Ocena brak

Podstawa czaszki

Autor /gabriela Dodano /03.01.2012

Powierzchnia zewnętrzna podstawy czaszki (basis cranii ex-terna) bez żuchwy, która tworzy jej ścianę dolną, ograniczona jest od przodu wyrostkami zębodołowymi szczęki (processus alveo-lares maxillae), od tyłu kresami karkowymi górnymi kości potylicznej, z boku — również wyrostkami zębodołowymi szczęki, dalej dolnym brzegiem kości jarzmowej i łukiem jarzmowym; od łuku jarzmowego granica boczna biegnie następnie do wyrostka sutkowatego kości skroniowej i do końca bocznego kresy karkowej górnej kości potylicznej. Powierzchnię zewnętrzną albo dolną podstawy czaszki tworzą wyrostki podniebienne (processus palatini) obu szczęk, blaszki poziome kości podniebiennych (laminae horizontales ossis palatini), lemiesz (vomer), wyrostki skrzydłowate kości klinowej, powierzchnie dolne kości skroniowych oraz kości klinowej i potylicznej. Przednia część podstawy czaszki należy do czaszki twarzowej, stanowią ją podniebienie kostne oraz lemiesz; część tylna należy do części mózgowej czaszki.

Podstawą podniebienia kostnego (palatum osseum) są wyrostki podniebienne obu szczęk i ku tyłowi od nich położone blaszki poziome kości podniebiennych; są one obramowane z boku i od przodu wyrostkami zębodołowymi szczęk z tkwiącymi w nich 16 zębami. Kości podniebienia kostnego obu stron spotykają się w szwie podnie-biennym pośrodkowym (sutura palatina mediana), dzielącym podniebienie na_ dwie symetryczne części. Między wyrostkiem podnie-biennym szczęki a blaszką poziomą kości podniebiennej biegnie z obu stron szew podniebienny poprzeczny (sutura palatina trans-versa). W szwie pośrodkowym podniebienia, w jego przedniej części, tuż do tyłu od siekaczy znajdujemy dół przysieczny (fossa inicisi-va), wiodący ku górze do krótkiego kanału przysiecznego (cana-lis incisivus), rozdzielającego się na dwa ramiona. Ramiona te uchodzą na dnie jamy nosowej po obu stronach przegrody nosa otworami przy sieczny mi (foramina incisiva). Przez kanał przysieczny biegną gałązki naczyń podniebiennych większych i gałązka nerwu nosowo--podniebiennego. Od strony jamy ustnej podniebienie kostne jest wklęsłe, nierówne i szorstkie, po stronie jamy nosowej natomiast zupełnie gładkie. Na młodych czaszkach widoczny jest często szew, ciągnący się od dołu przysiecznego łukowato do przodu, do granicy między bocznym siekaczem a kłem. U dorosłego zazwyczaj zanika częściowo albo w całości. Szew ten (sutura incisiva) odcina część szczęki zwaną kością przysieczną (os incisivum). Kość ta dźwiga zęby sieczne; u większości kręgowców zachowuje swą niezależność, u człowieka i innych Naczelnych zrasta się natomiast zazwyczaj ze szczęką, tworząc jedną całość. W tylno-bocznym kącie podniebienia kostnego znajduje się obustronnie otwór podniebienny większy (foramen palatinum majus), a do tyłu od niego zwykle dwa mniejsze otwory (foramina palatina minora). Otwór większy jest punktem wyjścia bruzd podniebiennych (sulci palatini), biegnących do przodu na podniebieniu kostnym. Wraz z otworami mniejszymi stanowi on ujście kanałów podniebiennych (canales palatini) dla naczyń podniebiennych (od naczyń szczękowych) oraz nerwów podniebiennych od zwoju skrzydłowo-podniebiennego. Wzdłuż szwu podnie-biennego pośrodkowego obustronnie biegnie czasem wał podniebienny (torus palatinus), bardzo zmienny pod względem wielkości i częstości występowania. Wąski odcinek pośrodkowy tylnego brzegu podniebienia kostnego jest wydłużony ku tyłowi i zaostrzony, tworząc kolec nosowy ty lny (spinanasalis posterior).

