilnej waluty i możliwie niskiego opodatkowania społeczeństwa. Zakładało to utrzymanie stosunkowo niewielkiego udziału państwa w dochodzie narodowym, a także w zasadzie zrównoważenie budżetu. Jeśli dopuszczono niewielki deficyt budżetowy to równocześnie przyjmowano, że powinien on być przy najbliższej poprawie sytuacji finansowej państwa zlikwidowany, a zaciąganie dla jego sfinansowania pożyczki spłacone uzyskaną nadwyżką budżetową.

W okresie międzywojennym dominuje rozumowanie odmienne. Niewątpliwie wywarł tu wpływ keynesowski nurt w teorii ekonomii.

Okres ten stoi pod znakiem doktryny „finansów funkcjonalnych”, która wywiera zasadniczy wpływ na politykę gospodarczą. Budżet w tej doktrynie nie jest już traktowany w sposób fiskalny ale jako narzędzie oddziaływania przez państwo na procesy makroekonomiczne z punktu widzenia realizacji takich nadrzędnych celów społecznych i gospodarczych jak osiągnięcie wysokiego poziomu zatrudnienia, stabilizacji koniunktury i zapewnienia wzrostu gospodarczego.

W latach 80 dokonało się w doktrynie finansów publicznych wyraźnie odejście od tego kierunku rozumowania, powrót do idei „zdrowych” finansów – w duchu rozumowania ortodoksyjnej, klasycznej teorii ekonomicznej. Jest to zjawisko, które wystąpiło w krajach o najwyższym poziomie rozwoju. Jego oddziaływanie na praktykę okazało się raczej ograniczone. Kroczy ona szlakami wytyczonymi przez koncepcję finansów „funkcjonujących” jako narzędzia aktywnego oddziaływania państwa na koniunkturę i wzrost gospodarczy różnych celów społecznych.

Podobne prace

Do góry