Ocena brak

PODSTAWOWE KIERUNKI ZMIAN W GOSPODARCE ŚWIATOWEJ PRZED I PO II WOJNIE ŚWIATOWEJ

Autor /Zachary Dodano /05.01.2012

Gospodarka światowa to system trwałych powiązań ekonomicznych, procesów produkcji i wymiany o charakterze globalnym. Kształtowanie się gospodarki światowej zainicjowało powstanie w XV i XVI wieku systemu gospodarki europejskiej. Tworzyły go Holandia, Anglia, Francja, państwa niemieckie, które zaczęły się specjalizować w produkcji towarów przemysłowych, gdy Europa Środkowa i wschodnia koncentrowały się na rozwoju rolnictwa i przemysłu surowcowego. Fakt ten spowodował powstanie asymetrycznej współzależności. Kraje Europy Środkowej i Wschodniej dostarczały Europie Zachodniej to czego nie produkowała (nie rozwijała) i odwrotnie. Szybszy postęp techniczny w przemyśle spowodował, że Europa Zachodnia (głównie Anglia i Holandia) stały się ośrodkami o bardzo dużych wpływach, oddziaływaniach ekonomicznych.

W II połowie XIX wieku do tego podziału wciągnięto też kraje Azji i półkuli zachodniej. Wykształcił się też tradycyjny międzynarodowy podział pracytyp powiązań gospodarczych jaki powstał w okresie upowszechniania produkcji maszynowej i wprowadzenia do użytku nowoczesnych środków transportu. Ukształtował się też podział na państwa rozwinięte gospodarczo będące centrami przemysłowymi i rejony będące dla nich zapleczem surowcowo-żywnościowym oraz rynkiem zbytu. Do czynników kształtujących ten podział należy oprócz rewolucji przemysłowej, wywóz kapitału, migracja ludności oraz aktywna polityka mocarstw kolonialnych. W latach 1820-1900 produkcja przemysłowa wzrosła o przeszło 29 razy, a handel 31. To spowodowało, że chłonność rynków szybko się wyczerpała. Szybki rozwój środków transportu, a zwłaszcza żeglugi parowej wychodził naprzeciw potrzebie docierania do odległych rynków zbytu.

Powstał globalny problem zbytu. Gwałtowna industrializacja Europy zachodniej spowodowała spadek jej stopnia samowystarczalności w zakresie surowców i żywności. Konieczność zaspokajania potrzeb na tego typu towary spowodowała dostosowanie się gospodarek innych państw do potrzeb Europy Zachodniej. Państwom mniej zaawansowanym w rozwoju dało to szansę na utrzymanie zbytu swoich producentów. W klasycznej postaci ten podział pracy występował do I wojny światowej. Po jej zakończeniu, pod wpływem następujących czynników: następstwa wojen i rewolucji w Rosji, rozpad systemu kolonialnego, emancypacja krajów zależnych, współzawodnictwo ekonomiczne, ideologiczne, militarne państw zachodnich z byłym blokiem socjalistycznym, upadek komunizmu w Europie, zmiany w układzie sił wewnętrznych i powstanie w ich obrębie nowych ośrodków dominujących, gwałtowne przyspieszenie postępu technicznego.

Doszło do powstania po II wojnie światowej współczesnej gospodarki światowej . W porównaniu do tradycyjnego podziału pracy w gospodarce nastąpiły zmiany ilościowe i jakościowe. Przewaga krajów rozwiniętych nie była już taka przygniatająca jak w poprzednim okresie. Mają one nadal ponad 50% udziału w produkcji globalnej. Zmiany jakościowe dotyczą przede wszystkim przekształcenia struktury handlu międzynarodowego i pojawienia się nowych form międzynarodowej współpracy gospodarczej. Zmiany jakościowe to też ewolucja jej struktury podmiotowej. Struktura podmiotowa podlega ciągłym zmianom, czego konsekwencją było m.in. zaostrzenie się wielu sprzeczności rozwojowych w gospodarce(kryzys zadłużeniowy, ekologiczny). Na przełomie lat 80 i 90 nastąpił wielki kryzys gospodarczy, polityczny i społeczny w Europie Środkowej i Wschodniej oraz byłym ZSRR. Struktura podmiotowa jest współcześnie bardziej zróżnicowana.

Podobieństwa historyczne, przyrodnicze, demograficzne, ekonomiczne, ustrojowe prowadzą do tworzenia się podsystemów ekonomicznych. Kryteria regionalizacji: położenie geograficzne, wspólnota tradycji, stylu życia, historii, poziomu rozwoju gospodarczego, stosunków społeczno-politycznych.

W analizach ekonomicznych Międzynarodowego Funduszu Walutowego wyróżnia się następujące regiony gospodarki światowej: kraje wysoko rozwinięte, kraje rozwijające się, region Europy Środkowej i Wschodniej. Ulegają one ciągłym zmianom w strukturze wewnętrznej, sile ich oddziaływania na obraz całej gospodarki światowej. W ciągu ostatnich 20 lat nastąpiły zmiany w regionach, które zaliczają się do najbardziej rozwiniętych (umacnia się pozycja Niemiec i Japonii), jak i nowo uprzemysłowionych czy byłych krajach socjalistycznych. Po załamaniu systemu komunistycznego w Europie Środkowej i Wschodniej oraz byłym ZSRR, na początku lat 90 udział krajów tego regionu w produkcie światowym brutto i eksporcie spadł, a wyprzedziły kraje rozwijające się. Dodatkowo borykają się z problemami zadłużenia i restrukturyzacji gospodarki.

Wśród krajów Trzeciego Świata zyskała na znaczeniu grupa krajów nowo uprzemysłowionych. Korea Południowa, Hongkong, Singapur, Tajwan dostarczają 1/3 całego eksportu oraz około 1/10 wytworzonego produktu krajowego brutto krajów rozwijających się. Lata 1974-1982 średnia roczna stopa wzrostu PKB w Afryce 2,8%, 1983-1991 – 1,8%, 1992-1996 – 0,7-5,3%. Azja: 1974-1982 – PKB wzrosło o 5,7%, 1983-1991 – 7,1%, 1992-1996 – 8,5%. Ostatnio coraz silniej ujawnia się destabilizacyjna rola państw powstałych po rozpadzie ZSRR. Przejęły one największą część potencjału ekonomicznego byłego ZSRR, a Rosja posiada broń strategiczną. Miejsce handlu wewnątrz RWPG zajęły obroty z krajami zachodnimi. W strukturze towarowej obrotów wzrósł udział wyrobów konsumpcyjnych kosztem inwestycyjnych. Zmiany wyżej zasygnalizowane zachodzą w warunkach ukształtowanych przez międzypaństwowe organizacje ekonomiczne np. MFW, BŚ, WTO, GATT.

Podobne prace

Do góry