Nad brzegiem tylnym podniebienia kostnego znajdują się nozdrza tylne (choanae) łączące jamę nosową ze środkowym odcinkiem powierzchni zewnętrznej podstawy czaszki, a przy zachowanych częściach miękkich z górną częścią gardła; ich wysokość wynosi ok. 2,5 cm, szerokość każdego ok. 1.25 cm. Są one przedzielone lemieszem; ich górną granicę tworzy trzon kości klinowej, granicę dolną — brzegi tylne blaszek poziomych kości podniebiennych, bocznie zaś ograniczone są blaszkami przyśrodkowymi wyrostków skrzydłowatych kości klinowej.

Wyrostki skrzydłowate (processus pterygoidei) odchodzą obustronnie od miejsca połączenia trzonu i skrzydła większego kości klinowej ku dołowi i składają się z dwóch blaszek: krótszej i szerszej blaszki bocznej (lamina lateralis processus pterygoidei) oraz dłuższej i węższej blaszki przyśrodkowej (lamina medialis processus pterygoidei). Obie blaszki łączą się ku przodowi i rozchodzą ku tyłowi, obejmując głęboki dół skrzydłowy (fossa pterygoidea) dla przyczepu mięśnia skrzydłowego przyśrodkowego. Nasada wyrostka przebita jest strzałkowo biegnącym kanałem skrzydłowym (canalis pterygoideus) dla naczyń i nerwu tej samej nazwy, prowadzącym do dołu skrzydłowo-podniebiennego. Na dolnym końcu blaszki przyśrodkowej znajduje się wydatny wyrostek, haczyk skrzydłowy (hamulus pterygoideus), dokoła którego owija się ścięgno m. napi-nacza podniebienia miękkiego. Powierzchnia boczna blaszki bocznej wyrostka jest miejscem przyczepu mięśnia skrzydłowego bocznego.

Część tylną dolnej powierzchni podstawy czaszki tworzą, jak wspomniano, powierzchnie dolne skrzydeł większych kości klinowej, część trzonu kości klinowej, powierzchnie dolne kości skroniowych i kości potylicznej. Do tyłu od nozdrzy tylnych trzon kości klinowej łączy się z częścią podstawną kości potylicznej. Jest to chrząstkozrost klinów o-potyliczny (synchodrosis sphenooccipitalis), zbudowany z warstwy chrząstki szklistej, która kostnieje mniej więcej ok. 20 roku życia. Na środku części podstawnej kości potylicznej znajduje się mały guzek gardłowy (tuberculum pharyngeum) dla przyczepu więzadła podłużnego przedniego kręgosłupa, powięzi gardłowo-podstawnej i zwieracza górnego gardła. Bocznie od niego widzimy obustronnie wgłębienia dla przyczepu mięśni długiego głowy i prostego przedniego głowy. Nasadę skrzydła większego kości klinowej przebijają od jego powierzchni mózgowej ku dołowi, do powierzchni podskroniowej na podstawie czaszki, większy, bardziej do przodu położony otwór owalny (foramen ovale) dla nerwu żuchwowego (V:ł) i mniejszy, bardziej bocznie i ku tyłowi położony otwór kolcowy (foramen spino-sum) dla naczyń oponowych środkowych i gałęzi oponowej nerwu żuchwowego. Jeszcze bardziej bocznie i ku tyłowi skrzydło większe tworzy ostry kolec kości klinowej (spina ossis sphenoidalis) dla przyczepu więzadła klinowo-żuchwowego i napinacza podniebienia miękkiego. Bocznie od końca kości klinowej na powierzchni dolnej kości skroniowej leży znany nam już dół żuchwowy dla stawowego połączenia z głową wyrostka kłykciowego żuchwy, ograniczony z przodu guzkiem stawowym, przechodzącym dalej do przodu w wyrostek jarzmowy. Dół żuchwowy jest podzielony na dwie części szczeliną skalisto-bębenkową (fissura petrotympanica), prowadzącą do jamy bębenkowej; przez nią wychodzi z czaszki struna bębenkowa (gałąź nerwu twarzowego, VII). Ku tyłowi od dołu żuchwowego od powierzchni dolnej kości skroniowej odchodzi znany nam już wyrostek rylcowaty (proc. styloideus), u którego podstawy i do tyłu znajduje się otwór rylców o-sutkowy (foramen stylomastoideum) dla wyjścia nerwu twarzowego i wejścia tętnicy rylcowo-sutkowej. Bocznie od niego leży wyrostek sutkowaty, ograniczony po stronie przyśrodkowej wcięciem sutkowym (incisura mastoidea) dla przyczepu mięśnia dwubrzuścowego; przyśrodkowo od wcięcia biegnie bruzda tętnicy potylicznej (sulcus a. occipitalis). U podstawy blaszki przyśrodkowej wyrostka skrzydłowatego leży duży, mniej więcej trójkątny otwór poszarpany (foramen lacerum), ograniczony od przodu skrzydłem większym kości klinowej, od tyłu — szczytem piramidy kości skroniowej i od strony przyśrodkowej — trzonem kości klinowej i częścią podstawną kości potylicznej. W przednim ograniczeniu otworu znajduje się ujście tylne kanału skrzydłowego (cana-lis pterygoideus), w tylnym— otwór wewnętrzny kanału tętnicy szyjnej. Otwór poszarpany na świeżym preparacie zamknięty jest od strony dolnej płytką chrząstki włóknistej, tworząc chrząst-kozrost klinów o-skalisty (synchondrosis sphenopetrosa), na jego górnej powierzchni biegnie tętnica szyjna wewnętrzna. Bocznie od tego otworu ciągnie się bruzda trąbki słuchowej (sulcus tubae auditwae) między częścią skalistą kości skroniowej a skrzydłem większym kości klinowej. Bruzda ta skierowana jest bocznie i ku tyłowi od nasady blaszki przyśrodkowej wyrostka skrzydłowatego i mieści część chrzęstną trąbki słuchowej; przedłuża się ona ku tyłowi w kanał w obrębie kości skroniowej (semicanalis tubae auditivae)y który tworzy część kostną trąbki słuchowej. Powierzchnia dolna piramidy kości skroniowej niedaleko szczytu ma mniej więcej czworokątne pole, do części którego przyczepia się m. dźwigacz podniebienia miękkiego. Bocznie i do tyłu od tej powierzchni znajduje się otwór zewnętrzny kanału tętnicy szyjnej.

