Ocena brak

Podstawowe założenia teorii socjologicznej

Autor /Norbert999 Dodano /04.01.2012

Teoria socjologiczna, tak jak każda inna teoria naukowa stanowi określoną konstrukcję pojęciową, stosowaną do analizy i interpretacji danych empirycznych. Konstrukcja pojęciowa składa się zaś z trzech podstawowych klas: pojęć ogólnych, praw i innych typów generalizacji oraz z samej teorii. Wśród pojęć ogólnych występują zarówno pojęcia porządkujące i klasyfikujące określone zjawiska ( ogólne określenia, kategorie ) jak i pojęcia występujące w charakterze zmiennych w twierdzeniach ogólnych na temat tych zjawisk (pojęcia operacyjne, analityczne ). Określenia ogólne stanowią rodzaj zmiennych niezależnych, określenia analityczne zaś rodzaj zmiennych zależnych. Prawa występujące w teoretycznej treści każdej nauki stanowią rodzaj twierdzeń orzekających zachodzenie jednorodnych relacji (np. współwystępowania czy współistnienia).

Sama teoria zaś to schemat pojęciowy służący wyjaśnianiu określonych praw. Jak stwierdza Th.Abel, schematy pojęciowe stanowiące treść i teorii socjologicznej zajmują w socjologii szczególne miejsce, ze względu m.in. na jej subdyscyplinarność. Istnieć musi przede wszystkim taka klasa konstrukcji teoretycznych, które są powszechnie używane we wszystkich badaniach socjologicznych. Tym samym stanowią one rzeczywistą treść teorii socjologicznych bez względu na to, czy w badaniach socjologicznych stosujemy podejście "syntetyczne", "diagnostyczne" czy "analityczne". W socjologii, z uwagi na złożoność zjawisk życia społecznego stosowana jest metoda budowania teorii idealizacyjnych.

Wtedy to narzędziem poznawczym może stać się konstruowanie "typów idealnych " badanych zjawisk i procesów . Przykładem może być tutaj weberowska koncepcja (M. Weber - 1864-1920) typów idealnych, traktowanych jako pojęcia analityczne o jakościowym charakterze, służące do organizacji i interpretacji danych, posiadających heterogeniczne (zróżnicowane) właściwości.

Generalnie, zgodnie z typologią stosowaną w odniesieniu do nauki wyróżnić można pięć kategorii praw socjologicznych.

a) Prawa stwierdzające stałe współwystępowanie faktów społecznych.

Takim prawem może być np. stwierdzenie, iż wszelka socjalizacja zaczyna się w grupach pierwotnych (rodzinie, grupie rówieśniczej - Ch. Cooley).

b)'Prawa stwierdzające zależność. funkcjonalną lub współzmienność faktów społecznych. Takim prawem może być stwierdzenie, iż im bardziej jednostka pragnie być zaakceptowana przez grupę, tym większą wykazuje gotowość do ulegania naciskom tej grupy (E.Aronson).

c) Prawa stwierdzające prawidłowości rozwoju i regularne tendencje.

Na przykład: Intensywna industrializacja przyczynia się do wahań stopy wzrostu i dystrybucji ludności poprzez takie środki, jak wzrost ośrodków metropolitarnych, zasiedlanie nowych terenów , pośredni wpływ na organizację rodziny i stopę życiową oraz postępującą sekularyzację, która prowadzi do otwarcia struktury klasowej.

d) Prawa orzekające o podobieństwie lub statystycznym prawdopodobieństwie związku pomiędzy faktami społecznymi. Na przykład: Zachowanie przestępcze jest bardziej prawdopodobne: a) wśród ludzi, którzy nie są związani ściśle ze swą grupą społeczną lub z ogółem społeczeństwa, gdyż nie podzielają norm zachowania; b ) wśród mężczyzn; c ) wśród grup klasy niższej ; d) wśród ludzi młodszych; e ) wśród pewnych grup mniejszościowych; t) na terenie miast; g) w środowiskach o mniejszej religijności; h) raczej w czasach normalnych niż w okresie wojen lub klęsk (B. Berelson, G.A. Steiner).

e) Prawa stwierdzające lub sugerujące związek przyczynowy pomiędzy faktami społecznymi. Na przykład: Udział we wsp6lnych interesach i ich realizowanie jest koniecznym i wystarczającym warunkiem rozwoju integracji społecznej Należy przy tym zaznaczyć, iż prawo socjologiczne, aby mogło być uznane za prawo musi się opierać nie tylko na uznanych faktach ale również na określonych, uzasadnionych racjach. Stąd też wiele praw ograniczonych jest co do miejsca i czasu: poszczególnych okresów historycznych, konkretnych obszarów kulturowych.

Teorie socjologiczne Są więc ułożone na continuum wedle takich kryteriów jak: sprawdzalność, uniwersalność, precyzja, elegancja i zdolność predykcji. Dość często mówi się o ogólnych teoriach socjologicznych, teoriach "średniego zasięgu" (np. teoria roli społecznej, biurokracji, dysonansu poznawczego, anomii społecznej itp.). Continuum to możemy również ustalić ze względu na relacje między dwoma zasadniczymi składnikami każdej nauki "teoretycznym" (wyrażającym się w formie abstrakcyjnej i przy pomocy swobodnie ustalonych pojęć) i "empirycznym" (wyrażającym się na ogół w kategoriach, konkretnych, nieinstrumentalnych, fenomenologicznych).

Biorąc pod uwagę wzajemną relację tych dwóch składników stwierdzić należy, iż socjologia z całą pewnością zawiera przewagę elementów empirycznych nad teoretycznymi; jest więc, np. w porównaniu do fizyki jest nauką bardziej empiryczną. Przy tym jest jednocześnie nauką specjalnego rodzaju; głównie z tego względu, iż jak pisał wielki polski socjolog, F.Znaniecki "Systemów społecznych, przeciwnie niż systemów naturalnych, nie można rozpatrywać tak, jakby istniały całkowicie niezależnie od doświadczeń i działań człowieka. Każdy system społeczny istnieje nieodmiennie w sferze doświadczeń i działań poszczególnych ludzi. [...]

Gdyby wyeliminować współczynnik humanistyczny i gdyby uczeni usiłowali badać system kulturowy podobnie jak badają system naturalny [...], system ten zniknąłby i zamiast niego znaleźliby chaotyczną masę naturalnych rzeczy i procesów , w niczym niepodobne do rzeczywistości, jakiej badacze podjęli. Rola współczynnika humanistycznego w socjologicznym namyśle nad przebiegiem życia społecznego uwidacznia się zwłaszcza w tym obszarze ludzkich działań i przeżyć, które określamy mianem kultury.

Podobne prace

Do góry