Ku tyłowi od tego otworu leży obszerny otwór szyjny {foramen jugulare), ograniczony częścią skalistą kości skroniowej i częścią boczną kości potylicznej. Przez otwór ten, zwykle niecałkowicie przedzielony na dwie części, biegną: przez część przyśrodkową (przednią) zatoka skalista dolna i nerw językowo-gardłowy, przez część boczną (tylną) — nerw błędny, nerw dodatkowy, żyła szyjna wewnętrzna i tętnica oponowa tylna (od tętnicy gardłowej wstępującej). Do przodu od otworu szyjnego aż do otworu poszarpanego ciągnie się między piramidą kości skroniowej a kością potyliczną szczelina skalisto-potyliczna (fissura petrooccipitalis), która na świeżym preparacie jest wypełniona warstwą chrząstki włóknistej (synchondrosis petrooccipitalis).

Do tyłu od części podstawnej kości potylicznej leży otwór wielki (foramen magnum), ograniczony bocznie kłykciami potylicznymi (condyli occipitales), owalnymi, wypukłymi tworami pokrytymi chrząstką, służącymi do połączenia stawowego czaszki z kręgiem szczytowym; ściany przyśrodkowe kłykci są chropowate i służą do przyczepu więzadeł skrzydłowa tych. Bocznie od kłykcia znajduje się wyrostek szyjny (processus jugularis), do którego przyczepia się mięsień prosty boczny głowy. Przez otwór wielki przechodzi rdzeń przedłużony, nerwy dodatkowe, tętnice kręgowe oraz przednie i tylne tętnice rdzeniowe oraz sploty żylne. Podstawę kłykci potylicznych przebija skośnie do przodu i bocznie kanał nerwu pod-językowego (canalis hypoglossi1), do tyłu zaś w obszernym dole kłykciowym (fossa condylaris) przebiega kanał k ły k c i o wy (canalis condylaris), zawierający żyłę wypustową kłykciową (v. emissaria condylaris), łączącą zatokę żylną esowatą opony twardej mózgowia z żyłami śródkościa i żyłami powierzchownymi czaszki. Do tyłu od otworu wielkiego ciągnie się w linii pośrodkowej ku górze znany nam już grzebień potyliczny zewnętrzny (crista occipitalis ezterna), kończący się guzowatością potyliczną zewnętrzną (protuberantia occipitalis externa). Bocznie od nich biegną kresy, odgraniczające płaszczyznę potyliczną i karkową.

Podobne prace

Do góry